“Mẹ Thu và những đứa con không kịp trở về”

Năm 1972, Thạch Hãn không còn là dòng sông hiền hòa của làng biển Gio Linh nữa.

Nó trở thành ranh giới sinh tử.

Mỗi mét nước đều có thể có đạn bắn tỉa, mỗi làn sóng đều có thể cuốn theo bom pháo.

Nhưng bên cạnh dòng nước đỏ lựng ấy, có một người phụ nữ vẫn lặng lẽ neo chiếc ghe nhỏ: bà Nguyễn Thị Thu, khi ấy mới 18 tuổi.

Người ta hỏi:

“Cô Thu, bom đạn rứa, răng cô còn chèo đò?”

Bà chỉ cười:

“Bộ đội họ còn đi được, tui sao lại không chèo được…”

Mỗi đêm, tiếng pháo từ Thành Cổ nổ liên hồi, ánh sáng hắt xuống dòng sông, đỏ như lửa chảy. Bà Thu nấp dưới bãi lau, ngồi đợi đến khi pháo ngớt mới kéo mái chèo ra. Nhưng đêm không bao giờ yên. Có lúc đang giữa sông, pháo sáng bắn lên. Cả dòng nước sáng trắng. Tiếng súng máy từ bờ bắn xối xả. Bộ đội trên ghe cúi rạp, còn bà Thu trường người ra trước, chèo bằng cả sức lực của đôi vai gầy.

Một chiến sĩ trẻ run giọng hỏi:

“Cô… cô có sợ không?”

Bà đáp:

“Sợ thì cũng rứa thôi. Nhưng răng để mấy chú chết giữa sông được.”

81 ngày đêm – 81 lần sinh tử

Có đêm bà chở một tốp bộ đội vượt sang Thành Cổ. Có đêm lại chèo ghe về mang thương binh, người ngập máu, người chỉ còn hơi thở. Có lúc mảnh pháo xé ghe, nước tràn vào, bà lấy khăn bịt lỗ thủng, vừa giữ ghe nổi vừa chèo như điên cuồng.

Có hôm sóng lớn, thi thể bộ đội nổi lên bên mạn ghe. Bà dừng lại khấn thầm:

“Các con ơi… cho mệ đưa mấy đứa đang sống qua sông cái đã…”

Rồi bà cúi đầu chèo tiếp, nước mắt hòa trong nước sông.

Bức ảnh “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức cho Thành Cổ Quảng Trị” do nhà báo Đoàn Công Tính chụp năm 1972.

Đến ngày thứ 81, khi tiếng pháo cuối cùng tắt lịm, bà Thu lần đầu tiên buông chèo, nhìn dòng sông lặng đi như kiệt sức.

Nước sông vẫn đỏ. Thạch Hãn đã mang theo những người mà bà từng gọi là “con”.

Người dân hỏi:

“Cô Thu mạnh mẽ rứa, sao khóc?”

Bà trả lời:

“Tui khóc cho những đứa con chưa kịp gọi một tiếng ‘má’…”

Nhiều năm sau, bà Thu vẫn đứng bên bờ Thạch Hãn mỗi khi chiều xuống.
Bà nói bà nghe được tiếng mái chèo xưa, tiếng bộ đội gọi í ới giữa đêm, tiếng pháo sáng rạch trời.

Nhưng hơn hết là lời dặn của những người lính:

“Nếu chúng con không về, hãy giùm chúng con trôi xuống sông này một lời cầu nguyện.”

Vì vậy mà mỗi độ tháng Bảy, người dân Quảng Trị lại thả hoa và nến xuống Thạch Hãn.

Trong ánh sáng ấy, người ta luôn thấy hình bóng người đàn bà nhỏ bé, gầy gò…bà Nguyễn Thị Thu – người đã chèo 81 ngày đêm mang sự sống vượt sông.

Trên con nước ấy, cô gái 18 tuổi Nguyễn Thị Thu (thường gọi là o Thu) cùng cha chồng tương lai - lão ngư Nguyễn Con - đã biến con đò nhỏ của gia đình ở bến làng Tiền thành nhịp cầu bí mật. Mỗi chuyến vượt sông là một lần đối diện cái chết nhưng cũng là một phần đóng góp thầm lặng cho bước tiến của dân tộc...

Nửa thế kỷ trôi qua, bà Nguyễn Thị Thu vẫn nâng niu bức ảnh cha con bà giữa dòng Thạch Hãn mùa hè đỏ lửa 1972.

Trên dòng Thạch Hãn hôm nay, những câu chuyện về chiến công của các anh hùng liệt sĩ cũng như những hy sinh thầm lặng của bố con bà Nguyễn Thị Thu vẫn ngân vang như khúc tráng ca. Người nữ du kích năm xưa không chỉ là nhân chứng sống của lịch sử, mà còn là nhịp cầu nối thế hệ trẻ hôm nay với một thời hoa lửa bi hùng. Trải qua bao biến cố lịch sử, Thạch Hãn - dòng sông anh hùng, dòng sông lịch sử luôn khắc ghi chiến công và tưởng nhớ hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đã mãi nằm lại và hòa vào sóng nước mênh mông.