Mẹ Phạm Thị Phận

Sinh năm 1895, tại Gia Ray, Xuân Lộc và mất năm 1991, mẹ Phạm Thị Phận gần như đi suốt thế kỷ 20, chứng kiến nhiều biến động lich sử của nước nhà. Thời niên thiếu, trên vùng đất mới khai khẩn Gia Ray, mẹ cảm nhận được thân phận của bao người nghèo khổ cũng như của chính mẹ và gia đình: nỗi nhọc nhằn, âu lo với miếng cơm manh áo, đắp đổi qua ngày. Người bạn đời của mẹ là ông Trần Văn Hậu, vốn xuất thân trong một gia đình nghèo ở làng quê Ninh Bình, theo đoàn người vào làm phu cao su ở miền Nam. Tưởng rằng cuộc sống sẽ đỡ hơn quê nhà, ai ngờ càng cơ cực, lại bị bóc lột, đánh đập của các chủ sở thực dân, ông trốn ra Rừng Lá làm thuê, kiếm sống. Tại đây, ông gặp mẹ Phận nên duyên nghĩa vợ chồng và giác ngộ đi theo cách mạng.Chồng mẹ đã tham gia suốt hai cuộc kháng chiến chống quân thù xâm lược. Mẹ âm thầm nuôi chồng, chu tất việc gia đình cho ông yên tâm công tác. Gia Ray, Rừng Lá, Láng Lớn, Từ Tích... bước chân chồng mẹ rảo khắp nơi để làm công tác dân vận, gây dựng cơ sở cách mạng. Những ngày tháng dù cực khổ ấy, mẹ vẫn vui lòng, dốc hết tâm can vào công việc, lo dạy dỗ hai đứa con trai cho ba nó làm tròn việc cách mạng giao. Chín năm kháng chiến, mẹ sống bên cạnh chồng cho đến ngày ký hiệp định Genève lập lại hòa bình ở Việt Nam. Cuộc sống hạnh phúc thật ngắn ngủi, đế quốc Mỹ lại nhảy vào xâm lược, cả nước bước vào cuộc chiến mới, chống kẻ thù tàn bạo hơn trước. Là đảng viên Cộng sản, do bị chỉ điểm, chồng mẹ bị bắt giam cầm từ 20/9/1956. Từ nhà tù này đến nhà tù khác như Biên Hòa, Bà Rịa, Côn Đảo, Thủ Đức, chúng hết dụ dỗ đến tra tấn dã man nhằm làm nhụt ý chí chiến đấu, moi móc tung tích cơ sở cách mạng. Nhưng ông vẫn cắn răng chịu đựng nhục hình, giữ vững lòng trung thành với Đảng. Địch giam chồng mẹ thiếu hai tháng thì đủ 6 năm chẵn. Thương chồng, nhưng mẹ chỉ biết khóc thầm. Sáu năm trời đằng đẵng ấy, mẹ chỉ thăm nuôi được một lần khi chồng còn bị giam ở Biên Hòa. Khi ông bị đày ra Côn Đảo, mẹ không hề biết một tin tức gì nữa. Mẹ ở nhà côi cút nuôi con và chờ mong ngày sum họp. Ngày ông trở về, mẹ mừng vui khôn xiết. Mẹ tự hào vì đã nuôi nấng và hướng cho hai con trai đi đúng con đường cha mình đã chọn. Trần Văn Duy, Trần Văn Nhỏ - con của mẹ đã lên đường tham gia bộ đội ngay trên quê hương. Trong công tác, các con của mẹ luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ. Những thành tích chiến đấu và huy chương... của hai con đã sưởi ấm cho gia đình mẹ. Chồng mẹ ở tù về cũng không thể ngồi yên khi quân thù còn dày xéo quê hương. Ông vào chiến khu, móc nối lại với các đồng chí, gia nhập lực lượng vũ trang, cùng hai con trên chiến tuyến chống quân thù. Bước chân ông lại rảo khắp khu vực miền Đông Nam Bộ: Long Thành, Bà Rịa, Chiến khu Đ, căn cứ Xuyên Phước Cơ (1)... Từ hạt gạo, bịch muối, bó rau... ông miệt mài kiên trì tìm mua, vận chuyển đến các căn cứ chăm lo đời sống hậu cần cho cán bộ chiến sĩ. Chồng đi, con đi bộ đội, mẹ lại âm thâm vừa việc nhà, vừa(1) Tỉnh bà Rịa - Vũng Tàu tiếp tế cho bộ đội ở Gia Ray. Những năm 60, Mỹ cùng với lính đánh thuê của Úc điên cuồng càn quét, đánh phá Xuân Lộc. Các cơ sở, đơn vị bộ đội ở Gia Ray phải rút vào rừng sâu. Những tổn thất nặng nề đã gây khó khăn cho cả phong trào cách mạng lẫn đời sống của nhân dân. Năm 1967, giữa lúc vô vàn gian khổ ấy, con mẹ Trần Văn Duy hy sinh trong một đợt địch ném bom vào khu căn cứ. Mẹ chỉ nhận được tin báo tử, còn xác con mẹ đã hòa vào đất cùng với bao đồng đội. Đến năm 1974, lúc phong trào cách mạng trong cả nước giành được nhiều thắng lợi tạo bàn đạp cho cuộc Tổng tiến công mùa xuân 1975, mẹ thầm vui mừng đất nước mau giải phóng chồng con của mẹ sẽ về trong mái ấm gia đình. Thế mà thằng út lại hy sinh anh dũng trong những cuộc chiến đấu chống kẻ thù tàn phá đất Gia Ray. Lại một lần nữa, đất Gia Ray đón nhận dòng máu của con mẹ. Hai đứa con của mẹ ra đi cho đến bây giờ không biết nằm ở nơi đâu giữa khu Rừng Lá mênh mông. Ngày đất nước thống nhất, mẹ với chồng về thị trấn Định Quán (huyện Định Quán) sinh sống trong căn nhà tình nghĩa mà nhà nước cấp cho. Vợ chồng sau bao năm xa cách, bây giờ lại đoàn tụ. Trong nỗi vui đó, mẹ bỗng thấy bùi ngùi, hai đứa con mẹ không còn nữa, mẹ ước ao tìm được mộ con để đem về bên nhà ngày đêm nhang khói. Ước mong chưa thành hiện thực, năm 1991, do tuổi già, sức yếu, mẹ ra đi mãi mãi.Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.