Mẹ Nguyễn Thị Dương – Quảng Trị. Mẹ có 5 người con là liệt sĩ.

Mẹ Nguyễn Thị Dương – Người mẹ Quảng Trị và năm lần tiễn con vào cõi bất tử

Trên dải đất miền Trung đầy nắng gió, Quảng Trị là nơi đã đi qua những năm tháng chiến tranh vô cùng khốc liệt. Ở đó, có những người mẹ đã trở thành biểu tượng của sự hy sinh thầm lặng. Mẹ Nguyễn Thị Dương là một người mẹ như thế – người mẹ có năm người con lần lượt hy sinh vì Tổ quốc, nhưng từ chính mái nhà của mình, Mẹ vẫn nuôi dưỡng niềm tin và truyền thống cách mạng cho những người con còn lại.

Mẹ Nguyễn Thị Dương sinh năm 1902. Quê gốc của Mẹ ở vùng biển Mỹ Thủy, xã Hải An, huyện Hải Lăng. Khoảng những năm 1920–1922, Mẹ về làm dâu nhà họ Đoàn ở làng Gia Đẳng, xã Triệu Lăng, huyện Triệu Phong – một vùng quê cát trắng, nơi cuộc sống vốn đã khắc nghiệt bởi nắng gió miền Trung.

Chồng Mẹ, ông Đoàn Cầu, là một trong những người sớm giác ngộ cách mạng và tham gia hoạt động từ những năm đầu của thế kỷ XX. Gia đình ông bà vì thế trở thành một cơ sở quan trọng của phong trào cách mạng ở địa phương. Ngôi nhà của gia đình từng là nơi hội họp bí mật của cán bộ, chiến sĩ; khi địch càn quét, Mẹ tìm cách cất giấu tài liệu, che chở cho những người hoạt động cách mạng.

Trong tám người con của Mẹ, cả tám người đều đi theo con đường cách mạng. Nhưng chiến tranh đã cướp đi năm người.

Đó là Đoàn Đình, Đoàn Giao, Đoàn Ngọc Anh, Đoàn Cư và Đoàn Thị Tùng – năm người con đã hy sinh trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh.

Năm người con – năm cuộc đời còn rất trẻ – đã ra đi và không trở về.

Với một người mẹ, có lẽ không có nỗi đau nào lớn hơn việc lần lượt tiễn con lên đường rồi nhận về những tin báo tử. Mỗi người con mất đi là một phần cuộc đời của Mẹ cũng mất theo. Nhưng điều đáng khâm phục là Mẹ vẫn tiếp tục đứng vững.

Bởi bên cạnh nỗi đau, Mẹ còn có một niềm tin rất lớn: con mình đã hy sinh cho một ngày đất nước được độc lập.

Có một hình ảnh rất xúc động khi nhắc về Mẹ Dương. Năm 1940, người con cả Đoàn Khuê bị thực dân Pháp bắt và bị kết án tù. Trước khi con bị đày đi Buôn Ma Thuột, Mẹ đã tìm đến nhà lao Quảng Trị để thăm con. Khoảnh khắc hai mẹ con gặp nhau, tiếng gọi “Khuê ơi!” của người mẹ đã khiến người con không cầm được nước mắt.

Đó là tình mẫu tử giữa những năm tháng chiến tranh – một người mẹ biết con mình có thể phải đối mặt với tù đày, hiểm nguy, nhưng vẫn tin tưởng vào con đường mà con đã lựa chọn.

Rồi những năm tháng tiếp theo, Mẹ lần lượt mất đi năm người con. Nhưng ba người con còn lại vẫn tiếp tục con đường cách mạng. Người con cả Đoàn Khuê sau này trở thành Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; người con Đoàn Chương trở thành Trung tướng, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quân sự; người con Đoàn Thúy cũng trưởng thành trong quân đội.

Như vậy, trong một gia đình, có những người con đã nằm lại trên chiến trường, có những người con tiếp tục sống và cống hiến cho đất nước. Và ở giữa tất cả những cuộc đời ấy là một người mẹ – người đã sinh ra, nuôi dưỡng và tiễn các con mình đi qua những năm tháng dữ dội nhất của lịch sử dân tộc.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, trong đợt đầu tiên Nhà nước phong tặng và truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Mẹ Nguyễn Thị Dương được truy tặng danh hiệu cao quý này. Mẹ cũng được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Danh hiệu ấy đến sau những năm tháng Mẹ đã đi qua quá nhiều mất mát. Nhưng có lẽ, với Mẹ, điều lớn lao nhất không nằm ở một tấm huân chương hay một danh hiệu. Điều lớn lao nhất chính là những người con đã sống, chiến đấu và hy sinh vì quê hương, đất nước.

Hôm nay, khi nhắc đến Đại tướng Đoàn Khuê và truyền thống của gia đình cách mạng ở vùng cát Triệu Phong, người ta vẫn nhắc đến Mẹ Nguyễn Thị Dương – người mẹ đã sinh ra tám người con, năm người hy sinh, ba người tiếp tục cống hiến cho đất nước.

Năm người con đã nằm lại với quê hương.

Ba người con tiếp tục mang chí hướng của gia đình đi suốt những năm tháng cách mạng.

Còn Mẹ – Mẹ đã ở lại giữa những mất mát ấy, mang trong mình ký ức của một gia đình và của cả một thế hệ.

Có lẽ, điều làm nên sự bất tử của một người mẹ không chỉ là số người con đã hy sinh. Mà còn là cách người mẹ ấy đã biến những mất mát của gia đình thành niềm tin vào ngày đất nước được độc lập, hòa bình.

Mẹ Nguyễn Thị Dương – một người mẹ của Quảng Trị – đã đi qua thời hoa lửa như thế: lặng lẽ, kiên cường và để lại cho các thế hệ hôm nay một lời nhắc nhở giản dị mà sâu sắc rằng, phía sau mỗi chiến thắng của dân tộc là những mái nhà đã từng vắng đi những người con thân yêu nhất.