Mẹ Suốt – Người mẹ chèo đò giữa mưa bom bão đạn

Những ai từng sống ở Đồng Hới đều biết đến dòng sông Nhật Lệ hiền hòa. Nhưng trong những năm 1965–1968, nơi đây không còn bình yên.

Máy bay Mỹ ngày đêm đánh phá Quảng Bình vì đây là cửa ngõ quan trọng chi viện cho chiến trường miền Nam. Cầu Nhật Lệ liên tục trở thành mục tiêu ném bom. Mỗi khi cầu bị đánh sập, những chuyến đò lại trở thành con đường duy nhất đưa người và hàng hóa qua sông.

Lúc ấy, ở bến đò có một người phụ nữ đã ngoài sáu mươi tuổi.

Đó là Mẹ Suốt.

Mái tóc đã bạc.

Đôi bàn tay chai sần vì cả đời cầm chèo.

Chiếc áo nâu bạc màu.

Không ai nghĩ người phụ nữ nhỏ bé ấy lại có thể đảm nhận một công việc mà ngay cả nhiều thanh niên cũng e ngại.

Bom rơi bất cứ lúc nào.

Máy bay gầm rú trên đầu.

Mỗi chuyến đò đều có thể là chuyến cuối cùng.

Nhưng Mẹ Suốt chỉ cười hiền:

"Còn người cần qua sông thì còn chèo."

Suốt ngày đêm, Mẹ đưa từng tốp bộ đội sang bờ Nam.

Có chuyến chở thương binh.

Có chuyến chở đạn dược.

Có chuyến chở gạo, thuốc men.

Có khi chỉ là vài em nhỏ sơ tán.

Dù là ai, Mẹ cũng coi như con cháu của mình.

Một cựu chiến binh sau này kể lại:

"Mỗi lần xuống đò của Mẹ Suốt, chúng tôi thấy yên tâm lạ thường. Mẹ bình tĩnh đến mức tiếng bom như không làm Mẹ run tay."

Có lần, khi chiếc đò vừa rời bến thì máy bay Mỹ xuất hiện.

Bom nổ ngay giữa dòng.

Nước bắn trắng xóa.

Mảnh bom rơi xuống mặt sông.

Những người trên thuyền hoảng hốt.

Mẹ Suốt vẫn ghì chặt mái chèo.

Mẹ bình tĩnh hô lớn:

"Ngồi yên! Đừng ai nhảy xuống nước!"

Con đò lắc mạnh.

Một mái chèo bị gãy.

Mẹ lập tức dùng mái chèo dự phòng tiếp tục đưa thuyền cập bến.

Mọi người đều an toàn.

Có những đêm trời tối đen như mực.

Không được thắp đèn vì sợ máy bay phát hiện.

Mẹ chỉ dựa vào kinh nghiệm nhiều chục năm chèo đò để xác định luồng nước.

Nhiều chiến sĩ kể rằng, họ không hiểu vì sao trong bóng tối như vậy mà Mẹ vẫn đưa thuyền cập đúng bến từng mét một.

Trong hơn ba năm, Mẹ Suốt đã thực hiện hàng nghìn chuyến đò, đưa hàng vạn lượt người vượt sông Nhật Lệ an toàn.

Không ai thống kê chính xác Mẹ đã cứu bao nhiêu người.

Chỉ biết rằng mỗi khi nhắc đến Đồng Hới thời chiến, người dân đều nhớ đến hình ảnh mái chèo của Mẹ.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Nhà nước phong tặng Mẹ danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng với Mẹ, phần thưởng lớn nhất là nhìn thấy những đoàn xe, đoàn quân tiếp tục lên đường vào Nam.

Ngày 11 tháng 10 năm 1968, trong một trận ném bom ác liệt của không quân Mỹ vào khu vực bến đò, Mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Mẹ ra đi ở tuổi 60.

Sự hy sinh của Mẹ khiến cả Đồng Hới nghẹn ngào.

Sau này, nhà thơ Tố Hữu đã viết bài thơ nổi tiếng "Mẹ Suốt", với những câu thơ đã đi vào lòng nhiều thế hệ:

"Gan chi gan rứa mẹ nờ?
Mẹ rằng: Cứu nước mình chờ chi ai..."

Ngày nay, bên dòng Nhật Lệ hiền hòa, tượng đài Mẹ Suốt vẫn hiên ngang hướng ra sông. Du khách mỗi khi đến Quảng Bình đều dừng lại thắp nén hương, tưởng nhớ người mẹ bình dị đã biến mái chèo mộc mạc thành biểu tượng của lòng yêu nước.