Mẹ Thứ và những hầm bí mật dưới chân bàn thờ

Chương 3 bắt đầu bằng một câu chuyện về những người mẹ – những tượng đài sống của lòng yêu nước. Ở vùng đất Quảng Nam trung dũng, có một ngôi nhà nhỏ mà kẻ thù luôn nhắm tới nhưng không bao giờ khuất phục được. Đó là nhà mẹ Thứ.

Mẹ Thứ không cầm súng, nhưng mẹ là người giữ lửa cho cả một vùng căn cứ. Dưới chân bàn thờ tổ tiên trong ngôi nhà tranh vách đất của mẹ là một cửa hầm bí mật. Đó là nơi mẹ nuôi giấu cán bộ, nơi những chiến sĩ biệt động nghỉ chân trước khi đánh vào nội đô Đà Nẵng. Suốt những năm tháng chiến tranh, mẹ đã tiễn chín người con trai, một người con rể và một cháu ngoại ra trận. Và cả mười một người đều không trở về.

Mỗi lần nhận được một tờ giấy báo tử, lòng mẹ như bị ngàn mũi dao đâm vào, nhưng mẹ không cho phép mình gục ngã. Mẹ bảo: "Con mẹ chết cho đất nước sống, mẹ phải sống để tiếp tục nuôi những đứa con khác của Đảng". Đêm đêm, mẹ ngồi bên ngọn đèn dầu tù mù, tay vờ khâu vá nhưng tai thì lắng nghe từng tiếng động ngoài ngõ. Hễ thấy bóng dáng lính cộng hòa đi tuần, mẹ lại khẽ gõ lên ván sàn – ám hiệu cho anh em dưới hầm giữ im lặng.

Có lần, địch nghi ngờ, chúng ập vào nhà mẹ giữa đêm. Chúng dùng lê đâm xuống nền nhà, thậm chí súng kíp bắn loạn xạ. Mẹ bình thản ngồi nhai trầu, đôi mắt mờ đục nhìn thẳng vào họng súng của tên chỉ huy: "Nhà tui chỉ có bàn thờ tổ tiên và mấy đứa cháu nhỏ, các ông muốn tìm gì?". Sự bình tĩnh lạ lùng của mẹ đã khiến chúng chùn bước.

Ngày giải phóng, khi đoàn quân chiến thắng đi ngang qua ngõ, mẹ đứng tựa cửa nhìn theo. Mẹ không thấy chín đứa con của mẹ trong đoàn quân ấy, nhưng mẹ thấy hàng ngàn đứa con khác, gương mặt nào cũng giống con mình. Mẹ cười, nụ cười móm mém nhưng rạng rỡ như nắng mùa thu. Mẹ Thứ đã trở thành linh hồn của đất nước, người phụ nữ đã dùng nỗi đau của mình để dệt nên tấm thảm tự do cho dân tộc. Những hầm bí mật dưới chân bàn thờ không chỉ giấu bộ đội, mà nó giấu cả một kho tàng ý chí bất khuất của người phụ nữ Việt Nam.