MẸ SUỐT – HUYỀN THOẠI TRÊN DÒNG NHẬT LỆ

LỜI NÓI ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dành những lời ngợi ca đẹp nhất cho người phụ nữ Việt: "Phụ nữ Việt Nam ta từ xưa đến nay, từ Bắc đến Nam, từ trẻ đến già, thật là anh hùng". Khẳng định ấy không chỉ là lời vinh danh, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của những người mẹ bình dị đã trở thành "điểm tựa" vững chãi cho cả một dân tộc đứng thẳng trong gian khó. 

Chính từ những giá trị cao quý ấy, khi lật tìm về những trang sử vùng tuyến lửa để tìm kiếm một biểu tượng cho lòng dũng cảm thầm lặng, tâm khảm em luôn dừng lại trước một người phụ nữ miền biển Quảng Bình mộc mạc mà vĩ đại: Mẹ Nguyễn Thị Suốt. Đến với cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa”, em chọn viết về Mẹ không chỉ bởi danh hiệu Anh hùng mà Mẹ được phong tặng, mà bởi câu chuyện về "tay chèo thép" của Mẹ là minh chứng sống động nhất cho tinh thần "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của hậu phương. Em viết về Mẹ với hy vọng có thể bắc một nhịp cầu cảm xúc giữa hai thế hệ, để chúng em hiểu rằng mỗi tấc đất hòa bình hôm nay đều được đánh đổi bằng sự can trường của những con người bình dị như Mẹ.

I. Từ kiếp “ở đợ” cực thân đến bản lĩnh người phụ nữ vùng cửa biển

Mẹ Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1906 tại làng Vạn Chài, Phú Mỹ (nay thuộc xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình). Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, tuổi thơ của Mẹ là những chuỗi ngày nhọc nhằn, cay đắng. Mẹ đã phải đi “ở đợ”, làm thuê cho địa chủ suốt 18 năm ròng rã để nuôi thân.

Cách mạng Tháng Tám thành công đã chặt đứt xiềng xích nô lệ, giải phóng cuộc đời Mẹ, đưa Mẹ về với bến sông, với gia đình nhỏ và những chuyến đò mưu sinh. Thế nhưng, khi đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, Quảng Bình với vị trí chiến lược “yết hầu” đã trở thành tâm điểm của bom đạn. Ở tuổi 60 – cái tuổi lẽ ra phải được nghỉ ngơi bên con cháu – Mẹ Suốt đã không ngần ngại xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò ngang qua sông Nhật Lệ để chở bộ đội, thương binh và vũ khí. Với Mẹ, trận tuyến không chỉ nằm ở tay súng của người chiến sĩ, mà nằm ngay ở mái chèo giữa làn mưa bom bão đạn của kẻ thù.

Hình 1.1: Mẹ Suốt đang chèo thuyền đưa bộ đội qua sông Nhật Lệ, Quảng Bình. 

II. Những mốc son bi tráng: “Chống chèo xin cứ thi đua đến cùng”

Sự cống hiến của Mẹ Suốt là một biên niên sử quả cảm, được khắc ghi qua những cột mốc thời gian đầy bão lửa của vùng đất Quảng Bình. Dưới làn mưa bom đạn 20 ly và rốc-két của máy bay Mỹ, hình ảnh Mẹ hiện lên hiên ngang như một tượng đài sống giữa dòng sông nước sôi đạn bỏng.

Cột mốc đau xót và hào hùng nhất bắt đầu từ ngày 7/2/1965 (tức mồng 6 Tết Ất Tỵ). Khi quân Mỹ huy động hàng trăm máy bay phản lực oanh tạc Đồng Hới nhằm hủy diệt thị xã xinh đẹp bên sông Nhật Lệ, Mẹ vẫn chắc tay chèo, vượt qua những cột nước đen ngòm để đưa hàng ngàn lượt bộ đội sang sông an toàn. Người ta ước tính, mỗi năm Mẹ đã thực hiện khoảng 1.400 chuyến đò. Khi được nhà thơ Tố Hữu hỏi về lòng gan dạ, Mẹ đã trả lời bằng một câu nói giản dị nhưng lay động tâm can: “Cứu nước mình chờ chi ai/ Chẳng bằng con gái con trai/ Sáu mươi còn một chút tài đò đưa”.

Sự tận hiến ấy đã được Đảng và Nhà nước vinh danh bằng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải vào ngày 1/1/1967. Thế nhưng, “đóa hoa lửa” ấy đã ngừng cháy trên dòng Nhật Lệ vào ngày 11/10/1968 (có tư liệu ghi ngày 13/10). Mẹ hy sinh trong một trận bom bi oanh tạc của quân thù ngay khi đang thực hiện nhiệm vụ. Mẹ ra đi, nhưng linh hồn của người mẹ chèo đò đã hóa thân vào từng con sóng Nhật Lệ, trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Hình 2.1: Bác Hồ hỏi chuyện mẹ Suốt tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 1966 

III. Di sản bất tử: Mái chèo, chiếc nón lá và tượng đài trong tâm khảm

Hình tượng của Mẹ Suốt không chỉ nằm lại ở quá khứ, mà đã vượt lên trên một số phận cá nhân để trở thành một biểu tượng tinh thần vĩnh cửu trong văn hóa và tâm hồn Việt.

Hình ảnh ám ảnh nhất là những kỷ vật giản dị hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia: chiếc nón lá bạc màu và mảnh vải dù ngụy trang Mẹ từng dùng để che chắn con thuyền khỏi tầm mắt kẻ thù. Những hiện vật nhỏ bé ấy chứa đựng sức nặng nghìn cân của lịch sử, kể lại câu chuyện về một người mẹ “một mình một thuyền, thách thức cả trời bom”. Bài thơ “Mẹ Suốt” của Tố Hữu với những vần thơ hào sảng đã tạc nên chân dung Mẹ vào thơ ca, để mỗi thế hệ học trò đều được soi mình vào lòng yêu nước thiết tha của Mẹ.

Hình 3.1: Nón lá và mảnh vải, mẹ Nguyễn Thị Suốt đã dùng để ngụy trang khi chèo đò đưa bộ đội qua sông Nhật Lệ, Quảng Bình.

Năm 2003, tượng đài Mẹ Suốt được khánh thành ngay bên bến đò xưa, với dáng đứng hiên ngang, tay cầm chắc mái chèo hướng ra biển lớn. Thế nhưng, vượt lên trên khối đá xanh Thanh Hóa cao 7 mét ấy, tượng đài thực sự của Mẹ đã được tạc vào tâm khảm của mỗi người dân Quảng Bình và nhân dân cả nước từ rất lâu rồi. Mẹ chính là “điểm tựa tinh thần” để chúng em tự vấn về trách nhiệm của mình đối với non sông.

Hình 3.2: Tượng đài mẹ Nguyễn Thị Suốt bên dòng sông Nhật Lệ, Quảng Bình.

IV. Khắc ghi vào tâm khảm: Mẹ là linh hồn, là điểm tựa của non sông

Mẹ Suốt đã về với đất mẹ hơn nửa thế kỷ, nhưng tinh thần của Mẹ chưa bao giờ cũ. Với tư cách là một sinh viên đang học tập dưới bầu trời hòa bình, khi đặt bút viết về Mẹ, em hiểu rằng lịch sử không bắt chúng em phải đối diện với mưa bom bão đạn như Mẹ, nhưng lịch sử đòi hỏi chúng em phải sống xứng đáng với sự hy sinh ấy.

Lời hứa của người trẻ hôm nay trước linh hồn Mẹ chính là lời cam kết về một cách sống: sống trách nhiệm, biết cống hiến và đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Mẹ Suốt mãi là ngọn lửa ấm, nhắc nhở chúng em rằng: “Sông bao nhiêu nước, nghĩa tình bấy nhiêu”. Tượng đài của Mẹ trong tâm khảm chúng em sẽ mãi là suối nguồn nghị lực, thôi thúc thế hệ trẻ vững bước trên hành trình dựng xây và bảo vệ Tổ quốc, để xứng đáng với "Câu chuyện thời hoa lửa" mà Mẹ đã viết nên bằng chính cuộc đời mình.

NGUỒN TÀI LIỆU :

-Hình ảnh “Bác Hồ hỏi chuyện mẹ Suốt tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 1966”: Bản tin Thông tin Khoa học & Công nghệ Quảng Trị (Số 1/2026)

- Hình ảnh “Mẹ Suốt đang chèo thuyền đưa bộ đội qua sông Nhật Lệ, Quảng Bình.” “Nón lá và mảnh vải, mẹ Nguyễn Thị Suốt đã dùng để ngụy trang khi chèo đò đưa bộ đội qua sông Nhật Lệ, Quảng Bình.” “Tượng đài mẹ Nguyễn Thị Suốt bên dòng sông Nhật Lệ, Quảng Bình.”: Trang thông tin điện tử của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia