MẸ NGUYỄN THỊ THỨ – NGƯỜI MẸ ĐI VÀO HUYỀN THOẠI CỦA ĐẤT NƯỚC
*LỜI NÓI ĐẦU
Có những chiến công lịch sử được ghi lại bằng những mũi tiến công oanh liệt trên chiến trường, nhưng cũng có những chiến công thầm lặng được viết nên từ lòng mẹ bao la, từ những giọt nước mắt chảy ngược vào trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Lật mở những trang sử thời hoa lửa, em nhận ra rằng sức mạnh của đất nước không chỉ nằm ở vũ khí, hỏa lực mà còn nằm ở những hậu phương sừng sững như núi đá. Người đại diện tiêu biểu nhất cho tượng đài hy sinh vô bờ bến ấy chính là Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ – người mẹ vĩ đại của mảnh đất Quảng Nam anh hùng, người đã hiến dâng mười một người con, cháu và rể cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.
Đến với cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa”, em mong muốn mượn câu chuyện cuộc đời Mẹ Thứ để tìm kiếm một sự thấu cảm sâu sắc giữa thế hệ trẻ thời bình và những người mẹ ở hậu phương năm xưa. Hành trình dâng hiến những người con máu ruột của Mẹ không chỉ là một lát cắt đau thương mà kiêu hùng của lịch sử, mà còn là bài học lớn lao về tình yêu nước vô điều kiện. Nỗi đau của Mẹ và những người mẹ Việt Nam đã hóa thành phù sa, ngấm vào lòng đất để giữ vững màu xanh bình yên cho non sông Việt Nam hôm nay.
Là những sinh viên đang được học tập và trưởng thành dưới bầu trời hòa bình, bài viết này thay cho nén tâm nhang thành kính, là lời tri ân sâu sắc nhất mà chúng em muốn gửi tới thế hệ cha anh và những người Mẹ vĩ đại. Qua hình tượng Mẹ Nguyễn Thị Thứ, em hy vọng sẽ khơi dậy trong lòng thế hệ trẻ lòng biết ơn, sự tự hào và ý thức sâu sắc về trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ, dựng xây đất nước để xứng đáng với những mất mát khôn nguôi của các thế hệ đi trước.
I. Từ đất lửa Quảng Nam đến hình hài một nhân cách vĩ đại
Có những con người không để lại dấu ấn bằng diễn ngôn hay khẩu hiệu, mà bằng chính cách họ sống âm thầm và cách họ chịu đựng nỗi đau trong lặng lẽ. Mẹ Nguyễn Thị Thứ là một con người như thế. Mẹ sinh năm 1904, tại xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – vùng đất cát trắng miền Trung cằn cỗi, nơi bom đạn cày xới qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ.
Tuổi thơ và cả cuộc đời của Mẹ lớn lên trong cái nghèo, trong hương thơm của lúa đồng và cả trong vị mặn chát của mồ hôi, nước mắt. Đất mẹ Quảng Nam không chỉ cho Mẹ sức vóc bền bỉ của người phụ nữ chịu thương chịu khó, mà còn dạy Mẹ cách yêu quê hương bằng bản năng tự nhiên nhất của một người mẹ: bảo vệ đàn con và bảo vệ đất đai bờ cõi.
Ở Mẹ Nguyễn Thị Thứ, ta không thấy hình ảnh một nhân vật được trau chuốt bằng chữ nghĩa phức tạp, mà là một nhân cách hiền hậu, chất phác được đẽo gọt bởi chính dòng chảy khắc nghiệt của đời sống. Chính sự bình dị, cam chịu mà quật khởi ấy lại là mạch nguồn sâu xa nuôi dưỡng một tấm lòng vĩ đại sau này.
II. Khi non sông cất tiếng gọi: Con đường dâng hiến bắt đầu từ lòng mẹ
Cách mạng Tháng Tám thành công chưa lâu, thực dân Pháp rồi sau đó là đế quốc Mỹ quay trở lại xâm lược nước ta. Tiếng súng chiến tranh vang lên, thúc giục những người con lên đường ra trận. Với Mẹ Nguyễn Thị Thứ, đó không phải là câu chuyện xa xôi của thời cuộc, mà là tiếng gọi trực tiếp chạm vào khúc ruột rứt ruột đẻ ra.
Hiểu được chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, Mẹ lần lượt tiễn đưa những người con trai của mình bước vào chiến trường. Trong căn nhà nhỏ ở Quảng Nam, Mẹ lặng lẽ làm hậu phương vững chắc, vừa tăng gia sản xuất nuôi quân, vừa đào hầm bí mật ngay trong vườn nhà để nuôi giấu cán bộ cách mạng. Mẹ ít nói, nhưng ánh mắt Mẹ luôn kiên định một niềm tin. Đó là ánh mắt của một người mẹ vĩ đại – người đã chọn con đường không quay đầu: đặt tình yêu Tổ quốc hòa vào tình yêu những đứa con.
III. Những năm tháng lửa thử vàng: Nỗi đau và sự can trường của người mẹ hậu phương
Chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng những năm tháng chiến tranh là nơi thử thách ý chí tột cùng. Đối mặt với sự lùng sục ráo riết và tàn bạo của kẻ thù, Mẹ Thứ vẫn kiên cường bảo vệ cách mạng. Ngay dưới hầm bí mật trong khu vườn của Mẹ, biết bao cán bộ, chiến sĩ đã được chở che, đùm bọc qua những trận càn quét khốc liệt.
Nhiều lần bị địch tra khảo, đe dọa, Mẹ vẫn giữ vững lòng trung thành, một lòng một dạ hướng về kháng chiến. Chiến tranh đã lấy đi của Mẹ những người thân yêu nhất, nhưng cũng chính trong hoàn cảnh lửa thử vàng ấy, vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam ở Mẹ lại bộc lộ trọn vẹn: kiên cường, nhẫn nại, đầy bao dung và sẵn sàng hy sinh tất cả cho ngày toàn thắng.
IV. Khoảnh khắc bất tử: Những lần tiễn con đi và những khúc trầm của lịch sử
Lịch sử kháng chiến của dân tộc ghi lại những chiến công bằng trận đánh, còn cuộc đời Mẹ Thứ lại ghi dấu bằng 11 lần nhận giấy báo tử. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi khi cầm tờ giấy báo tử trên tay, sự sống và cái chết như ngưng đọng lại. Người con đầu lòng ngã xuống năm 1948, và cứ thế, nỗi đau chồng chất nỗi đau khi những người con tiếp theo lần lượt hy sinh trên khắp các chiến trường.
Đỉnh điểm của bi kịch và sự quả cảm diễn ra vào năm 1975. Chỉ tính riêng trong ngày 30 tháng 4 năm 1975 – ngày mà cả non sông vỡ òa trong niềm vui giải phóng, đất nước vang khúc khải hoàn, thì Mẹ lại phải nhận giấy báo tử của người con trai cuối cùng. Mẹ không khóc thành tiếng. Nỗi đau của Mẹ đã vượt qua giới hạn của những giọt nước mắt thông thường, hóa thành sự lặng im sừng sững như núi đá, nâng đỡ cho khát vọng tự do của cả một dân tộc.
V. Ánh nhìn của người ở lại: Ngọn đèn hoa đăng bên mâm cơm vắng bóng
Sau ngày hòa bình lập lại, căn nhà của Mẹ ở Quảng Nam trở lại vẻ thanh bình vốn có, nhưng không gian lại lặng đi một cách khác thường. Trên bàn thờ, 11 ngọn đèn, 11 nén hương luôn đỏ lửa khói trầm. Mâm cơm của Mẹ mỗi ngày vẫn đặt thêm những chiếc bát, chiếc đũa như thể các con chỉ đi làm đồng xa chưa kịp về.
Những người đồng đội, những người con từ khắp mọi miền Tổ quốc khi đến thăm Mẹ đều không khỏi rơi nước mắt trước hình ảnh cụ già tóc bạc phơ ngồi tựa cửa nhìn ra ngõ. Mẹ hiểu rằng, nếu không có sự hy sinh của những đứa con mình, nếu không có những người mẹ chấp nhận chịu nỗi đau xé lòng ở hậu phương, thì đất nước sẽ không có ngày độc lập hôm nay. Trong ký ức của nhân dân, hình ảnh Mẹ Thứ ngồi bên mâm cơm vắng bóng các con đã trở thành một biểu tượng trường tồn của sự hy sinh vô bờ bến.
VI. Từ một con người đến biểu tượng của Mẹ Việt Nam Anh hùng
Sự hy sinh của Mẹ Nguyễn Thị Thứ không chỉ mang ý nghĩa đối với một gia đình, một dòng họ, mà mang chiều sâu đạo đức và giá trị tinh thần vĩ đại của cả dân tộc. Mẹ chính là hiện thân sinh động nhất, cao đẹp nhất cho hình tượng Người Mẹ Việt Nam Anh hùng – biểu tượng của lòng vị tha, sự kiên trung và đức hy sinh vô điều kiện.
Năm 1994, Mẹ được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu cao quý Mẹ Việt Nam Anh hùng. Hình ảnh của Mẹ cũng chính là nguyên mẫu để phác thảo nên Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng vĩ đại tại tỉnh Quảng Nam. Nhưng hơn cả những danh hiệu và công trình đá hoa cương, Mẹ Thứ đã khắc sâu vào tâm khảm mỗi người dân Việt Nam như một tượng đài bằng xương bằng thịt về lòng yêu nước.
VII. Dư âm lịch sử: Khi lòng mẹ bao la hơn biển Thái Bình
Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày Mẹ Thứ về với đất mẹ bao dung (năm 2010), lớp bụi thời gian có thể làm mờ đi nhiều dấu tích của chiến tranh, nhưng không thể che lấp được tấm lòng vĩ đại của người mẹ đã dâng hiến tất cả cho non sông. Đất nước bước vào kỷ nguyên mới của hội nhập và phát triển, nhưng mỗi lần nhìn vào di ảnh của Mẹ, lòng người lại lặng đi. Bởi đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà là lời tự vấn cho hiện tại: chúng ta phải sống như thế nào để xứng đáng với những giọt nước mắt và nỗi đau mất mát của những người Mẹ Việt Nam?
VIII. Nỗi đau lùi lại, đất nước bay lên
Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, có những chiến công rực rỡ được ghi lại bằng những mũi tiến công quân sự, nhưng cũng có những chiến công được thêu dệt bằng sự hy sinh thầm lặng của những người ở lại nơi quê nhà. Mẹ Nguyễn Thị Thứ thuộc về loại chiến công vĩ đại thứ hai – lặng lẽ, đau đớn nhưng kiên cường và bất tử.
Khi Mẹ tiễn đứa con cuối cùng ra trận, đó không chỉ là tình mẫu tử thiêng liêng, mà là sự kết tinh cao nhất của tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Những người con của Mẹ ngã xuống để đất nước được đứng lên. Nỗi đau của Mẹ hòa vào dòng sông, ngấm vào lòng đất để giữ cho màu xanh bình yên trên khắp quê hương Việt Nam.
Với tư cách là thế hệ trẻ học lịch sử hôm nay, khi đặt bút viết về Mẹ Nguyễn Thị Thứ, tôi không khỏi tự hỏi: trong thời bình, khi không còn tiếng bom rơi đạn lạc, chúng ta phải sống thế nào cho xứng đáng với những người Mẹ đã hiến dâng cả máu ruột của mình cho Tổ quốc? Có lẽ, không phải ai cũng cần làm những điều vĩ đại, nhưng mỗi người đều có thể bắt đầu từ những việc làm tử tế hằng ngày: sống có trách nhiệm, biết yêu thương, sẻ chia và không ngừng nỗ lực học tập để xây dựng đất nước giàu đẹp hơn.
Hình ảnh Mẹ Nguyễn Thị Thứ vì thế không chỉ thuộc về lịch sử, mà còn trở thành lời nhắc nhở sâu sắc, một điểm tựa tinh thần vững chắc cho thế hệ hôm nay và mai sau. Lịch sử không đòi hỏi chúng ta phải chịu đựng nỗi đau như Mẹ, nhưng đòi hỏi chúng ta phải khắc ghi và trân trọng giá trị của hòa bình. Và chính trong sự tự vấn, biết ơn đó, ngọn lửa thời hoa lửa của Mẹ vẫn tiếp tục cháy mãi trong sâu thẳm lương tri của mỗi thế hệ người Việt Nam.
*NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tư liệu lịch sử về các Mẹ Việt Nam Anh hùng – Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.
Hình ảnh và tư liệu về Mẹ Nguyễn Thị Thứ – Cổng thông tin điện tử Đảng bộ tỉnh Quảng Nam.
Quần thể kiến trúc Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng (Núi Cấm, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam).
