MẸ NGUYỄN THỊ ĐỞM – TỪ NGƯỜI CÔNG NHÂN CAO SU ĐẾN NGƯỜI HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG KIÊN TRUNG

Năm 1926, từ quê nhà Thụy Anh, Thái Bình, bà Nguyễn Thị Đởm theo những người tuyển mộ lao động vào Nam. Khi ấy, mẹ sinh năm 1906, còn ở tuổi thanh xuân. Đồng Nai trở thành nơi mẹ lập nghiệp, làm việc tại các đồn điền cao su Suối Tre và Bàu Hàm, đồng thời từng bước tham gia phong trào đấu tranh của công nhân.

Dưới chế độ thực dân, đời sống công nhân cao su phải đối mặt với nhiều khó khăn, áp bức. Trong hoàn cảnh ấy, mẹ Đởm không chỉ làm việc để nuôi sống bản thân mà còn tham gia tuyên truyền, vận động công nhân đứng lên đấu tranh, đòi tiền công và điều kiện sinh hoạt tốt hơn. Những hoạt động này đặt mẹ trong phong trào đấu tranh của người lao động, nơi những yêu cầu thiết thực về cuộc sống gắn với tinh thần phản kháng chế độ áp bức.

Theo tư liệu của Thư viện tỉnh Đồng Nai, mẹ còn tham gia vận động binh lính hạ vũ khí, quay trở về với cách mạng. Đây là một hoạt động có ý nghĩa trong bối cảnh phong trào cách mạng phải tìm cách tuyên truyền, tập hợp lực lượng và tranh thủ sự ủng hộ của nhiều tầng lớp nhân dân. Từ những việc làm tại nơi lao động, mẹ từng bước gắn cuộc đời mình với phong trào cách mạng trên vùng đất Đồng Nai.

Mẹ kết hôn với ông Nguyễn Văn Biên, quê Bầu Lâm, Xuyên Mộc, Bà Rịa. Ông Biên tham gia hoạt động cách mạng và bị chính quyền thực dân Pháp bắt, sát hại. Sau biến cố ấy, mẹ vẫn tiếp tục con đường hoạt động. Người con trai Nguyễn Văn Dần, sinh năm 1935, tham gia cách mạng từ năm 1950, làm du kích tại An Lộc, Xuân Lộc, Đồng Nai, rồi thoát ly gia đình để hoạt động.

Không chỉ trực tiếp tham gia phong trào, mẹ Đởm còn góp sức bằng việc dành dụm tiền bạc, vàng để hỗ trợ cán bộ và lực lượng cách mạng. Đó là những đóng góp thầm lặng nhưng thiết thực trong điều kiện hoạt động còn nhiều hiểm nguy. Việc hỗ trợ ấy khiến mẹ nhiều lần bị bắt, giam giữ và tra hỏi. Tư liệu ghi nhận, dù trải qua những lần bị đàn áp, mẹ vẫn tiếp tục hoạt động và giúp đỡ cách mạng.

Ngày 2 tháng 9 năm 1969, con trai mẹ, Nguyễn Văn Dần, hy sinh tại khu vực Núi Tung, xã An Lộc, Xuân Lộc, Đồng Nai, trong khi chiến đấu với địch và gặp phải mìn do đối phương cài đặt. Sự hy sinh ấy khép lại cuộc đời hoạt động của người con, nhưng cũng cho thấy những mất mát mà gia đình mẹ đã gánh chịu trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Nhìn từ quá trình hoạt động cách mạng, mẹ Nguyễn Thị Đởm không chỉ được nhớ đến với tư cách người mẹ có chồng và con hy sinh, mà còn là người phụ nữ trực tiếp tham gia phong trào công nhân, tuyên truyền vận động quần chúng và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Cuộc đời mẹ phản ánh một phương thức đóng góp của nhiều người dân trong chiến tranh: từ nơi làm việc, trong gia đình và qua những việc làm âm thầm, họ góp phần duy trì, nuôi dưỡng phong trào đấu tranh.

Năm 1994, mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Đây là sự ghi nhận đối với những hy sinh, đóng góp của mẹ và gia đình cho sự nghiệp cách mạng.

Ngày nay, khi nhắc đến mẹ Nguyễn Thị Đởm, thế hệ trẻ cần nhìn thấy cả hai phương diện của lịch sử: sự hy sinh lớn lao của một gia đình và vai trò chủ động của một người phụ nữ trong phong trào đấu tranh. Tìm hiểu, lưu giữ và giới thiệu những câu chuyện có căn cứ tư liệu chính là cách để lịch sử được truyền lại trung thực, giúp truyền thống yêu nước không chỉ nằm trong ký ức mà tiếp tục trở thành động lực sống, học tập và cống hiến.