Mẹ Suốt — Người mẹ anh hùng trên dòng Nhật Lệ

Trong những năm tháng chiến tranh phá hoại ác liệt của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc Việt Nam, bên dòng sông Nhật Lệ thuộc thành phố Đồng Hới, Quảng Bình, có một phụ nữ bình dị mà vĩ đại hơn mọi huyền thoại chiến tranh. Bà Nguyễn Thị Suốt — người mà người dân Quảng Bình trìu mến gọi bằng tên Mẹ Suốt — đã biến chính trái tim yêu nước của mình thành một ngọn lửa không bao giờ tắt giữa bom đạn.

Bà sinh năm 1906 tại làng Phú Mỹ, xã Bảo Ninh, trong một gia đình lao động nghèo, và trải qua thuở thiếu thời phải làm thuê làm mướn để mưu sinh. Khi đất nước bị đe dọa bởi chiến tranh, dù tuổi đã ngoài 60, bà không đứng ngoài cuộc. Thay vì chọn sự bình yên, bà xung phong chèo đò ngang qua dòng Nhật Lệ — tuyến đường huyết mạch nối đôi bờ sông, là con đường thiết yếu đưa cán bộ, bộ đội, lương thực, vũ khí và tin tức từ hậu phương ra chiến trường, và từ chiến trường về hậu phương.

Khói lửa chiến tranh không chỉ là lời nói trống rỗng với bà. Ngày 7/2/1965, khi quân Mỹ ồ ạt ném bom Đồng Hới với hàng trăm máy bay hiện đại, thị xã rung chuyển như một cơn cuồng phong. Đạn bom xé nát bầu trời và rải rác khắp bến sông, nước Nhật Lệ cuộn sóng dữ dội dưới gầm pháo. Nhưng mỗi lần như thế, Mẹ Suốt vẫn chèo đò như một lời thách thức với tử thần. Bà đưa bộ đội, cán bộ, thương binh, người dân qua lại không ngừng dù bom đạn giăng đầy phía trên, trở thành sợi dây thông tin, vận tải và hy vọng giữa đôi bờ chiến tranh.

Không có đồng hồ, không có chiến hào, nhưng bà có tấm lòng và sự kiên trung khiến mọi người xung quanh không khỏi khâm phục. Bà luôn sẵn sàng trực đò bất kể nắng mưa, bất kể ngày hay đêm, và ngay cả khi tiếng bom nổ đì đùng vang dội. Bà hiểu rằng, mỗi chuyến đò đưa người sang bờ kia là mỗi tia hy vọng được nối dài cho sự nghiệp kháng chiến của dân tộc. Đối với bà, không có nỗi sợ nào lớn hơn tình yêu quê hương đất nước.

Những chuyến đò của Mẹ Suốt không chỉ đưa người mà còn đưa cả quyết tâm chiến đấu. Chúng trở thành huyết mạch nối liền hai bờ Nhật Lệ, giữ vững các tuyến giao thông chiến lược, và giúp lực lượng ta tiếp tục triển khai chiến lược đánh Mỹ trên nhiều mặt trận khác nhau. Sự hiện diện của bà ở giữa bom đạn như một lời khẳng định chắc chắn: “Miền Bắc sẽ không bỏ rơi miền Nam, và miền Nam sẽ không đơn độc trong trận chiến vì tự do.”

Sự cống hiến của Mẹ Suốt đã được Đảng và Nhà nước công nhận. Ngày 1/1/1967, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước, một sự ghi nhận xứng đáng cho lòng quả cảm của người phụ nữ không chịu khuất phục trước bom đạn. Nhưng danh hiệu lớn nhất mà bà để lại không phải là huy chương, mà chính là tấm gương mẹ hiền bất khuất — người luôn đặt lợi ích của Tổ quốc trên hết, cả khi chính mạng sống mình bị đe dọa.

Đến mùa thu năm 1968, địch tăng cường những cuộc oanh kích khốc liệt tại Quảng Bình. Trong một lần đang làm nhiệm vụ trên sông, đưa cán bộ qua sông, Mẹ Suốt đã bị bom địch đánh trúng và anh dũng hy sinh vào ngày 11/10/1968. Bà ra đi giữa tiếng bom rơi nhưng hình ảnh Mẹ Suốt chèo đò vẫn vững như núi, tay cầm mái chèo quyết liệt, trái tim đầy yêu nước vẫn đập như tiếng nhịp không ngừng của sông Nhật Lệ.

Hình ảnh của Mẹ Suốt đã được ghi dấu trong thơ ca và văn học, nổi bật nhất là bài thơ “Mẹ Suốt” của nhà thơ Tố Hữu, từng được truyền tụng khắp nước:

“Một tay lái chiếc đò ngang,
Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày.
Sợ chi sóng nước tàu bay,
Tây kia ta đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua.”

Ngày nay, bến đò nơi Mẹ Suốt từng chèo đã được trùng tu thành di tích lịch sử, và một tượng đài cao 7m của bà uy nghiêm hướng mặt ra dòng Nhật Lệ — như lời nhắc nhở về một người mẹ bình thường mà phi thường, một biểu tượng của tinh thần bất khuất, đã góp phần dựng xây lòng yêu nước, yêu hòa bình của cả dân tộc Việt Nam.