Mẹ Nguyễn Thị Rành: Giữ nước mắt lại đến ngày hòa bình

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

Mẹ Nguyễn Thị Rành: Giữ nước mắt lại đến ngày hòa bình

“Xin cho má được khóc một lần khi nước nhà thống nhất!”

Có những người mẹ đi qua chiến tranh mà nỗi đau dường như đã vượt quá sức chịu đựng của một con người. Có những giọt nước mắt không phải vì không muốn rơi, mà bởi người ta tự nhủ phải mạnh mẽ để còn tiếp tục bước đi. Trên mảnh đất thép Củ Chi, giữa những năm tháng khói lửa, người mẹ mang tên Nguyễn Thị Rành đã sống một cuộc đời như thế.

Mẹ có tám người con trai và hai người cháu lần lượt hy sinh trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Mười người thân yêu, mười phần máu thịt của gia đình, đã nằm lại trên con đường đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc. Nhưng nỗi đau ấy không quật ngã được người mẹ. Mẹ vẫn bám đất, giữ làng, nuôi giấu cán bộ và tiếp tục góp sức cho cách mạng. Câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Rành vì thế không chỉ là câu chuyện về sự hy sinh, mà còn là bản trường ca lặng lẽ về lòng yêu nước, tình mẫu tử và sức mạnh phi thường của người phụ nữ Việt Nam trong thời hoa lửa.

I. Về mẹ Nguyễn Thị Rành

Nội dung

Thông tin

Họ và tên

Nguyễn Thị Rành, thường gọi là Má Tám Rành

Năm sinh – năm mất

1900–1979

Quê quán, nơi gắn bó

Ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi trước đây

Địa chỉ hành chính hiện nay

Thành phố Hồ Chí Minh; xã Tân An Hội, thuộc địa bàn xã Phước Hiệp cũ

Phân loại

Bà mẹ Việt Nam anh hùng; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Thông tin đối chiếu từ Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, Báo Quân đội nhân dân và Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 năm 2025.

II. Người mẹ của vùng đất thép

Sinh năm 1900 tại vùng đất Củ Chi, Nguyễn Thị Rành sớm phải đối diện với những nhọc nhằn của cuộc đời. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, Mẹ từng phải đi làm thuê để trả nợ cho gia đình. Những tháng ngày cơ cực đã tôi luyện nên một người phụ nữ chịu thương chịu khó, kiên cường trước nghịch cảnh. Khi lập gia đình với thầy giáo Nguyễn Văn Cầm, Mẹ cùng chồng tham gia hoạt động cách mạng, góp phần nuôi dưỡng tinh thần yêu nước giữa lòng nhân dân.

Trong những năm kháng chiến, Củ Chi trở thành vùng đất phải chịu nhiều cuộc càn quét, lùng sục và những mất mát đau thương. Giữa hoàn cảnh ấy, Mẹ Nguyễn Thị Rành không chỉ là người mẹ trong gia đình mà còn là một cơ sở cách mạng kiên trung. Mẹ bám trụ quê hương, nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ, hỗ trợ đội du kích nữ Củ Chi và góp công sức vào hệ thống địa đạo của vùng đất thép. Mẹ từng đảm nhiệm vai trò Hội trưởng Hội mẹ chiến sĩ và chính trị viên xã đội Phước Hiệp.

Căn nhà, mảnh vườn và những con đường làng thân thuộc không còn đơn thuần là không gian sinh sống. Đó còn là nơi che chở những người hoạt động cách mạng, là chỗ dựa giữa vòng vây kẻ thù. Mỗi việc làm của Mẹ, dù thầm lặng, đều góp phần giữ gìn mạch nối giữa cách mạng với nhân dân.

Nhưng thử thách lớn nhất của Mẹ không chỉ đến từ bom đạn ngoài chiến trường. Nó còn đến từ chính những mất mát trong gia đình.

III. Nỗi đau người mẹ giấu trong tim

Từ năm 1947 đến năm 1969, Mẹ lần lượt tiễn tám người con trai lên đường kháng chiến. Những người cháu của Mẹ cũng tiếp bước cha chú, rồi hy sinh vì Tổ quốc. Cuối cùng, chiến tranh đã cướp đi mười người con, cháu của Mẹ.

Thử hình dung, trong một mái nhà, mỗi lần có tin người thân ra đi là một lần hy vọng và lo âu đan xen. Người mẹ nào chẳng mong con mình bình an trở về? Người bà nào chẳng muốn được nhìn cháu trưởng thành, được nghe tiếng cười sum họp trong những ngày yên ổn? Vậy mà với Mẹ Rành, những lời tiễn biệt dần trở thành những cuộc chia xa không có ngày đoàn tụ.

Tuy nhiên, giữa những đau thương nối tiếp, Mẹ vẫn không rời bỏ nhiệm vụ. Mẹ tiếp tục bám đất, giữ làng, vận động nhân dân đấu tranh, nuôi giấu cán bộ và giúp đỡ lực lượng cách mạng. Nỗi đau riêng được Mẹ nén lại để dành sức lực cho cuộc đấu tranh chung của dân tộc.

Trong những năm tháng ấy, Mẹ từng nói với chị em đội nữ du kích một lời khiến người nghe không khỏi nghẹn lòng:

“Bây giờ chưa phải lúc để khóc. Đất nước còn chưa im tiếng súng, lòng má, gia đình má phải dành cho cách mạng. Xin cho má được khóc một lần khi nước nhà thống nhất!”

Lời nói ấy, được Báo Quân đội nhân dân ghi lại trong bài viết về Mẹ, là khoảnh khắc lắng sâu nhất của câu chuyện. Đó không phải lời của một người không biết đau, mà là lời của một người mẹ đã mang nỗi đau quá lớn nhưng vẫn chọn đặt vận mệnh đất nước lên trên cảm xúc riêng mình.

Đằng sau sự kiên cường ấy là một trái tim người mẹ vẫn luôn thương con, nhớ cháu, vẫn mong một ngày không còn tiếng súng để được khóc trọn vẹn cho những người thân đã mất. Mẹ không quên nỗi đau; Mẹ chỉ chờ ngày đất nước hòa bình để có thể đối diện với nỗi đau ấy.

Ngày 6 tháng 1 năm 1978, Mẹ Nguyễn Thị Rành được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 1979, Mẹ qua đời. Đến năm 1994, Mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng trong đợt đầu tiên. Những danh hiệu ấy là sự ghi nhận của đất nước đối với một cuộc đời cống hiến, nhưng không danh hiệu nào có thể đo hết những mất mát mà Mẹ đã trải qua.

IV. Để thời hoa lửa không lùi vào quên lãng

Hôm nay, khi được sống trong hòa bình, chúng ta có thể đến trường, theo đuổi ước mơ, sáng tạo và xây dựng tương lai. Những điều bình dị ấy từng là niềm mong mỏi của biết bao người đi trước. Câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Rành nhắc nhở chúng ta rằng hòa bình không tự nhiên mà có; phía sau cuộc sống yên bình là những hy sinh đã in sâu vào lịch sử dân tộc.

Với thế hệ trẻ, tưởng nhớ Mẹ không chỉ là cúi đầu trước một tấm gương anh hùng. Đó còn là biết trân trọng những gì đang có, tìm hiểu lịch sử bằng thái độ nghiêm túc, biết ơn những người đã hy sinh và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Chúng ta có thể bắt đầu từ những việc nhỏ: đọc tư liệu đáng tin cậy, thăm các địa chỉ đỏ, lắng nghe nhân chứng lịch sử, giới thiệu câu chuyện của các anh hùng liệt sĩ và những Bà mẹ Việt Nam anh hùng đến bạn bè bằng ngôn ngữ gần gũi với thời đại mình.

Nếu lịch sử chỉ nằm trên những trang giấy, ký ức có thể dần xa cách với những người chưa từng trải qua chiến tranh. Nhưng nếu mỗi câu chuyện được kể lại bằng sự chân thành, mỗi hình ảnh được gìn giữ bằng sự trân trọng, những con người của thời hoa lửa sẽ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Tại vùng đất Củ Chi, Nhà tưởng niệm Mẹ Nguyễn Thị Rành là một địa chỉ để các thế hệ tìm về, tưởng nhớ và học tập truyền thống. Tên Mẹ vẫn được nhắc đến như biểu tượng của lòng yêu nước và đức hy sinh. Thời gian có thể làm đổi thay cảnh vật, địa giới hành chính có thể được sắp xếp lại, nhưng những đóng góp của Mẹ cho quê hương không vì thế mà phai mờ.

Tôi tự nhủ sẽ gìn giữ ký ức lịch sử không chỉ bằng lời tri ân, mà còn bằng hành động cụ thể: học tập nghiêm túc, sống tử tế, tìm hiểu những câu chuyện còn ít người biết và lan tỏa chúng bằng sự chân thực, có trách nhiệm. Tôi mong rằng khi nhắc đến Mẹ Nguyễn Thị Rành, những người trẻ sẽ không chỉ nhớ đến mười người con, cháu đã hy sinh, mà còn nhớ đến một người phụ nữ đã biến tình yêu gia đình thành sức mạnh để bảo vệ quê hương.

Bởi sau tất cả, điều Mẹ mong mỏi không chỉ là ngày được khóc cho những người thân đã mất. Đó còn là ngày đất nước thanh bình, để những thế hệ sau không phải tiếp tục sống trong chia ly và bom đạn.

Thời hoa lửa đã lùi xa, nhưng lòng biết ơn không được phép lùi vào quên lãng. Câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Rành sẽ còn được kể lại, như một lời nhắc nhở lặng lẽ mà bền bỉ: hãy trân trọng hòa bình, sống xứng đáng với những hy sinh của thế hệ đi trước và giữ cho ngọn lửa ký ức lịch sử luôn sáng trong lòng người Việt Nam.