Mẹ Suốt – Khúc tráng ca bất tử của người mẹ bên dòng Nhật Lệ

Trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những con người bình dị nhưng cuộc đời và sự hy sinh của họ đã trở thành biểu tượng bất tử. Họ không phải là những vị tướng cầm quân nơi chiến trường, cũng không phải những người nổi tiếng với những chiến công vang dội, nhưng chính lòng yêu nước và sự cống hiến âm thầm của họ đã góp phần làm nên sức mạnh dân tộc. Nguyễn Thị Suốt – người phụ nữ chèo đò trên dòng sông Nhật Lệ – là một con người như thế. Cuộc đời mẹ là câu chuyện cảm động về đức hy sinh, lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước.

Mẹ Suốt sinh năm 1908 tại thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Mảnh đất miền Trung đầy nắng gió ấy quanh năm phải đối mặt với thiên tai, nghèo đói. Ngay từ nhỏ, mẹ đã sống trong cảnh cơ cực của một gia đình ngư dân nghèo. Tuổi thơ của mẹ không có niềm vui trọn vẹn như bao người khác mà gắn liền với những tháng ngày đi ở đợ suốt mười tám năm trời. Cuộc sống vất vả ấy đã rèn luyện cho mẹ tính chịu thương chịu khó, đức tính kiên cường và ý chí vượt lên nghịch cảnh.

Sau Cách mạng Tháng Tám, mẹ lập gia đình với cụ Trần Bạo và sống bằng nghề chèo đò trên sông Nhật Lệ. Dòng sông ấy không chỉ nuôi sống gia đình mẹ mà còn gắn bó với cả cuộc đời của người phụ nữ này. Mẹ sinh được bốn người con, ba gái và một trai. Tuy cuộc sống nghèo khó nhưng mẹ luôn là người phụ nữ giàu lòng yêu thương, nhân hậu và bao dung. Mẹ sống chung với người vợ lớn của chồng dưới một mái nhà và yêu thương tất cả các con như nhau. Chính cuộc sống bình dị ấy đã tạo nên phẩm chất cao đẹp của mẹ Suốt – một người phụ nữ đậm nghĩa tình và giàu đức hy sinh.

Những năm đầu thập niên 1960, chiến tranh chống Mỹ ngày càng ác liệt. Sau Sự kiện Vịnh Bắc Bộ, Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Quảng Bình trở thành tuyến lửa ác liệt vì nằm trên con đường chi viện chiến lược cho miền Nam. Máy bay Mỹ liên tục ném bom xuống cầu đường, bến cảng và các tuyến giao thông nhằm cắt đứt sự liên lạc giữa hậu phương và tiền tuyến.

Trong hoàn cảnh đó, sông Nhật Lệ giữ vai trò vô cùng quan trọng. Việc vận chuyển bộ đội, thương binh, vũ khí và lương thực qua sông là nhiệm vụ sống còn. Dù đã gần sáu mươi tuổi, mẹ Suốt vẫn tình nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò phục vụ kháng chiến. Đó là một công việc vô cùng nguy hiểm bởi bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Nhưng đối với mẹ, Tổ quốc quan trọng hơn cả tính mạng bản thân.

Người dân Đồng Hới khi ấy đã quá quen thuộc với hình ảnh người mẹ tóc bạc, dáng người nhỏ bé nhưng đôi tay chèo khỏe khoắn đưa từng chuyến đò vượt sông trong mưa bom bão đạn. Có những lúc máy bay Mỹ quần thảo dữ dội trên bầu trời, bom nổ rung chuyển cả mặt nước, vậy mà mẹ vẫn bình tĩnh giữ tay chèo, đưa bộ đội cập bến an toàn. Mỗi chuyến đò của mẹ là một cuộc chiến với tử thần.

Có lần bom Mỹ rơi sát bến sông, nước tung trắng xóa, ai nấy đều lo sợ, nhưng mẹ Suốt vẫn quả quyết: “Còn người là còn chèo đò đưa bộ đội qua sông.” Chính tinh thần gan dạ ấy đã khiến những người lính trẻ vô cùng xúc động và kính phục. Đối với họ, mẹ Suốt không chỉ là người lái đò mà còn là người mẹ của chiến trường, tiếp thêm niềm tin và sức mạnh cho họ trước lúc lên đường chiến đấu.

Trong suốt những năm từ 1964 đến 1967, mẹ đã chèo hàng nghìn chuyến đò qua sông Nhật Lệ. Theo nhiều tài liệu ghi lại, mỗi năm mẹ thực hiện khoảng một nghìn bốn trăm chuyến. Đó là một con số phi thường đối với một người phụ nữ đã lớn tuổi. Điều đáng quý hơn cả là mẹ chưa bao giờ than phiền hay đòi hỏi điều gì cho riêng mình. Với mẹ, được góp sức cho kháng chiến là niềm hạnh phúc lớn lao.

Sự hy sinh thầm lặng của mẹ Suốt đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Mẹ đại diện cho hàng triệu người dân lao động bình thường nhưng mang trong mình tình yêu nước sâu sắc. Trong chiến tranh, họ không cần những lời ca ngợi hoa mỹ mà lặng lẽ góp sức bằng chính công việc thường ngày của mình.

Năm 1966, mẹ Suốt được mời tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc tổ chức tại miền Bắc. Đây là niềm vinh dự lớn lao không chỉ của riêng mẹ mà còn của quê hương Quảng Bình anh dũng. Ngày 1 tháng 1 năm 1967, mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước. Danh hiệu cao quý ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp to lớn của mẹ đối với đất nước.

Dù được tuyên dương là anh hùng, mẹ Suốt vẫn giữ lối sống giản dị và chân chất như trước. Mẹ không xem mình là người đặc biệt mà chỉ nghĩ đơn giản rằng mình đang làm việc cần làm cho Tổ quốc. Chính sự khiêm nhường ấy càng khiến mọi người thêm kính trọng mẹ.

Khoảng năm 1967 – 1968, khi chiến tranh ngày càng ác liệt, mẹ chuyển sang công việc vận chuyển lương thực phục vụ kháng chiến. Một lần, trong lúc đang làm nhiệm vụ tại khu vực bến đò Bảo Ninh sơ tán, mẹ đã anh dũng hy sinh trong một trận bom bi của Mỹ. Sự ra đi của mẹ khiến người dân Quảng Bình vô cùng đau xót. Người mẹ chèo đò năm nào đã nằm xuống, nhưng tinh thần và hình ảnh của mẹ thì sống mãi với quê hương đất nước.

Sau khi hy sinh, mẹ Suốt được Nhà nước công nhận là liệt sĩ. Nhưng hơn cả những danh hiệu cao quý, mẹ đã trở thành biểu tượng bất tử trong lòng nhân dân Việt Nam. Hình ảnh người mẹ chèo đò trên dòng Nhật Lệ đã đi vào thơ ca, âm nhạc và ký ức dân tộc như một huyền thoại đẹp của thời kháng chiến.

Năm 1965, nhà thơ Tố Hữu có dịp gặp mẹ Suốt tại Đồng Hới. Cảm phục trước tinh thần dũng cảm của mẹ, ông đã sáng tác bài thơ nổi tiếng “Mẹ Suốt”. Bài thơ nhanh chóng lan tỏa khắp cả nước và trở thành biểu tượng văn học về người phụ nữ Việt Nam anh hùng. Những câu thơ giản dị nhưng đầy xúc động:

“Gan chi gan rứa mẹ nờ?
Mẹ rằng: cứu nước mình chờ chi ai!”

đã khắc họa rõ nét tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường của mẹ Suốt. Qua ngòi bút của Tố Hữu, hình ảnh mẹ không chỉ là người chèo đò mà còn là linh hồn của quê hương Quảng Bình trong khói lửa chiến tranh.

Ngày nay, bên dòng Nhật Lệ thơ mộng, tượng đài mẹ Suốt vẫn hiên ngang hướng mặt ra sông như một lời nhắc nhở về quá khứ oanh liệt. Bức tượng do nhà điêu khắc Phan Đình Tiến thực hiện đã tái hiện chân thực hình ảnh mẹ với mái tóc bạc bay trong gió, tay chắc mái chèo, ánh mắt kiên cường hướng về phía trước. Người dân Quảng Bình và du khách mỗi khi đến nơi đây đều không khỏi xúc động trước tượng đài của người mẹ anh hùng.

Mẹ Suốt là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam trong thời chiến: giàu đức hy sinh, giàu lòng yêu nước và vô cùng quả cảm. Cuộc đời mẹ chứng minh rằng sức mạnh của dân tộc không chỉ đến từ những chiến sĩ nơi tiền tuyến mà còn đến từ những con người bình dị nơi hậu phương. Chính họ đã tạo nên hậu phương vững chắc cho cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi.

Dù thời gian đã trôi qua, tên tuổi mẹ Suốt vẫn sống mãi trong lòng nhân dân. Hình ảnh chiếc đò nhỏ giữa bom đạn năm xưa sẽ mãi là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước Việt Nam. Mẹ Suốt đã trở thành khúc tráng ca bất tử trên dòng sông Nhật Lệ, để các thế hệ hôm nay và mai sau luôn nhớ về một người mẹ anh hùng của dân tộc.