MẸ NHU VÀ 7 DŨNG SĨ THANH KHÊ
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt tại Đà Nẵng, giữa những con ngõ nhỏ của khu vực Thanh Khê, có một người phụ nữ đã trở thành điểm tựa tinh thần cho cả phong trào cách mạng. Người dân gọi bà bằng cái tên thân thương: Mẹ Nhu, nhưng tên thật của mẹ là Lê Thị Dãnh, quê ở xóm Bàu Trảng, phường Thanh Khê Đông. Căn nhà tre vách đất của mẹ, nằm lọt giữa lòng khu phố, lại chính là cơ sở cách mạng quan trọng, nơi mẹ cho đào một hầm bí mật ngay dưới nền nhà để nuôi giấu cán bộ, du kích trong những năm 1967–1968 – thời điểm mà địch kiểm soát rất gắt gao. Trong số những người mẹ che chở, thương yêu như con ruột, có bảy chiến sĩ du kích trẻ của lực lượng vũ trang Quảng Đà:
Nguyễn Văn Trung, Đào Ngọc Huề, Nguyễn Văn Phương, Nguyễn Thị Tám, Ngô Văn Mười, Nguyễn Văn Chi và Võ Văn Năm.
Họ đều còn rất trẻ, gan dạ, lập nhiều chiến công trong nội thành Đà Nẵng. Nhân dân gọi họ bằng cái tên đầy tự hào: “7 Dũng sĩ Thanh Khê.” Những ngày mẹ che giấu bảy người con tinh thần Ngày ấy, địch truy quét gắt gao. Nhà mẹ Nhu nằm ngay mặt đường, chỉ cách đồn địch vài chục mét, nhưng mẹ vẫn kiên quyết giữ bảy chiến sĩ ở lại. Mỗi bữa, mẹ đốt rơm nấu cơm, múc từng bát xuống hầm bằng một chiếc chén thiếc – món hiện vật đến nay vẫn còn được trưng bày trong Nhà lưu niệm mẹ Nhu và 7 dũng sĩ Thanh Khê (di tích quốc gia). Khi lính Mỹ và Việt Nam Cộng hòa ập vào khám xét, mẹ luôn bình tĩnh, kéo dài thời gian, đánh lạc hướng để bảo vệ hầm. Con gái mẹ, bà Phạm Thị Lan, nhớ lại: có lần mẹ bị địch đánh đến bật máu, nhưng mẹ vẫn nói lớn: “Tao ở giữa lòng thành phố mà nuôi cộng sản thì tụi bây là đồ ăn hại!” Đó là câu nói thách thức, để chiến sĩ dưới hầm biết mẹ không khai và cũng để địch không ngờ nhà này có cơ sở cách mạng. Ngày 26/12/1968 – lửa đỏ trong lòng phố Sáng sớm ngày 26 tháng 12 năm 1968, địch bao vây toàn bộ khu vực Thanh Khê Đông. Một cơ sở trong vùng bị lộ, và nhà mẹ Nhu bị nghi ngờ. Lính Mỹ, quân đội VNCH kéo đến, dùng xe thiết giáp, lựu đạn và súng M79 bắn phá dữ dội. Bảy chiến sĩ ở dưới hầm lập tức tổ chức chiến đấu. Từ hầm bí mật nhỏ bé ấy, họ chống trả lại lực lượng đông gấp nhiều lần. Gần 80 tên địch bị tiêu diệt theo tư liệu ghi nhận sau trận đánh. Mẹ Nhu bị địch bắt, tra khảo ngay giữa sân. Chúng buộc mẹ chỉ vị trí hầm. Mẹ vẫn kiên quyết không khai.
Trong tiếng đạn nổ rung trời, mẹ ngã xuống tại sân nhà mình.
Ngày ấy, mẹ hy sinh – vẫn giữ nguyên bí mật của bảy chiến sĩ. Bảy dũng sĩ tiếp tục chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Khi hầm bị phá, tất cả đã anh dũng hy sinh, bảo vệ cơ sở và giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng. Sau trận đánh – bản hùng ca còn mãi Tin mẹ Nhu và bảy dũng sĩ hy sinh lan khắp Đà Nẵng. Nhân dân khóc thương nhưng đầy tự hào. Chiến công của họ được Đặc khu ủy Quảng Đà tuyên dương, trở thành biểu tượng bất khuất của phong trào cách mạng đô thị. Mẹ Nhu (Lê Thị Dãnh) được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Lực lượng vũ trang Thanh Khê được phong danh hiệu Anh hùng LLVTND năm 2003. Trên đường Điện Biên Phủ, thành phố Đà Nẵng hôm nay, uy nghi giữa dòng xe cộ là Tượng đài mẹ Nhu và 7 dũng sĩ, được đúc từ 7.000 vỏ đạn, như một chứng tích sống động về cuộc chiến đấu năm 1968.
