“MẸ SUỐT”-Người lái đò trên sông Nhật Lệ

Mẹ Suốt tên thật là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1906 và lớn lên ở làng Vạn Chài, Phú Mỹ nay là Mỹ Cảnh, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình. Mẹ sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, lớn lên phải đi ở cho địa chủ 18 năm, sau Cách mạng tháng Tám mẹ mới lấy chồng. Trong thời kỳ đế quốc Mỹ ném bom phá hoại miền Bắc Việt Nam, Quảng Bình được coi là một trọng điểm đánh phá ác liệt của máy bay và hải quân Mỹ, trong đó đặc biệt chúng bắn phá ném bom cầu phà, các bến sông… nhằm hạn chế và thủ tiêu sự chi viện của hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Lúc này mẹ đã 60 tuổi. Theo tiếng gọi của quê hương đất nước khi có giặc ngoại xâm, mẹ xung phong nhận công việc chèo đò ngang qua sông Nhật Lệ. Một trong ba nhiệm vụ của tổ: “Phòng cháy chữa cháy, cấp cứu tải thương và giao thông đi lại”. Nhiệm vụ tưởng chừng như chỉ dành cho những trai tráng khỏe mạnh mà mẹ lại xung phong nhận nhiệm vụ khó khăn và đầy rẫy những hiểm nguy trước mắt. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, bằng tình yêu quê hương, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, Mẹ đã không màng nguy hiểm để hỗ trợ chiến trường khốc liệt ngay lúc bấy giờ. Giữa những âm thanh ghê rợn của chiến tranh, vóc dáng của mẹ nổi lên lặng lẽ mà kiên cường. Tấm lưng còng dưới tải gió, đôi tay rám nắng vẫn đều đặn đưa mái chèo rẽ nước. Trên thuyền là bộ đội, dân quân, dân công hỏa tuyến – những gương mặt trẻ đầy bụi đường và quyết tâm. Họ cần vượt sông để kịp giờ vào chiến dịch, và con đường duy nhất chính là con đò mẹ Suốt đang dẫn dắt. Không ai biết mẹ đã chèo bao nhiêu chuyến, chỉ biết rằng gần như chẳng có lúc nào mẹ nghỉ.

Ngày 7-2-1965, tức ngày mồng 6 Tết Ất Tị, giặc Mỹ đã huy động 160 lần máy bay phản lực hiện đại ồ ạt tấn công đánh phá các vùng lân cận và thị xã Đồng Hới. Đây là trận oanh tạc lớn mở màn cho cuộc chiến tranh leo thang phá hoại của giặc Mỹ đối với nhân dân ta nói chung, Đồng Hới nói riêng. Biến căm thù thành hành động cách mạng, cả thị xã Đồng Hới, cả làng cát nhỏ bé Bảo Ninh đã dũng cảm kiên cường chiến đấu với máy bay Mỹ. Trên sông Nhật Lệ, đạn bom của máy bay Mỹ dội xuống đày đặc, những cột nước đen ngòm tung lên dữ dội, mẹ Nguyễn Thị Suốt vẫn một mình chèo đò chở bộ đội qua sông, bất chấp cả những lần máy bay bổ nhào, phóng rốc két, bắn đạn 20 ly ngăn chặn, thuyền mẹ vẫn qua lại nối đôi bờ, vận chuyển đạn ra tàu chiến của hải quân, đồng thời làm nhiệm vụ đảm bảo giữ vững đường dây liên lạc giữa Đồng Hới với Bảo Ninh. Sau trận chiến ác liệt ấy, đò của mẹ vẫn tiếp tục nhiệm vụ đưa đón cán bộ, bộ đội, nhân dân qua sông trong những năm tháng đánh Mỹ đầy cam go ác liệt. Ngày 4/11/1965, nhà thơ Tố Hữu, lúc đó là Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đến Đồng Hới, Quảng Bình. Sau khi có cuộc nói chuyện với mẹ Suốt, đã sáng tác bài thơ nổi tiếng mang tên "Mẹ Suốt".

Chị Thái, chị Huệ kể: "Mẹ tui có đọc được bài thơ, bà xúc động và khóc dữ lắm. Sau khi được đi dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua về (1966), mẹ càng tích cực hơn. Nhiều hôm tàu bay giặc bắn từ sáng đến tối, mẹ vẫn cương quyết chèo đò, mẹ bảo các chú bộ đội ngồi thụp xuống thuyền, còn mẹ vừa nhìn lên trời ngóng máy bay, vừa chèo". Với những chiến công của mẹ, ngày 1/1/1967, mẹ Nguyễn Thị Suốt được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước. Trong một lần tham gia vận chuyển lương thực, mẹ Suốt hy sinh sau loạt bom bi của địch, đó là ngày 21/8/1968.

Ngày hòa bình trở lại, bến phà Nhật Lệ yên bình như chưa từng trải qua bão tố. Dòng sông lại nhẹ nhàng trôi giữa hai bờ, ánh nắng chiếu lên nước lấp lánh. Nhưng trong ký ức của người dân Quảng Bình, dòng sông ấy mãi mang hình bóng của mẹ Suốt – người mẹ đã lấy cả cuộc đời mình để gìn giữ sự lưu thông của một con sông trong thời điểm sống còn của đất nước. Mẹ không có súng, không mặc áo giáp, chỉ có mái chèo và ý chí mạnh hơn cả tiếng bom rung trời. Người ta dựng tượng mẹ bên bờ Nhật Lệ để ghi nhớ những tháng ngày ấy. Tượng mẹ đứng hiên ngang, gió biển thổi tung vạt áo, mái tóc cuộn trong gió, bàn tay đưa mái chèo hướng về phía trước – như chính mẹ đang còn đó, sẵn sàng vượt sông thêm một lần nữa. Một cuộc đời hóa thành biểu tượng Mẹ Suốt không xem mình là anh hùng. Mẹ từng nói rằng mẹ chỉ làm điều mình phải làm. Nhưng với dòng sông, với người dân Quảng Bình, và với cả dân tộc, hình ảnh mẹ đã vượt lên chính cuộc đời lam lũ của mình để trở thành một biểu tượng - biểu tượng của lòng can đảm, của sự hy sinh thầm lặng, của sức mạnh người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

"...Một tay, lái chiếc đò ngang

Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày

Sợ chi sóng gió tàu bay

Tây kia mình đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua!

Kể chi tuổi tác già nua

Chống chèo xin cứ thi đua đến cùng!..."