Mẹ Suốt – Những chuyến đò sinh tử trên sông Nhật Lệ năm 1965

Mẹ Suốt – Những chuyến đò sinh tử trên sông Nhật Lệ năm 1965

Tháng 2 năm 1965 – Khi dòng Nhật Lệ trở thành chiến trường

Sông Nhật Lệ chảy qua Đồng Hới, Quảng Bình, từ lâu đã gắn bó với đời sống của người dân đôi bờ. Nhưng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, dòng sông hiền hòa ấy trở thành một tuyến giao thông quan trọng, đồng thời là khu vực thường xuyên chịu sự đánh phá của máy bay và tàu chiến Mỹ.

Đầu năm 1965, chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày càng ác liệt. Đồng Hới là một trong những địa bàn chịu nhiều cuộc không kích. Các tuyến đường, bến cảng, phương tiện vận tải và những vị trí có ý nghĩa quân sự đều đứng trước nguy cơ bị tấn công.

Giữa hoàn cảnh đó, việc bảo đảm giao thông qua sông Nhật Lệ là một nhiệm vụ quan trọng.

Những chuyến đò không chỉ đưa người dân từ bờ này sang bờ kia. Chúng còn phục vụ việc vận chuyển cán bộ, bộ đội, thương binh và hàng hóa cần thiết cho chiến đấu.

Trong số những người làm nhiệm vụ chèo đò có bà Nguyễn Thị Suốt, người dân quen gọi bằng cái tên thân thương: Mẹ Suốt.

Người phụ nữ Bảo Ninh và mái chèo trên sông

Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1906 tại Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình, trong một gia đình ngư dân nghèo.

Cuộc sống của Mẹ gắn liền với lao động và sông nước. Trước khi trở thành nhân vật được nhiều người biết đến, Mẹ là một người phụ nữ bình thường, kiếm sống bằng công việc lao động tại quê nhà.

Khi chiến tranh mở rộng ra miền Bắc, dù đã ở tuổi gần 60, Mẹ vẫn tình nguyện tham gia công tác vận chuyển qua sông Nhật Lệ.

Công việc ấy chứa đựng nhiều nguy hiểm.

Khác với những phương tiện có khả năng cơ động nhanh, con đò nhỏ phải di chuyển bằng sức người, chịu tác động của dòng nước, gió và các điều kiện thời tiết.

Khi máy bay xuất hiện, người chèo đò và hành khách có rất ít khả năng tự bảo vệ.

Thế nhưng những chuyến vận chuyển vẫn phải tiếp tục, bởi giao thông bị gián đoạn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lực lượng đang làm nhiệm vụ chiến đấu.

Đó chính là hoàn cảnh mà Mẹ Suốt cùng nhiều người dân Đồng Hới phải đối diện.

Ngày 7 tháng 2 năm 1965 – Trận đánh ác liệt bên dòng Nhật Lệ

Ngày 7 tháng 2 năm 1965, không quân Mỹ tiến hành đánh phá khu vực Đồng Hới và những địa điểm khác tại miền Bắc Việt Nam.

Trên sông Nhật Lệ, tình hình trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Những người làm nhiệm vụ vận chuyển phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công từ trên không. Tuyến sông vốn phục vụ đời sống thường ngày giờ trở thành một phần của khu vực chiến đấu.

Theo các tư liệu lịch sử được công bố, trong những trận đánh ngày 7 và 8 tháng 2 năm 1965, quân và dân Đồng Hới đã tổ chức chiến đấu chống lại các cuộc không kích.

Mẹ Suốt tiếp tục đảm nhiệm công việc chèo đò đưa người và hàng hóa qua sông trong thời gian chiến sự diễn ra.

Giữa bom đạn, người phụ nữ gần 60 tuổi ấy không phải một chiến sĩ phòng không trực tiếp điều khiển pháo hay súng máy.

Mẹ chiến đấu bằng chính công việc của mình: giữ cho những chuyến vận chuyển được tiếp tục.

Đó là một nhiệm vụ không kém phần nguy hiểm.

Mỗi lần con đò rời bến là thêm một lần người chèo đò phải đối mặt với nguy cơ không thể trở về.

Những chuyến đò nối liền hai bờ trong chiến tranh

Sau những trận đánh đầu tháng 2 năm 1965, chiến tranh phá hoại tại Quảng Bình tiếp tục diễn biến phức tạp.

Các cuộc không kích đặt ra yêu cầu thường xuyên bảo đảm giao thông, sơ tán, vận chuyển lực lượng và phục vụ chiến đấu.

Trong hoàn cảnh ấy, Mẹ Suốt tiếp tục bám sông.

Theo những tư liệu được ghi nhận, từ tháng 2 năm 1965 đến tháng 4 năm 1966, Mẹ thực hiện hàng trăm lượt chèo đò qua sông, trong đó có những chuyến đi giữa các đợt đánh phá.

Công việc diễn ra trong thời gian dài, không chỉ trong một trận chiến đơn lẻ.

Hình ảnh một người phụ nữ lớn tuổi kiên trì chèo đò giữa bom đạn đã để lại ấn tượng sâu sắc đối với những người từng chứng kiến.

Những đóng góp của Mẹ Suốt cũng cho thấy một đặc điểm quan trọng của cuộc kháng chiến: bên cạnh lực lượng trực tiếp chiến đấu còn có đông đảo nhân dân tham gia bảo đảm hậu cần, vận chuyển, cứu thương và duy trì đời sống trong điều kiện chiến tranh.

Không có những tuyến vận chuyển ấy, hoạt động của các đơn vị chiến đấu sẽ gặp nhiều khó khăn.

Năm 1967 – Ghi nhận một người lao động anh hùng

Những đóng góp của Nguyễn Thị Suốt trong việc vận chuyển qua sông Nhật Lệ được ghi nhận và tuyên dương.

Năm 1967, Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động trong thời kỳ chống Mỹ.

Danh hiệu ấy gắn liền với những đóng góp trong công tác vận chuyển, phục vụ chiến đấu và bảo đảm giao thông tại một khu vực chiến tranh ác liệt.

Mẹ Suốt không chỉ được biết đến tại Quảng Bình. Câu chuyện về những chuyến đò trên sông Nhật Lệ còn trở thành nguồn cảm hứng cho văn học, báo chí và nghệ thuật.

Nhà thơ Tố Hữu đã sáng tác bài thơ Mẹ Suốt, khắc họa hình ảnh người mẹ chèo đò giữa những năm tháng chiến tranh.

Từ một người lao động bình dị của Bảo Ninh, Mẹ trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu về sự tham gia của phụ nữ và nhân dân trong cuộc kháng chiến.

Tháng 10 năm 1968 – Chuyến đò cuối cùng

Năm 1968, các cuộc đánh phá tại Quảng Bình vẫn tiếp diễn.

Ngày 11 tháng 10 năm 1968, Mẹ Suốt hy sinh trong một trận bom của máy bay Mỹ khi đang làm nhiệm vụ.

Sự ra đi của Mẹ khép lại cuộc đời một người phụ nữ đã dành những năm tháng cuối đời để tham gia công tác phục vụ chiến đấu.

Mẹ không phải một vị tướng hay người chỉ huy một chiến dịch lớn.

Nhưng lịch sử chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những quyết định trên bản đồ quân sự.

Nó còn được viết bằng những công việc thầm lặng của người dân: những chuyến xe vận tải, những tuyến đường được sửa chữa, những trạm cứu thương và những con đò vượt sông.

Trong số đó có những chuyến đò của Mẹ Suốt trên dòng Nhật Lệ.

Từ bến đò năm xưa đến tượng đài hôm nay

Sau chiến tranh, hình ảnh Mẹ Suốt tiếp tục được lưu giữ trong ký ức của người dân Quảng Bình.

Năm 2003, Tượng đài Mẹ Suốt được khánh thành bên bờ sông Nhật Lệ tại Đồng Hới.

Tượng đài khắc họa người mẹ cầm mái chèo, hướng về dòng sông nơi Mẹ từng làm nhiệm vụ.

Đó không chỉ là công trình tưởng niệm một cá nhân mà còn là nơi gợi nhớ những đóng góp của người dân trong thời kỳ chiến tranh.

Dòng sông Nhật Lệ ngày nay đã trở lại với nhịp sống hòa bình.

Những chuyến đò trong bom đạn năm xưa không còn, nhưng câu chuyện về người phụ nữ Bảo Ninh vẫn được nhiều thế hệ nhắc lại.

Lời kết – Một mái chèo trong lịch sử

Tháng 2 năm 1965, khi Đồng Hới trở thành một khu vực chiến đấu ác liệt, Mẹ Suốt đã lựa chọn tiếp tục công việc chèo đò qua sông Nhật Lệ.

Mỗi chuyến đò đều gắn với hiểm nguy, nhưng cũng góp phần giữ cho tuyến vận chuyển phục vụ chiến đấu không bị gián đoạn.

Câu chuyện ấy nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được viết nên bởi những người trực tiếp cầm súng.

Lịch sử còn có sự đóng góp của những người lao động bình thường, những người đã biến công việc hằng ngày thành một phần của nỗ lực chung trong chiến tranh.

Giữa bom đạn năm 1965, Mẹ Suốt không có một vũ khí nào khác ngoài mái chèo và lòng can đảm. Nhưng chính những chuyến đò ấy đã trở thành một dấu ấn không thể quên trong lịch sử Quảng Bình.