Mẹ Nguyễn Thị Rành và ký ức Củ Chi

Nhắc đến Củ Chi, nhiều người nghĩ ngay đến địa đạo, đến vùng 'đất thép thành đồng', đến những con người sống và chiến đấu trong điều kiện vô cùng ác liệt. Trong ký ức ấy có Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Rành. Mẹ là một trong những biểu tượng của phụ nữ Củ Chi trong kháng chiến, nơi mỗi căn hầm, bờ ruộng, lối mòn đều từng chứng kiến sự hi sinh. Kể về mẹ là kể về một kiểu anh hùng rất lặng: không đứng dưới ánh đèn sân khấu, không cần những lời lớn, nhưng bền bỉ góp phần nuôi giữ phong trào cách mạng.

Các tư liệu về mẹ Nguyễn Thị Rành thường gắn mẹ với xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh. Gia đình mẹ có nhiều người thân tham gia kháng chiến và hi sinh. Trong vùng chiến sự ác liệt, những bà mẹ như mẹ Rành không chỉ là người ở hậu phương theo nghĩa đơn giản. Họ nuôi giấu cán bộ, giữ liên lạc, chấp nhận rủi ro ngay trong chính ngôi nhà của mình. Củ Chi khi ấy không có ranh giới rõ giữa mặt trận và đời sống. Bữa cơm, căn hầm, đường giao liên, tiếng động lạ ngoài ngõ đều có thể liên quan đến sinh tử.

Điều khiến mình ấn tượng ở mẹ Rành là câu chuyện của mẹ đại diện cho rất nhiều người mẹ không ghi tên trong sách giáo khoa theo cách nổi bật. Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn. Lịch sử còn được giữ bởi những bàn tay đào hầm, nấu cơm, che chở, báo tin, chịu đựng mất mát mà vẫn không rời bỏ niềm tin vào cách mạng. Ở Củ Chi, điều ấy càng rõ: sức mạnh của vùng đất thép không chỉ đến từ vũ khí, mà còn từ lòng dân.

Khi kể lại câu chuyện này cho người trẻ, mình nghĩ điều quan trọng là đừng biến mẹ thành một biểu tượng xa cách. Mẹ trước hết là một người mẹ thật, sống trong một địa phương thật, giữa một cuộc chiến thật. Chính sự thật ấy làm nên sức nặng. Mẹ đã đi qua những năm tháng mà một quyết định nhỏ cũng có thể đổi bằng mạng sống, vậy mà vẫn chọn đứng về phía kháng chiến.

Điều mình học được từ câu chuyện này

Điều câu chuyện ấy nhắc mình là lòng yêu nước không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những điều rất lớn. Nó có thể bắt đầu từ việc học nghiêm túc hơn, làm công việc của mình tử tế hơn, biết cúi đầu trước những hi sinh đã có thật và biết đặt câu hỏi: mình đang dùng những ngày trẻ nhất của đời mình vào việc gì. Khi đọc lại lịch sử, người trẻ hôm nay không cần biến mình thành bản sao của quá khứ. Điều quan trọng hơn là giữ được tinh thần dấn thân, sự trung thực với sự thật và ý thức rằng độc lập, bình yên không tự nhiên mà có. Nhân vật trong câu chuyện này nhắc mình rằng biết ơn không chỉ là một cảm xúc trong ngày lễ. Biết ơn phải biến thành cách sống: không thờ ơ với lịch sử, không dễ dãi với thông tin sai, không xem sự hi sinh của người khác như điều hiển nhiên. Khi mỗi người trẻ làm tốt phần việc của mình, sự tri ân mới có hình hài cụ thể.

Kết lại, điều còn đọng lại không phải là những mỹ từ. Đó là một con người thật đã đi qua một giai đoạn thật của đất nước và để lại cho hôm nay một câu hỏi lặng lẽ. Chúng ta đang có nhiều điều kiện hơn thế hệ trước rất nhiều. Vậy trong những điều kiện ấy, ta sẽ sống thế nào để xứng đáng hơn với quá khứ?