MẸ SUỐT – NGƯỜI MẸ ANH HÙNG TRÊN DÒNG NHẬT LỆ
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, có biết bao con người bình dị đã làm nên những việc phi thường. Họ không nhất thiết là những người trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu, nhưng bằng lòng yêu nước, sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm, họ đã góp phần làm nên sức mạnh của cả dân tộc. Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Suốt, thường được nhân dân kính yêu gọi là Mẹ Suốt, là một trong những tấm gương tiêu biểu như thế.
Mẹ Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1906 tại xóm Vạn Chài, làng Phú Mỹ, vùng đất nay thuộc Mỹ Cảnh, Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, tuổi thơ của Mẹ gắn với nhiều khó khăn, từng phải đi ở và làm thuê trong nhiều năm. Cuộc đời lam lũ đã tôi luyện ở người phụ nữ ấy sự bền bỉ, chịu thương chịu khó và một nghị lực đặc biệt.
Khi chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của Mỹ mở rộng ra miền Bắc, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Các tuyến đường, cầu phà và bến sông thường xuyên trở thành mục tiêu nhằm cắt đứt sự chi viện từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Khi ấy, dù đã khoảng 60 tuổi, Mẹ Suốt vẫn xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò ngang qua sông Nhật Lệ, phục vụ cán bộ, bộ đội và nhân dân.
Công việc tưởng như bình thường ấy lại diễn ra giữa bom đạn chiến tranh. Mẹ cùng chiếc đò nhỏ ngày đêm nối hai bờ Nhật Lệ, đưa cán bộ, bộ đội qua sông, vận chuyển đạn dược ra các tàu chiến của ta và góp phần duy trì đường dây liên lạc giữa Đồng Hới với Bảo Ninh. Dù máy bay đối phương nhiều lần bổ nhào, bắn phá dữ dội, Mẹ vẫn vững tay chèo, kiên trì hoàn thành nhiệm vụ.
Một trong những thời điểm ác liệt nhất diễn ra vào ngày 7/2/1965, khi không quân Mỹ tổ chức một đợt đánh phá lớn vào Đồng Hới và các vùng lân cận. Giữa những cột nước tung lên vì bom đạn trên sông Nhật Lệ, Mẹ Suốt vẫn tiếp tục chèo đò đưa bộ đội sang sông và vận chuyển đạn phục vụ chiến đấu. Hình ảnh một người mẹ đã ngoài sáu mươi tuổi bình tĩnh giữa chiến trường trở thành nguồn cổ vũ mạnh mẽ đối với quân và dân Quảng Bình.
Điều đặc biệt ở Mẹ Suốt không nằm ở những lời nói lớn lao mà ở chính sự bền bỉ của những chuyến đò. Bất kể ngày hay đêm, khi cán bộ và bộ đội cần qua sông, Mẹ đều sẵn sàng làm nhiệm vụ. Với Mẹ, chèo đò không còn chỉ là một nghề mưu sinh mà đã trở thành một phần của nhiệm vụ bảo vệ quê hương và phục vụ cuộc kháng chiến.
Với những đóng góp đặc biệt ấy, ngày 1/1/1967, Mẹ Nguyễn Thị Suốt được tuyên dương Anh hùng Lao động vì thành tích phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Hình ảnh Mẹ từ đó trở thành biểu tượng tiêu biểu của người phụ nữ Quảng Bình nói riêng và phụ nữ Việt Nam nói chung trong những năm tháng chiến tranh.
Nhưng Mẹ vẫn tiếp tục công việc của mình.
Ngày 11/10/1968, trong lúc đang thực hiện nhiệm vụ giữa những ngày Đồng Hới tiếp tục bị đánh phá, Mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh. Cuộc đời của người mẹ chèo đò trên sông Nhật Lệ khép lại, nhưng hình ảnh Mẹ đã trở thành một phần không thể quên trong ký ức của quê hương Quảng Bình.
Tên tuổi Mẹ còn được lưu giữ trong văn học, nghệ thuật. Nhà thơ Tố Hữu đã sáng tác bài thơ “Mẹ Suốt”, khắc họa hình tượng người mẹ bình dị mà anh hùng giữa dòng Nhật Lệ trong những năm chiến tranh. Những kỷ vật gắn với Mẹ, trong đó có chiếc nón lá và mảnh vải dùng để ngụy trang khi chèo đò, hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ và giới thiệu tới công chúng.
Ngày nay, bên dòng Nhật Lệ, Tượng đài Mẹ Suốt vẫn đứng hướng ra dòng sông nơi Mẹ từng chèo đò năm xưa. Công trình tưởng niệm được khánh thành năm 2003, trở thành một địa chỉ để người dân và du khách tưởng nhớ người phụ nữ bình dị đã góp sức mình vào cuộc kháng chiến của dân tộc.
