Mẹ Suốt và những chuyến đò giữa mưa bom

Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, khi miền Bắc vừa sản xuất, vừa chiến đấu và làm hậu phương lớn chi viện cho chiến trường miền Nam, có biết bao con người bình dị đã âm thầm góp sức vào cuộc kháng chiến. Trong số đó, Nguyễn Thị Suốt, người phụ nữ quê ở Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình, thường được nhân dân gọi thân thương là Mẹ Suốt, đã trở thành một biểu tượng đẹp về lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1908. Năm 1964, khi đã ở tuổi gần 60, trong hoàn cảnh Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, bà vẫn tình nguyện đảm nhận nhiệm vụ chèo đò trên sông Nhật Lệ. Công việc của mẹ là đưa cán bộ, bộ đội, thương binh qua sông và vận chuyển vũ khí, đạn dược, hàng hóa phục vụ kháng chiến. Đây là một nhiệm vụ tưởng như bình thường nhưng vô cùng nguy hiểm, bởi sông Nhật Lệ nằm trên tuyến giao thông quan trọng và thường xuyên bị máy bay Mỹ đánh phá.

Bất chấp bom đạn, Mẹ Suốt vẫn ngày ngày bám bến, chèo từng chuyến đò đưa người và hàng hóa qua sông. Theo các tư liệu lịch sử, mỗi năm mẹ thực hiện khoảng 1.400 chuyến đò, góp phần bảo đảm giao thông, liên lạc và phục vụ công tác chi viện cho chiến trường miền Nam. Trong những lúc máy bay địch đánh phá, người phụ nữ đã gần 60 tuổi ấy vẫn không rời vị trí. Mỗi chuyến đò vượt sông là một lần đối mặt với hiểm nguy, nhưng mẹ vẫn kiên cường hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Những đóng góp của Mẹ Suốt không chỉ thể hiện ở số chuyến đò đã thực hiện, mà còn ở tinh thần sẵn sàng đặt lợi ích của đất nước lên trên sự an nguy của bản thân. Giữa tiếng bom và những trận oanh tạc, hình ảnh một người phụ nữ lớn tuổi vẫn vững tay chèo trên dòng Nhật Lệ đã trở thành một biểu tượng xúc động về sức mạnh của nhân dân trong cuộc kháng chiến.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Nguyễn Thị Suốt được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông – Vận tải trong chống Mỹ, cứu nước, ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc của mẹ trong công tác bảo đảm giao thông phục vụ chiến đấu.

Sau những năm tháng gắn bó với những chuyến đò trên sông Nhật Lệ, Mẹ Suốt vẫn tiếp tục tham gia phục vụ quê hương trong những ngày chiến tranh ác liệt. Ngày 21 tháng 8 năm 1968, trong một trận máy bay Mỹ đánh phá khu vực Bảo Ninh, Nguyễn Thị Suốt đã anh dũng hy sinh.

Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Suốt (1906 - 1968). Nguồn: Quảng Bình Travel

Mẹ Suốt không phải là một vị tướng, cũng không phải người trực tiếp cầm súng ngoài chiến trường. Mẹ chỉ có một con thuyền nhỏ, một mái chèo và lòng can đảm của một người phụ nữ Việt Nam. Nhưng chính những chuyến đò ấy đã góp phần nối liền hai bờ sông Nhật Lệ, giữ cho dòng người, hàng hóa và sự chi viện không bị ngắt quãng trong những năm tháng chiến tranh.

Câu chuyện về Mẹ Suốt cho chúng ta thấy rằng trong chiến tranh, hậu phương không chỉ là nơi đứng phía sau tiền tuyến. Khi đất nước cần, những người dân bình thường cũng có thể trở thành những người trực tiếp đứng ở nơi hiểm nguy nhất. Người phụ nữ gần 60 tuổi ấy đã biến chiếc đò nhỏ trên dòng Nhật Lệ thành một vị trí chiến đấu đặc biệt, dùng sức lao động, lòng dũng cảm và ý chí của mình để góp phần bảo vệ tuyến giao thông phục vụ kháng chiến.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Mẹ Suốt hy sinh, nhưng hình ảnh người mẹ tóc bạc, tay chèo vững vàng giữa dòng sông dưới mưa bom vẫn còn in đậm trong ký ức của nhiều thế hệ. Đó không chỉ là câu chuyện về một cá nhân anh hùng, mà còn là câu chuyện về hàng triệu con người bình dị đã góp sức làm nên sức mạnh của hậu phương trong những năm tháng chiến tranh.

Mẹ Suốt đã để lại một bài học giản dị mà sâu sắc: khi Tổ quốc cần, mỗi con người, dù ở bất cứ vị trí nào, đều có thể góp phần bảo vệ quê hương. Những chuyến đò trên sông Nhật Lệ năm xưa đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, sự kiên cường và tinh thần trách nhiệm – những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với các thế hệ hôm nay.

Bài thơ “Mẹ Suốt” khắc họa tình yêu thương vô bờ bến và sự hy sinh thầm lặng của người mẹ.

" Lặng nghe mẹ kể ngày xưa
Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình
Mẹ rằng: Quê mẹ, Bảo Ninh
Mênh mông sóng biển, lênh đênh mạn thuyền
Sớm chiều, nước xuống triều lên
Cực thân từ thuở mới lên chín mười
Lớn đi ở bốn cửa người
Mười hai năm lẻ, một thời xuân qua
Lấy chồng, cũng khổ con ra
Tám lần đẻ, mấy lần sa, tội tình!
Nghĩ mà thương mẹ cha sinh
Thương chồng con lại thương mình xót xa…

Bây chừ sông nước về ta
Đi khơi đi lộng, thuyền ra thuyền vào
Bây chừ biển rộng trời cao
Cá tôm cũng sướng, lòng nào chẳng xuân!
Ông nhà theo bạn “xuất quân”
Tui may cũng được vô chân “sẵn sàng”
Một tay, lái chiếc đò ngang
Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày
Sợ chi sóng gió tàu bay
Tây kia mình đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua!
Kể chi tuổi tác già nua
Chống chèo xin cứ thi đua đến cùng!
Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung
Gió lay như sóng biển tung, trắng bờ…

Gan chi gan rứa, mẹ nờ?
Mẹ rằng: Cứu nước, mình chờ chi ai?
Chẳng bằng con gái, con trai
Sáu mươi còn một chút tài đò đưa
Tàu bay hắn bắn sớm trưa
Thì tui cứ việc nắng mưa đưa đò…

Ghé tai mẹ, hỏi tò mò:
Cớ răng ông cũng ưng cho mẹ chèo?
Mẹ cười: Nói cứng, phải xiêu
Ra khơi ông còn dám, tui chẳng liều bằng ông!
Nghe ra, ông cũng vui lòng
Tui đi, còn chạy ra sông dặn dò:
“Coi chừng sóng lớn, gió to
Màn xanh đây mụ, đắp cho kín mình!”

Vui sao, câu chuyện ơn tình
Nắng trưa cồn cát Quảng Bình cũng say…"

4-11-1965

Trích trong tập “Ra trận” (1972) — tập thơ Tố Hữu giai đoạn 1962-1971

Nguồn tư liệu: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; các tư liệu của tỉnh Quảng Bình về Anh hùng Nguyễn Thị Suốt và di tích, hiện vật liên quan đến Mẹ Suốt.