Mẹ Suốt: Người mẹ anh hùng hiên ngang cầm lái con đò trên dòng sông Nhật Lệ

1. Thân thế nhọc nhằn và cuộc đời đổi thay nhờ Cách mạng

Mẹ Suốt (tên thật là Nguyễn Thị Suốt) sinh năm 1906 (có nguồn ghi năm 1908) tại làng biển Bảo Ninh, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo khó, từ thuở nhỏ Mẹ đã phải đi ở đợ, làm thuê vất vả suốt 18 năm trời.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã đập tan xiềng xích nô lệ, giải phóng đất nước và đổi thay cuộc đời Mẹ. Sau cách mạng, Mẹ lập gia đình với cụ Trần Bạo và làm nghề chèo đò trên sông Nhật Lệ để kiếm sống. Cuộc sống gia đình tuy còn khó khăn nhưng Mẹ luôn sống tần tảo, đùm bọc chồng con và yêu thương gia đình hết mực.

2. Tay chèo dũng cảm giữa "túi bom, chảo lửa" Nhật Lệ

Năm 1964, sau Sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ leo thang chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân. Dải đất Quảng Bình trở thành trọng điểm đánh phá khốc liệt nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến miền Nam. Bến đò Bảo Ninh bên sông Nhật Lệ trở thành tọa độ trọng điểm hứng chịu hàng nghìn tấn bom đạn.

Dù đã ở tuổi 60, tóc đã điểm bạc, Mẹ Suốt vẫn xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò chở cán bộ, bộ đội, thương binh và đạn dược qua sông, giữ vững mạch máu giao thông liên lạc. Bất chấp đạn bom gầm rú, máy bay Mỹ bổ nhào trút đạn 20ly và bom nổ tung những cột nước đen ngòm trên sông, Mẹ vẫn hiên ngang nắm chắc tay chèo đưa hàng ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ sang sông an toàn. Ước tính mỗi năm Mẹ chèo tới hơn 1.400 chuyến đò ngang.

3. Danh hiệu Anh hùng và tình cảm sâu nặng của Bác Hồ

Chiến công thầm lặng nhưng phi thường của Mẹ đã góp phần quan trọng cùng quân dân Đồng Hới bắn rơi 14 máy bay Mỹ trong hai ngày 7 và 8/2/1965. Ngày 1/1/1967, Mẹ Nguyễn Thị Suốt vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước (Anh hùng Lao động).

Mẹ được mời ra Hà Nội tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 1966. Tại đây, Mẹ vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, được Bác tặng hoa, ân cần hỏi thăm gia đình và khen ngợi tinh thần dũng cảm. Cảm động trước hình ảnh người mẹ 60 tuổi vẫn kiên cường bám sông bám biển, Bác Hồ đã biểu dương: "Bà là anh hùng, cụ nhà cũng thi đua với vợ anh hùng, cả dân tộc ta đều phấn đấu trở thành anh hùng...".

4. Sự hy sinh anh dũng và di sản bất tử

Ngày 11 tháng 10 năm 1968, trong một trận bom bi oanh tạc dữ dội của không quân Mỹ xuống bến đò Bảo Ninh sơ tán, Mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, trọn vẹn cống hiến cuộc đời cho Tổ quốc ở tuổi 62.

Hình tượng Mẹ Suốt tay chèo sương gió đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho thơ ca và nghệ thuật, tiêu biểu nhất là bài thơ Mẹ Suốt nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu sáng tác tháng 11/1965:

"Một tay lái chiếc đò ngang
Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày
Sợ chi sóng nước tàu bay
Tây kia ta đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua!..."

Năm 1980, UBND thị xã Đồng Hới đã dựng bia đài Mẹ Suốt tại bến đò xưa. Đến năm 2003, Tượng đài Mẹ Suốt cao 7m uy nghi hướng ra dòng sông Nhật Lệ được khánh thành. Tên của Mẹ cũng được trân trọng đặt cho một con đường đẹp bên sông Nhật Lệ. Hình ảnh "Mẹ Suốt" mãi mãi là biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tình mẫu tử bao la của người phụ nữ Việt Nam.