Mẹ Nguyễn Thị Thứ và nỗi đợi chờ hóa đá bên dòng sông Thu Bồn
Nếu có một hình tượng nào có thể tóm gọn được tất cả sự hy sinh, đau thương và vĩ đại của những bà mẹ Việt Nam trong thế kỷ 20, thì đó chính là Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Mẹ sinh ra tại xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – mảnh đất mà mỗi tấc đất đều thấm đẫm máu và lửa của hai cuộc kháng chiến. Cuộc đời Mẹ là một bản trường ca bi tráng nhất mà ngôn từ khó lòng diễn tả hết, nơi nỗi đau không còn là những giọt nước mắt chảy dài trên má, mà đã lặn sâu vào lòng đất mẹ, hóa thành tượng đài bất tử.
Mẹ Thứ có 11 người con, thì 9 người con trai đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Không dừng lại ở đó, nỗi đau còn nhân lên gấp bội khi người con rể và hai cháu ngoại của Mẹ cũng lần lượt hy sinh. Tổng cộng có 12 người thân yêu nhất của Mẹ đã ngã xuống vì độc lập, tự do. Người ta vẫn thường nhắc về Mẹ với hình ảnh mâm cơm luôn có thêm những đôi đũa thừa. Suốt mấy mươi năm chiến tranh, rồi cả khi hòa bình lập lại, chưa bao giờ Mẹ thôi hy vọng. Mỗi lần nhận được một tấm giấy báo tử, tim Mẹ như thắt lại, nhưng Mẹ không cho phép mình ngã quỵ. Bởi Mẹ biết, nếu Mẹ gục ngã, ai sẽ là điểm tựa cho những đứa con còn đang ngoài mặt trận?
Ít ai biết rằng, ngay dưới chân giường nằm và trong vườn nhà Mẹ có đến 5 hầm bí mật. Trong những năm tháng đen tối nhất của phong trào cách mạng miền Nam, nhà Mẹ là nơi nuôi giấu cán bộ, là trạm dừng chân của bao chiến sĩ biệt động. Mẹ bảo: "Con mình đi đánh giặc, thì con người ta cũng là con mình". Mẹ chia sẻ từng bát cơm, củ khoai cho những người lính trẻ, dù Mẹ biết rằng việc nuôi giấu "cộng sản" có thể khiến Mẹ bị kẻ thù bắt bớ, tra tấn bất cứ lúc nào. Thực tế, quân địch đã nhiều lần nghi ngờ, chúng đến lục soát, đập phá nhưng chưa bao giờ khuất phục được ánh mắt sắc lẹm và bản lĩnh của người mẹ xứ Quảng.
Nỗi đau lớn nhất cuộc đời Mẹ có lẽ là những năm tháng mà tin dữ cứ dồn dập bay về. Có những thời điểm, nỗi đau này chưa kịp nguôi, nỗi đau khác đã ập đến. Người con đầu lòng hy sinh năm 1948, rồi những người con tiếp theo cứ thế ra đi trong những chiến dịch ác liệt. Người ta nói, nước mắt Mẹ đã cạn khô từ lâu, nhưng thực tế, Mẹ khóc bằng cái tiếng nấc nghẹn ngào trong đêm thanh vắng, khi chỉ còn mình Mẹ với ngọn đèn dầu hiu hắt nhìn lên những tấm bằng Tổ quốc ghi công treo kín bức tường vôi.
Hình ảnh gây xúc động nhất đối với bất cứ ai khi đến thăm Mẹ lúc sinh thời chính là lúc Mẹ ngồi bên mâm cơm. Trên bàn luôn đặt 9 bát cơm, 9 đôi đũa. Mẹ tin rằng linh hồn các con vẫn luôn luẩn quẩn đâu đây, vẫn về dùng cơm cùng Mẹ mỗi chiều. Mẹ Thứ không chỉ hy sinh những người con thân yêu nhất, Mẹ còn hy sinh cả tuổi trẻ và sự bình yên của chính mình để trở thành "hậu phương của hậu phương". Sự kiên trì và lòng vị tha của Mẹ đã trở thành biểu tượng cho sức mạnh của người phụ nữ Việt Nam: "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang".
Mẹ qua đời ở tuổi 106, thanh thản như một tiên nhân đã hoàn thành sứ mệnh với non sông. Mẹ đi để gặp lại những đứa con thân yêu đã vắng bóng bấy lâu. Tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tại Núi Cấm (Tam Kỳ) ngày nay được tạc dựa trên nguyên mẫu hình ảnh Mẹ Thứ, nhưng trong lòng mỗi người Việt, tượng đài sống động nhất chính là hình ảnh người mẹ già nhỏ bé, ngồi lặng lẽ chờ con bên bậu cửa, mặc cho thời gian và bụi bặm của lịch sử lướt qua.
