Mẹ Nguyễn Thị Thứ – Mâm cơm chờ chín người con không trở về

Ở xóm Rừng, vùng quê Điện Bàn, Quảng Nam, có một người mẹ đã đi qua gần trọn một thế kỷ với những mất mát mà không lời nào có thể kể hết. Mẹ là Nguyễn Thị Thứ, sinh năm 1904, người sau này được biết đến rộng rãi với danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Cuộc đời mẹ gắn liền với hai cuộc kháng chiến, với những lần tiễn người thân lên đường và những tờ giấy báo tử lần lượt tìm đến mái nhà nhỏ.

Gia đình mẹ Thứ có 12 người con, gồm 11 con trai và một con gái. Trong những năm đất nước chìm trong chiến tranh, các con của mẹ lần lượt tham gia hoạt động cách mạng và ra chiến trường. Mẹ hiểu rằng con đường họ chọn có thể đưa họ đến nơi hiểm nguy, nhưng trong hoàn cảnh đất nước chưa có hòa bình, mẹ vẫn tiễn các con đi với nỗi lo của một người mẹ và niềm tin của một người dân mong ngày quê hương được yên ổn.

Những năm kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ, gia đình mẹ không chỉ có người ra trận mà còn góp sức ngay tại quê nhà. Ngôi nhà và khu vườn của mẹ từng là nơi che chở cán bộ, chiến sĩ. Gia đình đào những căn hầm bí mật để nuôi giấu người hoạt động cách mạng, đồng thời tìm cách tiếp tế lương thực và hỗ trợ lực lượng địa phương. Trong một vùng quê thường xuyên bị lùng sục, việc bảo vệ những người đang ẩn náu đồng nghĩa với việc cả gia đình có thể phải đối mặt với hiểm nguy.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi của mẹ những gì không thể bù đắp. Chín người con trai của mẹ lần lượt hy sinh. Một người con rể và hai người cháu ngoại cũng không trở về. Mỗi lần nhận tin dữ là một lần mẹ phải đối diện với sự thật rằng người thân của mình đã nằm lại nơi nào đó trên đất nước. Nỗi đau không đến một lần rồi thôi, mà kéo dài qua nhiều năm, chồng chất theo từng tờ giấy báo tử.

Có lẽ điều khiến người ta day dứt nhất khi nhắc đến mẹ Thứ không chỉ là con số những người thân đã hy sinh, mà là hình ảnh một người mẹ vẫn sống trong căn nhà cũ, mang theo ký ức về những đứa con không còn trở về. Bức ảnh mẹ bên mâm cơm với những bộ bát đũa dành cho các con đã trở thành hình ảnh khiến nhiều người xúc động. Mâm cơm ấy không đơn thuần là một bức ảnh về nỗi đau; nó gợi lên thói quen chờ đợi của người mẹ, khi trong lòng vẫn còn nguyên chỗ dành cho những người thân đã đi xa.

Ngày 10/12/2010, mẹ Nguyễn Thị Thứ qua đời, hưởng thọ 106 tuổi theo nhiều nguồn báo chí. Mẹ đã không thể đợi đủ những người con trở về, nhưng câu chuyện của mẹ vẫn được lưu giữ qua ký ức gia đình, tư liệu lịch sử và công trình tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Quảng Nam, lấy nguyên mẫu từ hình ảnh của mẹ.

Nhắc đến mẹ Thứ, chúng ta không chỉ nhớ một người mẹ có nhiều người thân hy sinh trong chiến tranh. Chúng ta còn nhớ một mái nhà từng che chở cán bộ, một người phụ nữ đã sống qua những năm tháng khốc liệt và một nỗi chờ đợi không có ngày đoàn tụ. Hòa bình hôm nay được nhìn thấy qua những con đường, mái nhà và bữa cơm sum họp; nhưng trong ký ức của những người mẹ như mẹ Thứ, có những chỗ ngồi mãi mãi không còn người trở lại.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ – người mẹ xứ Quảng đã hiến dâng những người thân yêu nhất cho độc lập, tự do của Tổ quốc.