MẸ SUỐT-NGƯỜI MẸ CHÈO ĐÒ GIỮA DÒNG LỊCH SỬ
Có những con người đi qua lịch sử bằng những chiến công vang dội. Nhưng cũng có những con người chỉ mang trong tay một mái chèo, ngày ngày lặng lẽ vượt qua một dòng sông, vậy mà tên tuổi lại ở lại mãi với non sông.
Mẹ Suốt là một người như thế.
Mẹ tên thật là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1908 tại thôn Mỹ Cảnh, xã Bảo Ninh, Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, cuộc đời mẹ từ thuở nhỏ đã gắn với những nhọc nhằn, cơ cực. Mẹ từng phải đi ở suốt 18 năm. Sau năm 1945, mẹ lấy chồng, làm nghề chèo đò để kiếm sống. Không ai có thể ngờ rằng người phụ nữ bình dị ấy, với cuộc đời vốn chỉ quanh quẩn bên bến nước, mái chèo, sau này lại trở thành một biểu tượng bất khuất của con người Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
Năm 1964, khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ mở rộng ra miền Bắc, Quảng Bình trở thành một vùng đất lửa. Sông Nhật Lệ không còn chỉ là một dòng sông hiền hòa chảy qua quê hương. Trên bến sông ấy, mỗi chuyến đò có thể phải đối mặt với bom đạn và hiểm nguy.
Và chính trong những ngày tháng ấy, Mẹ Suốt đã nhận một công việc tưởng như rất đỗi bình thường: chèo đò đưa bộ đội, cán bộ, thương binh và vận chuyển đạn dược qua sông.
Nhưng giữa chiến tranh, không có chuyến đò nào là bình thường.
Từ năm 1964 đến năm 1967, mẹ ngày ngày làm công việc ấy. Không kể sáng hay tối, mưa hay nắng, khi có nhiệm vụ, con đò của mẹ lại rời bến. Mỗi lần mái chèo khua xuống mặt nước là một lần mẹ đưa những người đang làm nhiệm vụ đến nơi cần đến; mỗi lần con đò cập bến cũng là một lần mẹ góp phần giữ cho mạch giao thông trên dòng Nhật Lệ không bị ngưng trệ.
Có lẽ điều khiến người ta xúc động nhất về Mẹ Suốt không phải là mẹ đã làm một điều gì đó phi thường ngay từ đầu.
Mà là mẹ đã biến một công việc rất đỗi bình dị thành một sự hy sinh phi thường.
Năm 1965, những đợt đánh phá Đồng Hới ngày càng dữ dội. Ngày 2 tháng 3 năm ấy, máy bay Mỹ tập kích Đồng Hới với quy mô lớn. Trong hoàn cảnh bom đạn ác liệt, Mẹ Suốt vẫn cùng người chèo đò trẻ Lại Tấn Chuyên tiếp tục đưa người qua sông. Có ngày, hai người chèo thuyền qua sông hơn chục lần giữa lúc máy bay đánh phá.
Mẹ đã lớn tuổi, còn người thanh niên đi cùng mình vẫn còn cả một cuộc đời phía trước. Có những chuyến đò nguy hiểm, mẹ muốn tự mình đi bởi mẹ thương người thanh niên ấy như thương một người con. Với mẹ, nếu có chuyện gì xảy ra thì mẹ đã già; còn người trẻ thì còn tương lai.
Câu chuyện ấy khiến Mẹ Suốt hiện lên không chỉ như một người phụ nữ gan góc.
Mẹ là một người mẹ.
Một người mẹ biết sợ cho người khác hơn là sợ cho chính mình.
Một người mẹ đã đi qua quá nhiều nhọc nhằn nên có lẽ hiểu rất rõ giá trị của sự sống. Chính vì hiểu giá trị ấy, mẹ càng không muốn những người con của mình phải dừng bước trước hiểm nguy.
Nhưng điều đáng quý là lòng can đảm của mẹ chưa bao giờ được nói bằng những lời lớn lao.
Mẹ chỉ có một con đò.
Một mái chèo.
Một dòng sông.
Và một trái tim không chịu khuất phục.
Những chuyến đò của mẹ cứ thế nối tiếp nhau. Bom đạn có thể làm rung chuyển đất trời, nhưng không thể khiến con đò Nhật Lệ ngừng hướng về phía trước.
Hình ảnh ấy đã khiến mẹ trở thành biểu tượng của tinh thần kiên cường, gan góc, giàu lòng yêu nước và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Hình ảnh Mẹ Suốt cùng con đò đã đi vào thơ ca và trở thành một biểu tượng đẹp của ý chí Việt Nam trong chiến tranh.
Tháng 12 năm 1965, hình ảnh Mẹ Suốt và người chèo đò Lại Tấn Chuyên đã được ghi lại trong một bộ phim phóng sự của Xưởng phim Quân đội. Những thước phim ấy đã đưa hình ảnh người mẹ già và chàng trai trẻ ngày ngày chèo đò giữa bom đạn đến với đông đảo người xem.
Nhưng chiến tranh không bao giờ cho con người một cái giá rẻ.
Cuối năm 1965, Lại Tấn Chuyên rời con đò để lên đường tham gia thanh niên xung phong. Mẹ Suốt vẫn tiếp tục công việc của mình.
Rồi năm 1968, khi cuộc chiến vẫn còn khốc liệt, Mẹ Suốt đã hy sinh trong một trận bom.
Sau ngày đất nước hòa bình, người đồng đội năm xưa trở về quê hương mới biết rằng người mẹ đã từng cùng mình vượt qua biết bao chuyến đò giữa mưa bom bão đạn đã không còn nữa. Khi tìm lại những kỷ vật năm xưa, mái chèo của Mẹ Suốt vẫn còn đó; một mái chèo bằng gỗ lim dài 3,8 mét hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình.
Có lẽ đó là một trong những hình ảnh khiến người ta lặng người nhất.
Chiến tranh đã đi qua. Nhưng mái chèo của mẹ vẫn còn ở lại.
Dòng Nhật Lệ vẫn chảy.
Bến sông năm xưa vẫn còn đó.
Chỉ có người mẹ từng ngày ngày đứng trên con đò đã trở về với đất mẹ.
Mẹ Suốt không phải là một vị tướng. Mẹ cũng không cầm trong tay những thứ khiến người ta gọi tên một chiến công. Điều mẹ có chỉ là đôi bàn tay lao động, một mái chèo và lòng dũng cảm của một người phụ nữ Việt Nam.
Nhưng chính từ những điều giản dị ấy, mẹ đã làm nên một điều lớn lao.
Mẹ đã chèo không chỉ một con đò qua sông. Mẹ đã góp phần đưa niềm tin, sức người và sự sống vượt qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh.
Nếu dòng sông Nhật Lệ là một phần ký ức của Quảng Bình, thì hình bóng Mẹ Suốt chính là một phần linh hồn của dòng sông ấy.
Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình, được đến trường, được cười nói cùng bạn bè, được tự do ước mơ về tương lai. Những điều tưởng như rất bình thường ấy thực ra đã được đánh đổi bằng tuổi trẻ, bằng nước mắt và bằng sự hy sinh của biết bao thế hệ.
Trong số những con người đã làm nên giá trị của hòa bình ấy có một người mẹ.
Mẹ Suốt.
Người mẹ với mái chèo nhỏ giữa dòng Nhật Lệ.
Người phụ nữ bình dị nhưng mang trong mình một trái tim lớn hơn cả những hiểm nguy trước mắt.
Và có lẽ, điều thế hệ trẻ chúng ta cần ghi nhớ nhất từ câu chuyện của mẹ không phải là phải trở thành một người anh hùng giống mẹ.
Mà là phải biết trân trọng những gì mình đang có, sống có trách nhiệm với quê hương và không để những hy sinh của thế hệ đi trước trở thành một ký ức bị lãng quên.
Bởi có những dòng sông được tạo nên từ nước.
Nhưng cũng có những dòng sông được làm nên bởi ký ức.
Và trên dòng Nhật Lệ hôm nay, giữa nhịp sống bình yên của một đất nước đã thống nhất, dường như vẫn còn vang đâu đó tiếng mái chèo năm xưa.
Một tiếng chèo của người mẹ. Một tiếng chèo của lòng yêu nước. Một tiếng chèo đã đưa hình ảnh Mẹ Suốt đi qua chiến tranh và đi mãi vào ký ức của dân tộc.
