Mẹ Suốt: Người mẹ chèo đò giữa mưa bom bão đạn bên dòng sông Nhật Lệ

Nếu các chiến sĩ ngoài mặt trận là những người trực tiếp cầm súng, thì có một hình ảnh đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu cho sức mạnh của hậu phương, cho lòng gan dạ không lùi bước của những người phụ nữ Việt Nam. Đó chính là “Anh hùng Nguyễn Thị Suốt” - người mẹ đã đi vào thơ ca, nhạc họa với mái chèo khua vang giữa sóng nước ở Nhật Lệ đầy khói và lửa.

Mẹ Suốt (tên thật là Nguyễn Thị Suốt) sinh năm 1906 tại xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, Quảng Bình — mảnh đất miền Trung nắng gió, nơi mà mỗi hạt cát cũng thấm đẫm vị mặn của biển và máu của những cuộc trường chinh.

Cuộc đời mẹ trước cách mạng là một chuỗi ngày dài cực khổ. Mẹ đi ở đợ từ năm 12 tuổi, suốt 27 năm làm thuê cuốc mướn cho các gia đình địa chủ. Chính cái khổ tận cùng ấy đã hun đúc trong mẹ một sức chịu đựng bền bỉ và một lòng căm thù giặc sâu sắc. Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, mẹ trở về quê hương, làm nghề chèo đò ngang bến sông Nhật Lệ. Lúc bấy giờ, mẹ đã ở cái tuổi mà lẽ ra người ta được vui vầy bên con cháu, nhưng "lửa" chiến tranh một lần nữa lại bùng lên.

Năm 1964, quân đội Mỹ bắt đầu leo thang đánh phá miền Bắc bằng không quân, và Quảng Bình chính là "túi bom" lớn nhất. Bến đò Nhật Lệ trở thành một vị trí chiến lược, nơi huyết mạch liên lạc và vận chuyển vũ khí từ hậu phương ra tiền tuyến.

Dưới làn mưa bom bão đạn của máy bay phản lực F-105 và các loại vũ khí hiện đại, người mẹ đã ngoài 60 tuổi ấy vẫn hằng ngày vững tay chèo. Mỗi khi có báo động, trong khi mọi người tìm nơi trú ẩn, mẹ Suốt lại lao ra bến đò. Mẹ chèo đò đưa cán bộ qua sông, chở vũ khí, lương thực tiếp tế cho trận địa phòng không.

Có những lúc máy bay địch lao xuống thấp, bom nổ sát mạn đò khiến nước tung cao trắng xóa, mẹ vẫn bình thản quấn chặt dải khăn trên đầu, hai tay ghì chặt mái chèo, mắt nhìn thẳng về bờ bên kia. Những chiến sĩ cao xạ trên đỉnh đồi nhìn xuống, ai cũng thắt tim vì lo cho mẹ, nhưng rồi lại thấy bóng dáng nhỏ bé ấy hiên ngang rẽ sóng đi lên. Người ta hỏi mẹ: "Mẹ ơi, bom đạn rứa mẹ không sợ răng?", mẹ chỉ cười đôn hậu mà trả lời một câu đã đi vào lịch sử:

"Tui chết thì còn có các con, còn Tổ quốc thì không thể để mất. Có chi mà sợ!"

Trong suốt những năm 1964 - 1967, ước tính mẹ Suốt đã chèo hàng nghìn chuyến đò qua lại trên sông Nhật Lệ. Mẹ không chỉ là người đưa đò, mẹ còn là người tiếp lửa. Những chiến sĩ trẻ từ miền Bắc hành quân qua đây, thấy bóng mẹ Suốt giữa làn đạn, đều cảm thấy như thấy chính hình bóng người mẹ của mình ở quê nhà, từ đó mà thêm quyết tâm chiến đấu. Hình ảnh mẹ Suốt với mái tóc bạc phơ, tà áo bà ba bạc màu, hiên ngang giữa một bên là lửa đạn kẻ thù, một bên là dòng sông quê hương thơ mộng, chính là sự kết hợp hoàn hảo nhất của "Thời hoa lửa":

Năm 1967, mẹ Suốt được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tuy nhiên, sự hy sinh của mẹ lại đến vào một ngày định mệnh cuối năm 1968. Trong một đợt ném bom bất ngờ của quân địch, mẹ đã ngã xuống ngay trên bến đò thân yêu, trên tay vẫn còn cầm chặt mái chèo đã cùng mẹ đi qua bao mùa dông bão.

Mẹ Suốt ra đi, nhưng hình ảnh mẹ đã trở thành một tượng đài bất tử. Nhà thơ Tố Hữu đã tạc lại dáng hình ấy qua những vần thơ lay động:

"Ngẩng đầu, mái tóc mẹ bay

Gió lay như sóng, biển ngày nắng to

Mẹ rằng: Với Đảng, với kho

Chèo đò, ta cứ chèo đò, sợ chi!"

Ngày nay, bên bờ sông Nhật Lệ (Quảng Bình), tượng đài Mẹ Suốt vẫn đứng đó, uy nghiêm và hiền từ nhìn ra biển Đông. Câu chuyện của mẹ nhắc nhở chúng ta rằng: Anh hùng không nhất thiết phải là người trực tiếp cầm súng, anh hùng là người đứng vững nhất ở vị trí của mình khi đất nước cần, dù đó chỉ là trên một con đò nhỏ giữa muôn trùng bão lửa.