Mẹ Nguyễn Thị Thứ: Đôi bàn tay gánh cả chiều dài lịch sử

Khoảng lặng sau ngày chiến thắng

Có những khoảng trống không thước đo nào đo nổi. Đó là khoảng trống trên mâm cơm gia đình ngày đất nước trọn niềm vui, và là khoảng trống trong đôi mắt trầm lặng của một người mẹ nơi hậu phương.

Là một sinh viên Đại học Mở TP.HCM sinh ra trong thời bình, lịch sử với tôi từng là những trang sách giáo khoa phẳng lặng. Nhưng khi lặng người trước bức ảnh Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ ngồi bên mâm cơm chừa 9 đôi đũa, góc nhìn của tôi về hai chữ "anh hùng" đã hoàn toàn thay đổi. Lịch sử không chỉ nằm ở những chiến công ngoài mặt trận, mà còn ngưng đọng trong đôi bàn tay gầy guộc và những giọt nước mắt chảy ngược vào trong của Mẹ.

Căn nhà tranh và tấm lòng xứ Quảng

Mẹ Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010) sinh ra tại làng Điện Thắng, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Mẹ là người phụ nữ nông thôn thuần túy, cả đời gắn liền với đồng ruộng và gánh nước chè xanh.

Trong hai cuộc kháng chiến, căn nhà tranh của Mẹ là "mắt xích" sinh tử của cách mạng. Ngay dưới nền nhà, Mẹ cùng các con bí mật đào hầm nuôi giấu cán bộ, ngụy trang cửa hầm bằng vại nước, đống rơm. Đêm đêm bên ngọn đèn dầu, Mẹ ngồi canh gác từng bước chân giặc để bảo vệ các chiến sĩ dưới lòng đất như chính con ruột của mình.

Chín lần đau xé ruột và mâm cơm ngày 30/4

Mẹ Thứ có 9 người con trai, 1 người con rể và 1 người cháu ngoại. Lần lượt từng người khôn lớn rồi lên đường ra mặt trận. Chưa một lần Mẹ níu áo giữ con ở lại, Mẹ chỉ nén đau thương và dặn: "Đi đi con, hoàn thành nhiệm vụ rồi về với Mẹ."

Nhưng bi kịch "người đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh" đã lặp lại tới chín lần với Mẹ. Chín người con trai, cùng con rể và cháu ngoại – tổng cộng 11 người thân yêu – đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường.

Chiều ngày 30/4/1975, khi cả nước reo hò mừng ngày giải phóng, Mẹ nhận tin người con trai cuối cùng hy sinh vài giờ trước thời khắc lịch sử. Sáng 30/4 đất nước trọn niềm vui; chiều 30/4 Mẹ Thứ lặng lẽ thắp nén hương, chừa lại chín chiếc bát, chín đôi đũa trên mâm cơm và ngồi nhìn ra ngõ nhỏ chờ đợi trong vô vọng.

Ngọn lửa trao tay cho thế hệ hôm nay

Mẹ Nguyễn Thị Thứ được phong tặng danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng và trở thành nguyên mẫu cho Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Quảng Nam.

Qua chuyến đi thực tế và tư liệu cho đề án "Thời hoa lửa", tôi hiểu rằng sự bình yên mình đang có được đánh đổi bằng máu xương và những giọt nước mắt khô cạn của những người mẹ như Mẹ Thứ. Lời tri ân sâu sắc nhất của tuổi trẻ hôm nay không nằm ở những câu khẩu hiệu sáo rỗng, mà ở hành động thực tế: học tập nghiêm túc, sống có lý tưởng và sẵn sàng cống hiến tri thức để xây dựng quê hương.