MẸ SUỐT – DÒNG NHẬT LỆ VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ CÒN MÃI

Trên dòng Nhật Lệ những năm tháng chiến tranh, một người phụ nữ đã ngày ngày cầm mái chèo đưa bộ đội, cán bộ, thương binh và hàng hóa qua sông giữa bom đạn. Người phụ nữ ấy là Nguyễn Thị Suốt – Mẹ Suốt. Từ một người lao động bình dị, Mẹ trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, sự dũng cảm và tinh thần cống hiến. Hơn nửa thế kỷ sau ngày Mẹ hy sinh, câu chuyện về Mẹ vẫn được nhắc nhớ như một phần ký ức không thể phai mờ của đất và người Quảng Bình.

1. Mái chèo giữa dòng sông lửa

Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1908 tại Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình lao động, cuộc đời Mẹ gắn với những nhọc nhằn của một vùng quê ven biển. Công việc chèo đò vốn là nghề mưu sinh bình dị, nhưng trong những năm chiến tranh, mái chèo của người phụ nữ ấy lại trở thành một mắt xích quan trọng trên tuyến giao thông qua sông Nhật Lệ.

Năm 1964, chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của Mỹ mở rộng ra miền Bắc. Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn chịu sự đánh phá ác liệt. Trong hoàn cảnh ấy, sông Nhật Lệ không chỉ là dòng sông quê hương mà còn là một tuyến giao thông quan trọng phục vụ việc vận chuyển người và hàng hóa.

Mẹ Suốt đã tình nguyện đảm nhận công việc chèo đò.

Ở tuổi gần 60, thay vì tìm một cuộc sống bình yên bên gia đình, Mẹ ngày ngày xuống thuyền, đưa bộ đội, cán bộ và hàng hóa qua sông. Theo tư liệu của tỉnh Quảng Bình, trong những năm chiến tranh, Mẹ thực hiện trung bình khoảng 1.400 chuyến đò mỗi năm.

Con số ấy cho thấy khối lượng công việc lớn mà một người phụ nữ cao tuổi đã đảm nhận trong điều kiện chiến tranh đặc biệt khắc nghiệt.

Mỗi chuyến đò là một lần Mẹ đối mặt với hiểm nguy. Máy bay có thể xuất hiện trên bầu trời, bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào, nhưng công việc vẫn phải tiếp tục.

Mẹ vẫn chèo.

Từ bến này sang bến khác, qua từng ngày, từng tháng, những chuyến đò của Mẹ góp phần giữ cho việc đi lại, vận chuyển trên dòng Nhật Lệ được duy trì.

Mái chèo nhỏ bé ấy vì thế đã trở thành một hình ảnh lớn trong ký ức chiến tranh của Quảng Bình.

2. Lòng yêu nước từ những việc bình dị

Điều làm nên ý nghĩa đặc biệt của câu chuyện Mẹ Suốt không chỉ nằm ở những con số hay danh hiệu. Đằng sau hình ảnh người phụ nữ chèo đò là một quan niệm giản dị về trách nhiệm với quê hương: đất nước cần gì thì mình góp sức bằng chính khả năng của mình.

Mẹ không phải người lính trên chiến trường. Mẹ không trực tiếp cầm súng. Công việc của Mẹ là chèo đò – một công việc vốn quen thuộc trong cuộc sống của người dân vùng sông nước.

Nhưng trong chiến tranh, chính công việc ấy lại trở thành một phần của nhiệm vụ bảo đảm giao thông.

Đó cũng là một nét đẹp của những năm tháng chiến tranh: bên cạnh những người trực tiếp chiến đấu còn có hàng triệu người dân âm thầm góp sức bằng những công việc khác nhau. Người mở đường, người vận chuyển, người cứu thương, người giữ cầu, giữ bến. Mỗi công việc, dù lớn hay nhỏ, đều góp phần tạo nên sức mạnh của hậu phương và tiền tuyến.

Mẹ Suốt là một trong những hình ảnh tiêu biểu cho tinh thần ấy.

Lòng yêu nước, qua câu chuyện của Mẹ, không phải điều gì xa xôi. Nó được thể hiện bằng trách nhiệm với công việc, bằng sự kiên trì và bằng ý thức đặt lợi ích chung bên cạnh cuộc sống riêng.

3. Dũng cảm không ồn ào

Dấu mốc ghi nhận lịch sử: Năm 1966, Mẹ Suốt tham dự Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc. Ngày 1/1/1967, Mẹ chính thức được phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nhắc đến Mẹ Suốt, người ta thường nhớ đến hình ảnh người phụ nữ nhỏ bé trên con thuyền giữa dòng Nhật Lệ.

Không có những lời nói lớn lao, sự dũng cảm của Mẹ được thể hiện qua từng chuyến đò.

·        sự dũng cảm của một người biết công việc mình đang làm có thể nguy hiểm nhưng vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Trong những năm chiến tranh, Quảng Bình phải hứng chịu những đợt đánh phá dữ dội. Các tuyến giao thông trở thành mục tiêu thường xuyên của bom đạn. Việc duy trì vận chuyển người và hàng hóa vì thế đòi hỏi sự bền bỉ và gan dạ của những người làm nhiệm vụ.

Tấm gương Mẹ Suốt được ghi nhận ở cấp quốc gia. Năm 1966, Mẹ được mời tham dự Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ IV. Ngày 1/1/1967, Mẹ được phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với những đóng góp của Mẹ, nhưng điều còn lại lâu dài hơn chính là câu chuyện về một người phụ nữ bình thường đã làm nên một công việc phi thường trong hoàn cảnh đặc biệt.

4. Một sự hy sinh không thể quên

Chiến tranh luôn có những mất mát mà không một con số nào có thể diễn tả hết.

Mẹ Suốt cũng không đứng ngoài những mất mát ấy.

Ngày 13/10/1968, Mẹ hy sinh trong khi đang chèo đò chở bộ đội qua sông. Tư liệu của Quảng Bình ghi nhận Mẹ hy sinh trong một trận đánh phá của máy bay Mỹ.

Sự hy sinh của Mẹ khiến hình ảnh người phụ nữ trên dòng Nhật Lệ từ đó càng trở nên ám ảnh trong ký ức cộng đồng.

Mẹ đã sống một cuộc đời của một người lao động, có gia đình, có những lo toan đời thường. Nhưng trong những năm tháng đất nước chiến tranh, Mẹ đã dành sức lực của mình cho công việc chung và cuối cùng ngã xuống khi đang thực hiện nhiệm vụ.

Đó cũng là một lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình.

Những thế hệ sinh ra trong thời bình có thể không hình dung hết được những gian khổ mà cha ông từng trải qua. Nhưng mỗi câu chuyện về một con người đã hy sinh đều giúp chúng ta hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay không tự nhiên mà có.

5. Từ dòng Nhật Lệ đến ký ức của quê hương

Mẹ Suốt không chỉ thuộc về lịch sử. Mẹ còn trở thành một phần ký ức văn hóa của Quảng Bình.

Dòng Nhật Lệ ngày nay vẫn chảy qua Đồng Hới. Những bến sông từng chứng kiến những chuyến đò trong chiến tranh đã có một diện mạo khác. Nhưng câu chuyện về người phụ nữ chèo đò năm nào vẫn được nhắc lại.

Năm 1965, nhà thơ Tố Hữu gặp Mẹ Suốt tại Đồng Hới. Hình ảnh người phụ nữ chèo đò giữa bom đạn sau đó trở thành nguồn cảm hứng để ông sáng tác bài thơ Mẹ Suốt. Qua văn học, hình ảnh Mẹ đến với đông đảo công chúng và trở thành một biểu tượng giàu sức gợi về người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Từ một con người cụ thể, Mẹ Suốt dần trở thành một phần của ký ức cộng đồng.

Đó cũng là sức mạnh của văn học và nghệ thuật: lưu giữ những con người, những câu chuyện và những giá trị có thể vượt qua giới hạn của thời gian.

6. Một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam

Câu chuyện Mẹ Suốt còn gợi nhắc đến vai trò của những người phụ nữ trong lịch sử dân tộc.

Trong chiến tranh, phụ nữ không chỉ ở hậu phương chăm lo gia đình. Họ có mặt trên nhiều mặt trận và đảm nhận nhiều công việc khác nhau. Có người tham gia chiến đấu, có người làm công tác giao thông, vận tải, cứu thương; có người sản xuất, nuôi giấu cán bộ, chăm sóc thương binh.

Mẹ Suốt là một trong những người phụ nữ như thế.

Điều đáng trân trọng ở Mẹ là sự kết hợp giữa những phẩm chất rất đời thường và tinh thần trách nhiệm lớn lao. Mẹ vừa là một người phụ nữ của gia đình, vừa là một người lao động, đồng thời là người đã sẵn sàng đảm nhận nhiệm vụ của cộng đồng trong những thời khắc khó khăn.

Hình ảnh ấy góp phần làm nên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam: giàu tình cảm nhưng mạnh mẽ, bình dị nhưng kiên cường, âm thầm nhưng có sức lan tỏa.

7. Những giá trị còn lại với hôm nay

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Mẹ Suốt hy sinh. Thế hệ hôm nay không sống trong hoàn cảnh mà Mẹ từng sống, cũng không phải đối diện với những thử thách của chiến tranh.

Nhưng những giá trị Mẹ để lại vẫn có thể được tiếp nối trong một hoàn cảnh khác:

·        tinh thần trách nhiệm.

·        ý thức vượt qua khó khăn.

·        tình yêu quê hương được thể hiện bằng hành động.

·        sự sẻ chia và tinh thần sống vì cộng đồng.

Với người trẻ, tiếp nối truyền thống không nhất thiết là lặp lại những công việc của thế hệ trước. Điều quan trọng là biết biến những giá trị ấy thành hành động phù hợp với cuộc sống hôm nay.

Một học sinh có thể thể hiện trách nhiệm bằng việc học tập nghiêm túc. Một người trẻ có thể góp sức xây dựng quê hương bằng tri thức, lao động và những sáng kiến có ích cho cộng đồng. Mỗi người có thể bắt đầu từ những việc nhỏ: giữ gìn môi trường, trân trọng di sản, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội.

Đó cũng là cách để ký ức lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà trở thành một phần của đời sống hiện tại.

8. Dòng sông vẫn chảy

Ngày nay, bên dòng Nhật Lệ, hình ảnh Mẹ Suốt vẫn được lưu giữ như một dấu mốc của lịch sử địa phương.

Dòng sông vẫn chảy. Thành phố đã đổi thay. Những thế hệ từng sống trong chiến tranh dần trở thành ký ức của lịch sử. Nhưng câu chuyện về Mẹ Suốt vẫn còn đó, bởi phía sau một người chèo đò là câu chuyện về hàng triệu con người bình dị đã góp sức làm nên lịch sử.

Có những người được nhớ đến bởi những chiến công lớn. Cũng có những người được nhớ bởi một công việc họ đã kiên trì làm mỗi ngày. Mẹ Suốt thuộc về những con người ấy.

Mẹ đã dùng mái chèo để đưa người qua sông. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, những chuyến đò của Mẹ còn đưa một thông điệp từ quá khứ đến hiện tại: trong những thời điểm khó khăn, sức mạnh của đất nước được tạo nên từ trách nhiệm của từng con người.

Hôm nay, chúng ta đang sống trên một dòng sông khác – dòng sông của hòa bình, tri thức và phát triển.

Mỗi thế hệ có một nhiệm vụ riêng. Nếu thế hệ của Mẹ Suốt từng góp sức bằng mái chèo giữa bom đạn, thì thế hệ hôm nay có thể góp sức bằng tri thức, lao động và trách nhiệm với cộng đồng.

Dòng Nhật Lệ vẫn lặng lẽ chảy qua Quảng Bình.

Và bên dòng sông ấy, câu chuyện về Mẹ Suốt vẫn nhắc chúng ta rằng có những con người tuy cuộc đời bình dị nhưng những điều họ làm lại có thể ở lại rất lâu trong ký ức của một vùng đất, một dân tộc.

Mẹ Suốt đã đi qua dòng Nhật Lệ bằng những chuyến đò. Còn hôm nay, mỗi chúng ta đang đi trên dòng sông của thời đại mình. Điều quan trọng là phải biết mình sẽ làm gì để dòng sông ấy tiếp tục chảy về phía tương lai.