MẸ THIỀU THỊ MẬU – MỘT ĐỜI GIỮ ĐẤT, GIỮ NGƯỜI, GIỮ LỬA

Có những người mẹ đi qua chiến tranh bằng những đêm dài chờ đợi.

Có những người mẹ tiễn chồng, tiễn con ra trận rồi sống từng ngày với nỗi thấp thỏm không biết người thân có trở về hay không.

Nhưng cũng có những người mẹ không chỉ tiễn người thân lên đường.

Họ còn dang rộng mái nhà để che chở cho cách mạng.

Ở Mỹ Phước, vùng đất từng được biết đến như một căn cứ cách mạng quan trọng của huyện Mỹ Tú, có một người mẹ như thế.

Mẹ Thiều Thị Mậu.

Cuộc đời mẹ gắn với những năm tháng mà từng thửa ruộng, từng con đường, từng mái nhà đều có thể trở thành một phần của cuộc đấu tranh.

Mẹ có bốn người con hy sinh và một người con là thương binh.

Nhưng những mất mát ấy không phải toàn bộ câu chuyện về mẹ.

Bởi trong những năm tháng chiến tranh, mẹ còn từng nuôi dưỡng, chở che cho cán bộ cách mạng, trong đó có bà Trà Thị Nguyệt, người sau này trở thành Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng.

Đằng sau danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng là một cuộc đời mà mỗi trang đều được viết bằng sự hy sinh.

MỸ PHƯỚC CỦA NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG BÌNH YÊN

Ngày nay, nhắc đến Mỹ Phước, người ta có thể hình dung một vùng quê với những con đường, cánh đồng và cuộc sống đang từng ngày đổi thay.

Nhưng trong những năm chiến tranh, Mỹ Phước là một vùng đất khác.

Nơi đây từng là địa bàn cách mạng quan trọng.

Những người cán bộ hoạt động bí mật phải dựa vào dân.

Những căn nhà của người dân trở thành nơi trú ẩn.

Những bờ ruộng, khu vườn, con rạch và lối mòn trở thành những tuyến đường liên lạc.

Trong điều kiện ấy, sự che chở của nhân dân không đơn thuần là lòng thương người.

Đó là một hành động có thể phải trả giá bằng tính mạng.

Bởi chỉ cần một gia đình bị phát hiện đang nuôi giấu cán bộ, cả nhà có thể đối diện với những cuộc bắt bớ, tra hỏi và đàn áp.

Thế nhưng nhiều gia đình vẫn lựa chọn đứng về phía cách mạng.

Mẹ Thiều Thị Mậu là một trong những người như vậy.

Mẹ đã mở lòng mình cho những người hoạt động cách mạng.

Trong số những người từng được mẹ nuôi dưỡng, chở che có bà Trà Thị Nguyệt.

Một người phụ nữ được che chở giữa những năm tháng khốc liệt ấy.

Nhiều năm sau, bà Trà Thị Nguyệt trở thành một cán bộ lãnh đạo của tỉnh.

Nhưng phía sau hành trình ấy vẫn còn hình bóng một người mẹ từng dang tay bảo bọc trong những ngày hiểm nguy nhất.

MÁI NHÀ KHÔNG CHỈ CÓ CON CỦA MẸ

Một mái nhà trong thời chiến không chỉ là nơi để trở về.

Đôi khi, đó còn là nơi để những người hoạt động cách mạng tìm thấy sự an toàn.

Người cán bộ đến nhà dân có thể mang theo một thân phận khác.

Có khi là người bà con.

Có khi là người làm thuê.

Có khi chỉ là một người khách đi đường.

Nhưng người chủ nhà hiểu rõ phía sau vẻ ngoài ấy là một người đang làm nhiệm vụ.

Và họ phải biết cách giữ kín bí mật.

Mẹ Thiều Thị Mậu đã làm điều ấy.

Mẹ nuôi dưỡng và chở che những người hoạt động cách mạng trong những năm tháng mà sự sơ suất nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Có lẽ mẹ hiểu rằng những người đang đứng trước cửa nhà mình cũng là những người con của đất nước.

Họ có thể không cùng huyết thống.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, tình nghĩa giữa người dân và cách mạng đã trở thành một thứ tình thân đặc biệt.

Mẹ nuôi người khác bằng những gì gia đình mình có.

Một bữa cơm.

Một chỗ nghỉ.

Một lời cảnh báo.

Một khoảng lặng đúng lúc.

Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể giúp một người vượt qua một ngày nguy hiểm.

Và trong chiến tranh, thêm được một ngày cũng có thể là thêm một cơ hội sống.

BỐN NGƯỜI CON KHÔNG TRỞ VỀ

Nhưng sự hy sinh lớn nhất của mẹ Thiều Thị Mậu lại nằm ngay trong chính gia đình mình.

Mẹ có bốn người con là liệt sĩ.

Một người mẹ sinh ra những đứa con, chăm sóc chúng trưởng thành, rồi chứng kiến từng người bước vào cuộc chiến.

Không có người mẹ nào có thể xem việc mất con là bình thường.

Mỗi người con hy sinh là một phần cuộc đời mẹ bị lấy đi.

Một người.

Rồi thêm một người.

Rồi thêm nữa.

Cho đến khi con số lên đến bốn.

Bốn người con.

Bốn cuộc đời.

Bốn lần mất mát.

Bốn lần căn nhà thiếu đi một bóng người.

Bốn lần mẹ phải học cách sống tiếp sau một nỗi đau tưởng như không thể chịu đựng.

Nhưng chiến tranh không chỉ để lại những người đã hy sinh.

Nó còn để lại những người sống sót với thương tật.

Một người con khác của mẹ trở về với tư cách thương binh.

Đó là một kiểu trở về mà người mẹ vừa mừng vừa đau.

Mừng vì con còn sống.

Đau vì chiến tranh đã lấy đi một phần sức khỏe và tuổi trẻ của con.

Gia đình mẹ vì thế trở thành một hình ảnh thu nhỏ của một thế hệ.

Có người ra đi mãi mãi.

Có người trở về mang thương tật.

Có người ở lại hậu phương.

Và có một người mẹ đứng giữa tất cả những mất mát ấy.

BỐN NẤM MỘ VÀ MỘT MÁI NHÀ

Có những ngôi nhà sau chiến tranh vẫn còn đông đủ tiếng cười.

Có những ngôi nhà khác chỉ còn lại những khoảng trống.

Gia đình mẹ Mậu thuộc về những gia đình phải mang theo khoảng trống ấy suốt nhiều năm.

Bốn người con hy sinh.

Bốn cái tên trở thành ký ức.

Bốn phần đời được gửi lại cho đất nước.

Mỗi khi ngày giỗ đến, có lẽ căn nhà lại trở nên khác đi.

Những người còn sống nhớ về người đã khuất.

Nhớ những ngày trước chiến tranh.

Nhớ tuổi thơ của những đứa con.

Nhớ những ngày chúng còn ở nhà.

Rồi nhớ đến ngày chúng rời đi.

Có những cuộc chia tay khi ấy có thể chỉ được nghĩ là một cuộc chia tay tạm thời.

Không ai biết đó là lần cuối cùng.

Không ai biết người con bước qua cánh cửa ấy sẽ không bao giờ trở lại.

Chiến tranh thường không báo trước những cuộc chia ly vĩnh viễn.

Nó chỉ để lại người ở lại với ký ức.

Và ký ức ấy kéo dài suốt cả đời.

NGƯỜI MẸ VÀ NHỮNG THỬ THÁCH SAU CHIẾN TRANH

Hòa bình trở lại.

Đất nước thống nhất.

Nhưng đối với mẹ Thiều Thị Mậu, chiến tranh không kết thúc hoàn toàn vào ngày tiếng súng ngừng vang.

Những người con đã hy sinh không thể trở về.

Những thương tích vẫn còn đó.

Và cuộc sống của gia đình vẫn phải tiếp tục.

Mẹ có 24 công ruộng, tương đương khoảng 31.200 mét vuông.

Sau hai cuộc kháng chiến, đất đai của mẹ bị biến động, chỉ còn hơn 17.000 mét vuông.

Phần đất còn lại phát sinh tranh chấp và bị người khác chiếm dụng.

Một người mẹ đã hiến dâng bốn người con cho đất nước lại phải trải qua thêm một cuộc đấu tranh khác để bảo vệ phần đất của gia đình.

Đó là một nghịch lý đầy cay đắng.

Nhưng cũng chính từ câu chuyện ấy, người ta càng thấy rõ một điều:

Người có công với đất nước cũng là những công dân cần được pháp luật bảo vệ.

Sự hy sinh trong chiến tranh không thể là lý do để những người đã hy sinh quyền lợi của mình cho đất nước phải tiếp tục chịu thiệt thòi trong thời bình.

KHI NGƯỜI ĐƯỢC MẸ CHỞ CHE TRỞ VỀ

Trong câu chuyện về mẹ Mậu có một chi tiết đặc biệt.

Người từng được mẹ nuôi dưỡng, chở che trong kháng chiến – bà Trà Thị Nguyệt – sau này trở thành Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng.

Khoảng cách giữa những năm tháng chiến tranh và thời bình có thể rất dài.

Nhưng tình nghĩa thì không dễ mất đi.

Những người từng được dân che chở thường mang trong mình một món nợ ân tình không thể đo đếm.

Đó không phải món nợ vật chất.

Mà là món nợ của sự sống.

Nếu ngày ấy không có những người dân sẵn sàng che giấu cán bộ, có thể nhiều người đã không thể vượt qua những cuộc truy lùng.

Nếu không có những người mẹ sẵn sàng chia sẻ từng bữa cơm, từng mái nhà, những người hoạt động cách mạng sẽ khó có được chỗ đứng giữa vùng địch kiểm soát.

Và nếu không có những người như mẹ Mậu, rất nhiều câu chuyện cách mạng có thể đã không thể đi đến ngày thắng lợi.

GIỮ ĐẤT CŨNG LÀ GIỮ KÝ ỨC

Sau chiến tranh, ruộng đất trở lại với màu xanh.

Những cánh đồng tiếp tục nuôi sống con người.

Nhưng đối với những gia đình như mẹ Mậu, đất không chỉ có giá trị của một tài sản.

Mảnh đất ấy còn gắn với ký ức.

Nơi ấy có thể từng là nơi người con lớn lên.

Có thể từng là nơi những người cán bộ cách mạng đi qua.

Có thể từng chứng kiến những ngày gia đình còn đông đủ.

Và cũng có thể là nơi những người con từng nói lời chia tay trước khi ra trận.

Vì vậy, bảo vệ mảnh đất không đơn thuần là bảo vệ một phần ruộng.

Đó còn là bảo vệ ký ức của một gia đình đã chịu quá nhiều mất mát.

Cuối năm 2001, Hội Cựu chiến binh tỉnh Sóc Trăng đã lên tiếng về vụ việc.

Sau đó, lãnh đạo tỉnh trực tiếp vào cuộc.

Ngày 11/12/2001, tỉnh kết luận phần đất bị chiếm dụng phải được trả lại cho mẹ.

Ngày 11/1 sau đó, UBND huyện Mỹ Tú ra quyết định thu hồi hơn 13.100 mét vuông đất để giao lại cho mẹ; phần đất còn lại được giải quyết theo hướng bồi hoàn giá trị quyền sử dụng đất.

Mảnh đất cuối cùng cũng trở về với người mẹ.

Nhưng có lẽ điều mẹ cần giữ lại nhất không chỉ là đất.

Mà là một mái nhà còn mang tên những người đã hy sinh.

MỘT NGƯỜI MẸ, HAI CUỘC CHIẾN

Nếu nhìn lại cuộc đời mẹ Thiều Thị Mậu, có thể thấy mẹ đã trải qua hai cuộc chiến.

Cuộc chiến đầu tiên là cuộc chiến giành độc lập.

Trong cuộc chiến ấy, mẹ đã nuôi dưỡng và chở che cán bộ.

Mẹ có bốn người con hy sinh.

Một người con trở về với thương tật.

Mẹ đã trả giá bằng những điều quý giá nhất của đời mình.

Cuộc chiến thứ hai diễn ra trong thời bình.

Đó là cuộc đấu tranh để bảo vệ quyền lợi chính đáng của gia đình.

Một cuộc đấu tranh không có tiếng súng.

Không có bom đạn.

Nhưng vẫn cần sự kiên trì.

Và cuối cùng, công lý đã được thực hiện.

Hai cuộc chiến hoàn toàn khác nhau.

Nhưng trong cả hai, mẹ vẫn là một người phụ nữ bình thường với một sức mạnh phi thường.

Mẹ không tìm kiếm danh tiếng.

Không tìm kiếm sự vinh quang.

Mẹ chỉ làm những điều mà mẹ tin là cần phải làm.

Trong chiến tranh, đó là che chở cho cách mạng.

Trong thời bình, đó là bảo vệ gia đình.

ĐIỀU CÒN LẠI SAU NHỮNG NĂM THÁNG

Thời gian có thể làm thay đổi một vùng quê.

Những con đường cũ có thể không còn.

Những căn nhà năm xưa có thể đã đổi khác.

Những người từng sống qua chiến tranh rồi cũng lần lượt già đi.

Nhưng ký ức thì vẫn còn.

Trong những gia đình có người hy sinh.

Trong những ngôi mộ liệt sĩ.

Trong những ngày giỗ.

Trong những câu chuyện mà thế hệ trước kể lại cho thế hệ sau.

Mẹ Thiều Thị Mậu là một phần của ký ức ấy.

Một người mẹ có bốn người con hy sinh.

Một người con trở về với thương tật.

Một người phụ nữ từng nuôi dưỡng, chở che cán bộ cách mạng.

Một người đã đi qua chiến tranh và tiếp tục sống trong thời bình với tất cả những mất mát mà chiến tranh để lại.

Có thể lịch sử không ghi lại từng bữa cơm mẹ đã nấu.

Không ghi lại từng đêm mẹ thức chờ con.

Không ghi lại từng lần mẹ nhìn về phía con đường khi nghe tin chiến sự.

Nhưng những điều ấy chính là phần sâu nhất của lịch sử.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người đứng trên chiến trường.

Lịch sử còn được tạo nên bởi những người ở phía sau.

Những người giữ nhà.

Giữ đất.

Giữ bí mật.

Giữ niềm tin.

Và giữ lấy những người đang chiến đấu.

MẸ VÀ MẢNH ĐẤT KHÔNG BAO GIỜ QUÊN

Mỹ Phước hôm nay đã khác.

Những cánh đồng vẫn xanh.

Những con đường nối các xóm làng.

Những thế hệ trẻ lớn lên trong hòa bình có thể đi học, đi làm, theo đuổi những ước mơ mà không phải nghe tiếng bom đạn mỗi ngày.

Nhưng dưới những đổi thay ấy là một lớp ký ức không thể nhìn thấy.

Đó là những năm tháng mà người dân Mỹ Phước đã từng sống và chiến đấu.

Là những gia đình từng che giấu cán bộ.

Là những người mẹ từng tiễn con.

Là những người con đã nằm lại.

Là những mảnh đất từng chứng kiến biết bao cuộc chia ly.

Và ở đâu đó trong ký ức của vùng quê ấy, có một người mẹ tên Thiều Thị Mậu.

Mẹ đã mất bốn người con.

Nhưng không mất niềm tin.

Mẹ từng chịu những biến động của cuộc đời.

Nhưng không đánh mất sự kiên cường.

Mẹ từng phải bảo vệ một mái nhà.

Rồi bảo vệ một mảnh đất.

Nhưng sâu xa hơn, cả cuộc đời mẹ là một hành trình bảo vệ những điều mà mẹ trân trọng.

Đó là gia đình.

Là quê hương.

Là những người đã hy sinh.

Và là ký ức về một thời không thể nào quên.

KHÔNG CÓ SỰ HY SINH NÀO BỊ LÃNG QUÊN

Bốn người con của mẹ đã không trở về.

Một người con trở về với thương tật.

Những người từng được mẹ chở che đã tiếp tục hành trình cách mạng.

Còn mẹ ở lại với mảnh đất Mỹ Phước.

Nếu mỗi liệt sĩ là một phần máu thịt của Tổ quốc, thì mỗi người mẹ liệt sĩ cũng là một phần ký ức của dân tộc.

Mẹ Thiều Thị Mậu đã sống một cuộc đời mà sự hy sinh không nằm trong một khoảnh khắc.

Nó trải dài qua nhiều năm.

Từ những ngày chiến tranh còn khốc liệt.

Qua những lần tiễn con.

Qua những tin báo tử.

Qua những năm tháng nuôi con còn lại.

Qua cả những khó khăn khi đất nước đã hòa bình.

Đó là sự hy sinh âm thầm.

Không ồn ào.

Không phô trương.

Nhưng bền bỉ như chính mảnh đất quê hương.

Và có lẽ, điều đẹp nhất mà thế hệ hôm nay có thể làm cho những người mẹ như mẹ Thiều Thị Mậu không chỉ là một lần thắp nén nhang.

Mà là ghi nhớ.

Ghi nhớ để biết mình đang sống trên một quê hương được đánh đổi bằng bao nhiêu mất mát.

Ghi nhớ để hiểu giá trị của hòa bình.

Ghi nhớ để biết trân trọng từng ngày bình yên.

Và ghi nhớ để những người đã hy sinh không bao giờ trở thành những cái tên bị lãng quên trong dòng chảy của thời gian.

Bởi phía sau bốn người con liệt sĩ là một người mẹ.

Phía sau một người mẹ là cả một gia đình.

Phía sau một gia đình là một quê hương.

Và phía sau quê hương ấy là một lịch sử được viết bằng máu, nước mắt, lòng trung thành và tình yêu đất nước.

Mẹ Thiều Thị Mậu đã giữ lấy những điều ấy suốt một đời.

Để hôm nay, trên mảnh đất Mỹ Phước bình yên, những thế hệ sau có thể bước đi mà không còn phải nghe tiếng súng.

Và mỗi bước chân trong hòa bình đều là một lời nhắc:

Đừng bao giờ quên những người đã ở lại phía sau để đất nước có ngày hôm nay.