Mẹ Suốt – Biểu tượng bất khuất của người phụ nữ Việt Nam thời kháng chiến

Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của những con người bình dị nhưng mang trong mình ý chí phi thường. Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, hàng triệu người dân Việt Nam đã đứng lên góp sức bảo vệ Tổ quốc bằng nhiều cách khác nhau. Có người trực tiếp cầm súng chiến đấu nơi chiến trường, có người âm thầm phục vụ ở hậu phương, nhưng tất cả đều chung một lòng yêu nước. Trong số những con người ấy, hình ảnh Nguyễn Thị Suốt – người mẹ chèo đò trên dòng sông Nhật Lệ – đã trở thành biểu tượng đẹp đẽ của lòng dũng cảm và đức hy sinh cao cả. Cuộc đời của mẹ là một bản anh hùng ca cảm động về người phụ nữ Việt Nam trong thời chiến.

Mẹ Suốt sinh năm 1908 tại thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Đó là vùng đất miền Trung đầy nắng gió, quanh năm phải đối mặt với thiên tai và nghèo khó. Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, từ nhỏ mẹ đã phải chịu nhiều cơ cực. Mẹ từng đi ở đợ suốt mười tám năm trời để kiếm sống. Những năm tháng gian khổ ấy đã rèn luyện cho mẹ nghị lực mạnh mẽ, tính cách bền bỉ và tinh thần chịu thương chịu khó.

Sau Cách mạng Tháng Tám, cuộc sống của người dân dần đổi thay. Mẹ Suốt lập gia đình với cụ Trần Bạo và sống bằng nghề chèo đò trên sông Nhật Lệ. Công việc tuy vất vả nhưng giúp mẹ nuôi sống gia đình và nuôi dạy các con trưởng thành. Mẹ sinh được bốn người con, ba gái một trai. Điều khiến nhiều người kính trọng là dù sống trong hoàn cảnh khó khăn, mẹ vẫn luôn nhân hậu và giàu lòng yêu thương. Mẹ sống hòa thuận với người vợ lớn của chồng và chăm sóc các con chung, con riêng như nhau. Chính tấm lòng bao dung ấy đã làm nên vẻ đẹp giản dị mà cao quý của mẹ.

Những năm 1964, chiến tranh leo thang ác liệt sau Sự kiện Vịnh Bắc Bộ. Đế quốc Mỹ liên tục đánh phá miền Bắc nhằm ngăn chặn sự chi viện cho chiến trường miền Nam. Quảng Bình trở thành “tuyến lửa” khốc liệt nhất cả nước. Máy bay Mỹ ngày đêm ném bom xuống cầu đường, làng mạc và các tuyến giao thông quan trọng.

Dòng sông Nhật Lệ khi ấy giữ vai trò đặc biệt trong việc vận chuyển bộ đội, thương binh, lương thực và vũ khí. Việc qua sông vô cùng nguy hiểm bởi bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Trong hoàn cảnh ấy, dù đã gần sáu mươi tuổi, mẹ Suốt vẫn xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò phục vụ kháng chiến.

Đó là quyết định khiến nhiều người xúc động và khâm phục. Một người phụ nữ tuổi đã cao, thân hình nhỏ bé nhưng lại sẵn sàng đối mặt với bom đạn để đưa bộ đội qua sông. Với mẹ, việc cứu nước là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người dân. Mẹ từng nói một câu giản dị nhưng đầy khí phách: “Cứu nước mình chờ chi ai.”

Từ đó, hình ảnh mẹ Suốt gắn liền với chiếc đò nhỏ trên sông Nhật Lệ. Ngày cũng như đêm, bất chấp mưa bom bão đạn, mẹ vẫn bền bỉ chèo từng chuyến đò đưa cán bộ, chiến sĩ qua sông an toàn. Có những lúc máy bay Mỹ quần thảo trên đầu, bom nổ rung chuyển mặt nước, nhưng mẹ vẫn bình tĩnh giữ mái chèo. Dòng sông Nhật Lệ lúc ấy không chỉ đầy sóng nước mà còn đầy hiểm nguy chết chóc. Vậy mà mẹ chưa bao giờ run sợ.

Nhiều chiến sĩ khi nhớ về mẹ đều xúc động kể lại hình ảnh người mẹ tóc bạc phơ, áo nâu sòng giản dị, tay chèo thoăn thoắt giữa tiếng bom rơi. Mẹ không chỉ là người lái đò mà còn giống như người mẹ ruột thịt của những người lính. Mỗi lần đưa bộ đội qua sông, mẹ thường động viên, hỏi han từng người bằng giọng nói đậm chất miền Trung chân thành và ấm áp.

Trong suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt, mẹ Suốt đã thực hiện hàng nghìn chuyến đò. Theo nhiều tài liệu ghi lại, mỗi năm mẹ chèo khoảng một nghìn bốn trăm chuyến. Một con số khiến ai nghe cũng phải khâm phục. Những chuyến đò ấy đã góp phần giữ vững mạch máu giao thông và sự liên lạc giữa hai bờ sông Nhật Lệ.

Điều đáng quý hơn cả là mẹ làm tất cả bằng tinh thần tự nguyện và lòng yêu nước chân thành. Mẹ không nghĩ đến danh lợi hay phần thưởng. Đối với mẹ, chỉ cần giúp ích được cho kháng chiến là đủ hạnh phúc.

Năm 1966, mẹ Suốt được mời tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc. Đây là niềm vinh dự lớn lao dành cho người mẹ chèo đò năm nào. Đến ngày 1 tháng 1 năm 1967, mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước. Danh hiệu cao quý ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp phi thường của mẹ.

Nhưng mẹ Suốt vẫn giữ nguyên sự giản dị vốn có. Mẹ không xem mình là anh hùng mà chỉ nghĩ mình đang làm việc của một người dân yêu nước. Chính sự khiêm nhường ấy khiến mẹ càng được mọi người yêu quý và kính trọng hơn.

Khoảng những năm 1967 – 1968, khi chiến tranh trở nên dữ dội hơn, mẹ chuyển sang công việc vận chuyển lương thực phục vụ kháng chiến. Dù tuổi cao sức yếu, mẹ vẫn tiếp tục tham gia công việc nguy hiểm vì không muốn đứng ngoài cuộc chiến của dân tộc.

Rồi trong một trận bom bi của Mỹ tại bến đò Bảo Ninh sơ tán, mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh. Sự ra đi của mẹ khiến bao người đau xót. Người mẹ chèo đò năm nào đã ngã xuống giữa khói lửa chiến tranh, nhưng hình ảnh và tinh thần của mẹ thì sống mãi.

Sau khi hy sinh, mẹ được Nhà nước công nhận là liệt sĩ. Người dân Quảng Bình lập bia tưởng niệm và dựng tượng mẹ bên dòng Nhật Lệ. Ngày nay, tượng đài mẹ Suốt vẫn hiên ngang đứng đó như một biểu tượng bất tử của lòng yêu nước Việt Nam. Bức tượng do nhà điêu khắc Phan Đình Tiến thực hiện đã khắc họa hình ảnh mẹ tay cầm mái chèo, gương mặt kiên nghị hướng ra dòng sông quê hương.

Tên tuổi mẹ Suốt còn sống mãi trong thơ ca Việt Nam. Năm 1965, nhà thơ Tố Hữu đã gặp mẹ tại Đồng Hới và sáng tác bài thơ nổi tiếng “Mẹ Suốt”. Bài thơ nhanh chóng lan truyền khắp cả nước và trở thành biểu tượng văn học về người phụ nữ Việt Nam anh hùng. Những câu thơ giản dị mà xúc động đã khắc sâu hình ảnh mẹ trong lòng nhân dân:

“Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung
Gió lay như sóng biển tung trắng bờ.”

Hình ảnh mái tóc bạc bay trong gió giữa khói lửa chiến tranh vừa đẹp đẽ vừa hào hùng. Nhà thơ Xuân Diệu từng ca ngợi đây là một trong những hình tượng đẹp nhất về người phụ nữ Việt Nam trong thơ ca hiện đại.

Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình và phát triển. Nhưng nhắc đến dòng sông Nhật Lệ, người dân Việt Nam vẫn nhớ đến mẹ Suốt – người mẹ anh hùng của quê hương Quảng Bình. Cuộc đời mẹ là minh chứng cho sức mạnh phi thường của những con người bình dị. Mẹ đã cho thế hệ hôm nay hiểu rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện bằng những điều lớn lao mà còn nằm trong từng hành động giản dị nhưng đầy trách nhiệm với Tổ quốc.

Mẹ Suốt đã ra đi, nhưng hình ảnh người mẹ chèo đò giữa bom đạn vẫn còn sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam. Đó là biểu tượng của sự hy sinh, lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam muôn đời đáng kính.