MẸ NGUYỄN THỊ ĐẠM-HOA SEN GIỮA LỬA ĐẤT QUÊ HƯƠNG

Nhân vật: Mẹ Nguyễn Thị Đạm

Quê quán: Phường Hòa Thọ Đông,Quận Cẩm Lệ,Thành Phố Đà Nẵng

Năm sinh: 1912-Năm mất:1996

Danh hiệu: Được tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh Hùng năm 1994     

Khi bước vào khu di tích cách mạng tại phường Hòa Thọ Đồng,quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng,tôi thường nghe ông bà và các chú bác ở đây nhắc đến một người phụ nữ tóc bạc nhưng mắt luôn sáng ngời,người mà mọi người thân kính gọi với cái tên trìu mến:Mẹ ĐẠM. Mẹ không cầm súng ra trận, không đứng trên bục phát biểu lớn lao,nhưng suốt cả cuộc đời,mẹ đã dành trọn tình yêu,sự kiên cường và cả những đứa con yêu dấu của mình cho sự nghiệp giải phóng quê hương.Tôi đã có may mắn được nghe câu chuyện của mẹ từ bà Nguyễn Thị  Lan-con dâu của mẹ Đạm,cùng với các tài liệu lịch sử địa phương của phường Họa Thọ Đông.Những câu chuyện ấy không phải là những huyền thoại xa xôi ,mà là những nỗi đau thật,những hy sinh thật và một tấm lòng mẹ thật lớn lao hơn cả núi non

1.Thời bình yên,một trái tim sớm thuộc về nhân dân

Mẹ Nguyễn Thị Đạm sinh năm 1912 trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng đất Hòa Thọ Đông,nơi vốn có những cánh đồng lúa xanh tốt và những rặng tre che chở cho những mái nhà tranh đơn sơ.Thời mẹ lớn lên,đất nước con sống dưới sự cai trị của thực dân Pháp.Cuộc sống của người dân quê chỉ có hai mùa:mùa gặt thuê và mùa chịu đựng.Mẹ thấy hàng ngày người dân làm việc từ tờ sáng đến tối mịt,nhưng vẫn không đủ ăn,vẫn phải chịu bị thu thuế,vẫn bị áp bất công .Khi con trẻ,mẹ đã có tấm lòng nhân hậu.bà con trong xóm ai có khó khăn mẹ đều giúp đỡ, chia sẻ chút cơm cháo,củ sắn,dù bản thân gia đình cũng chẳng có nhiều.Mẹ thường nói:  ‘Người với người là lá liền cành,nước trong cùng một nguồn.Khổ với nhau,vui với nhau mới là người tử tế’.Năm 1930, khi có những người cách mạng đầu tiên đến vùng Hòa Thọ Đông vận động nhân dân ,giải thích về quyền sống,về độc lập tự do của Tổ quốc,mẹ Đạm là một trong những người đầu tiên tin theo.Không phải vì mẹ hiểu hết những lời lý luận cao xa,mà vì mẹ hiểu một điều giản dị:Chúng ta có quyền sống tự do,không ai có quyền áp bức chúng ta.

2.Trở thành ‘‘cơ sở tin cậy’’ của cách mạng

Khi cuộc kháng chiến chống Pháp ngày càng lan rộng,gia đình mẹ Đạm trở thành một trong những cơ sở bí mật của lực lượng cách mạng tại địa phương.Nhà mẹ ở cuối xóm,có cây đa cổ thụ che khuất ,phía sau có lối ra vào thông ra cánh đồng,rất thuận lợi cho việc che chở cán bộ,chiến sĩ.Từ đó ngôi nhà nhỏ của mẹ trở thành nơi trú ẩn,nơi hộp mặt,nơi nuôi dưỡng những người con đi theo cách mạng.Mẹ kiếm nhiều công việc:nấu cơm, giặt giũ,chăm sóc khi cán bị ốm hay bị thương,canh gác khi họ họp hành,chuyển tin tức theo cách âm thầm mà an toàn .Mẹ không bao giờ viết gì,không bao giờ giữ giấy tờ quan trọng,nhưng mọi điều mẹ ghi nhớ đều chính xác như những trang sách lịch sử.Có lần,khi địch đến lục soát,hai cán bộ đang ở nhà mẹ.Mẹ nhanh chóng đưa họ xuống hầm bí mật dưới sàn bếp,sau đó tự ngồi giặt giũ trước cửa,mặt bình thản như không có gì xảy ra.Địch vào lục soát,lật tủ,lật giường,chĩa súng vào người mẹ hỏi: ‘‘Ngụy quân ở đâu? Nói ra thì tha cho mạng sống!”.Mẹ chỉ lắc đầu,giong bình tĩnh: ‘‘Nhà tôi chỉ có đàn bà và trẻ con,ai biết ngụy quân là ai đâu’’.Hôm đó mẹ bị đánh đập,nhưng mẹ vẫn im lặng.Khi địch đi rồi,mẹ mới mở cửa hầm,mỉm cười với hai người cán bộ dù trên mặt vẫn có vết bầm:  ‘‘Không sao các chú ạ.Chỉ có da thịt đau một chút thôi,không đáng kể.’’

3.Nỗi đau lớn nhất của một người mẹ

Thời gian trôi qua,cuộc kháng chiến chống pháp thắng lợi,nhưng rồi chiến tranh lại đến với Đà Nẵng.Thế hệ con trai của mẹ Đạm lần lượt trưởng thành.Người con trai cả,Nguyễn Văn Hùng,đã cùng mẹ tham gia công tác hậu phương từ khi còn rất trẻ.Năm 1961, anh tình nguyện lên đương vào Nam chiến đấu.Trước ngày đi,anh ôm mẹ nói:  ‘‘Mẹ ơi,con đi để sau này con cháu chúng ta không con phải sống trong cảnh nô lệ,không còn phải chia ly.Mẹ ở nhà giữ gìn sức khỏe,khi hòa bình trở về,con sẽ trồng cây,xây nhà,chăm sóc mẹ cả đời’’.Mẹ vuốt má con trai,nước mắt lăn dài nhưng mẹ không để nó phải chịu khổ:  ‘‘Con đi nhé,đi cho đúng đường.Mẹ không cản con đâu.Mẹ sẽ ở nhà chờ ngày con trở về.Đất nước có hòa bình, thì mẹ con ta mới thực sự có hạnh phúc.Ai ngờ,đó là lần cuối cùng mẹ được nhìn thấy con trai mình.Năm 1965,mẹ nhận được giấy báo tin:Anh nguyễn Văn Hùng đã hi sinh trên chiến trường Trị Thiên,khi mới trọn 27 tuổi.Nghe tin,mẹ Đạm ngất đi.Khi tỉnh lại,mẹ không khóc lóc than vãn kêu ca như những người khác.Mẹ chỉ ngồi im lặng trong căn nhà tối lặng,tay mẹ ôm chiếc áo của con trai để lại.Ba ngày sau,mẹ đứng dậy,đi đến từng gia đình trong xóm có người đi cách mạng,nói với họ: ‘‘Chúng ta có thể mất con,mất chồng nhưng chúng ta không được bỏ cuộc.Con tôi đã ngã xuống,nhưng đường con đi vẫn còn phải có người tiếp bước.Nếu chúng ta dừng lại,thì sự hy sinh của những người đã ra đi sẽ trở nên vô nghĩa’’.Không đầy hai năm sau,người con trai thứ hai của mẹ-anh Nguyễn Văn Thơ-cũng nối bước anh trai,tình nguyện lên đường chiến đấu.Và rồi,định mệnh lại một lần nữa thử thách lòng mẹ.Năm 1971,anh Thơ cũng hy sinh trong một chận chiến bảo vệ căn cứ cách mạng tại núi Sơn Trà.Trong vòng chưa đầy mười năm,mẹ Đạm đã mất hai người con trai yêu dấu,cả hai đều ra đi khi tuổi còn rất trẻ.Bà con hàng xóm đều đến  chia buồn,ai cũng rơi nước mắt trước nỗi đau quá lớn của người mẹ.Nhưng mẹ Đạm lại nắm tay mọi người,nói với giọng run run nhưng kiên quyết: ‘‘Đau lắm chứ,làm mẹ ai không đau khi mất con.Nhưng hai đứa con tôi đã ra đi cho chính nghĩa,cho quê hương.Đó là điều tự hào nhất trong đời tôi.Tôi không có gì để nói cho đất nước ngoài những đứa con của tôi.Nếu cần,tôi vẫn sẵn lòng cho đi.’’

4.Mẹ vẫn tiếp tục hành trình

Mặc dù đau thương bao la,mẹ Đạm không bao giờ lùi bước.Mẹ tiếp tục làm cở sở cách mạng,tiếp tục che chở,nuôi giấu cán bộ,vận động người dân đóng góp gạo,củi,vải vóc cho lực lượng chiến sĩ.Mẹ thường nói: ‘‘Người ta đi đánh giặc đã giám hy sinh cả tính mạng,thì tôi chỉ chịu một chút khó khăn này có đáng là gì.’’.Có những mùa địch càn quét dữ dội,mọi nơi đều bị kiểm soát chặc chẽ.Mẹ đã nghĩ ra cách giấu tài liệu và vũ khí trong những chiếc thùng đựng rau,trong những bó củi, trong ruột những chiếc gối.Mỗi khi giao nhận,mẹ ăn mặc như một bà lão đi bán rau,bước đi chậm chạp,mặt luôn tươi cười với mọi người.Không ai nghĩ rằng,sau vẻ ngoài bình dị ấy là một sự kiên cường thép.Ngày 29 tháng 3 năm 1975-ngày Đà Nẵng hoàn toàn giải phóng.Người dân đổ ra đường rộn ràng cờ hoa,tiếng hát ca vang lừng khắp mọi ngõ ngách. Mẹ Đạm cũng bước ra khỏi nhà,hai tay run run ôm lấy những người chiến người chiến sĩ vừa tiến về.Mẹ nhìn khắp lượt những gương mặt trẻ trung,tìm kiếm hai bóng dáng quen thuộc mà biết rằng sẽ không bao giờ thấy được nữa.Nước mắt mẹ trải dài trên má,nhưng lần này không phải là nước mắt đau thương,mà là nước mắt của một niềm tin đã được trả lời.Mẹ nói nhỏ với chính mình,với hai người con đã ra đi: ‘‘Các con ơi,hòa bình đã đến.Quê hương ta đã được tự do rồi.Các con yên nghĩ nhé!’’

5.Những năm tháng bình yên và vinh quang giản dị

Sau ngày đất nước thống nhất,mẹ Đạm vẫn sống trong ngôi nhà nhỏ cũ kỹ ở Hòa Thọ Đông.Cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn,nhưng mẹ luôn vui vẻ,hài lòng.Mẹ thường đến trường học địa phương kể chuyện cho các em nhỏ nghe,đến từng gia đình có người tham gia cách mạng để hỏi thăm,động viên.Năm 1994, chủ tịch nước ký quyết định phong tặng cho mẹ danh hiệu cao quý nhất:Mẹ Việt Nam Anh Hùng.Khi nhận bằng và huy chương,mẹ nói moottj cách khiêm tốn: ‘‘Tôi không làm gì to tát cả đâu.Tôi chỉ làm bổn phận của một người mẹ,một người dân thôi.Có rất nhiều người mẹ,gia đình cũng đã hy sinh như tôi,thậm chí còn nhiều hơn thế nữa.Danh hiệu này thuộc về tất cả những người mẹ Việt Nam đã có công với nước.’’

Hôm nay,khi tôi đứng trước ngôi nhà đơn sơ nơi mẹ từng sống,trước tấm bia ghi tên mẹ tại khu di tích cách mạng phường Hòa Thọ Đông, tôi hiểu một điều thật sâu sắc:Không phải ai cũng cần đứng trên chiến trường mới được gọi là anh hùng.Có những anh hùng mặc trang phục bình dị,cầm cái chổi thay vì cầm súng,có những anh hùng được gọi bằng hai tiếng thiêng liêng:Mẹ  .Mẹ Đạm không để lại cho con cháu vàng bạc hay ruộng đất,nhưng mẹ để lại một di sản quý giá hơn cả:Đó là lòng yêu nước chân thành,sự kiện cường trước khó khăn,và sự hy sinh thầm lặng cho những điều đúng đắn. hai người con trai của mẹ đã không trở về,nhưng chính nhờ những hy sinh như của mẹ và các con của mẹ,mà chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình,được đi học, được mơ ước và xây dựng tươnglai.

Nguồn thông tin tham khảo

1.Tài liệu lịch sử địa phương Phường Hòa Thọ Đông,Quận Cẩm Lệ,Thành Phố Đà Năng-Ban chấp hành Đảng bộ phường Hòa Thọ Đông,năm 2005,trang47-52.

2.Sách:Những tấm gương Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Đà Nẵng-Uỷ ban nhân dân Thành phố Đà Nẵng,Ban Tuyên giáo,năm 2012,trang 89-94.

3.Ghi chép phỏng vấn bà Nguyễn Thị Lan

(sinh năm 1948,con dâu Mẹ Đạm)-Ngày 15/10/2026 tại gia đình,Phường Hòa Thọ Đông,Quận Cẩm Lệ,Đà Nẵng

4.Tài liệu lưu trữ khu di tích Cách mạng Phường Hòa Thọ Đông-Hồ sơ sốHN-07,lưu trữ tại phòng truyền thống phường Hòa Thọ Đông.