MẸ THỨ VÀ NHỮNG NGƯỜI MẸ KHÔNG TÊN

Ở Quảng Nam có một ngôi nhà nhỏ, nơi mười một lần mẹ Nguyễn Thị Thứ tiễn con ra trận và mười một lần mẹ không đón được con về. Mẹ không phải là người duy nhất. Trên dải đất hình chữ S này, có hàng vạn người mẹ như thế, những người mang danh hiệu cao quý nhất: Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Tôi đã gặp một bà mẹ liệt sĩ năm nay 92 tuổi ở làng Lang Xá, Nam Định. Lưng mẹ còng, mắt mẹ mờ, nhưng căn nhà ba gian vẫn sạch sẽ, gọn gàng. Trên bàn thờ là di ảnh người con trai duy nhất, hy sinh năm 1972 tại Thành cổ Quảng Trị. Mẹ kể, ngày nhận giấy báo tử, mẹ không khóc. Mẹ đi ra vườn, ngồi dưới gốc mít bố con trồng rồi gọi tên con suốt một buổi chiều. Từ đó, mẹ không nhỏ thêm một giọt nước mắt nào nữa. “Khóc nhiều nó không siêu thoát được”, mẹ bảo

Chiến tranh đã lấy đi của mẹ tuổi già có con phụng dưỡng. Chồng mẹ mất sớm, con là tất cả. Ngày con đi, mẹ dúi vào ba lô nó gói xôi gấc và dặn: “Hòa bình, con về với mẹ”. Mẹ giữ lời hứa đó suốt 54 năm. Chiều nào mẹ cũng nấu thêm một bát cơm, đặt một đôi đũa. Giao thừa nào mẹ cũng ra ngõ đứng, vì “thằng Hùng nó bảo Tết nó sẽ về”.

Nỗi đau của mẹ không ồn ào. Nó lặng lẽ như ngọn đèn dầu trước di ảnh, cháy hết đêm này qua đêm khác. Nó nằm trong chiếc áo trấn thủ mẹ vẫn cất kỹ trong rương, cái áo còn thêu dở dòng chữ “Con yêu mẹ”. Nó ở trong thói quen của mẹ: hễ nghe tiếng xe máy ngoài ngõ là giật mình, chống gậy ra xem.

Hòa bình, mẹ không còn là mẹ của riêng anh Hùng nữa. Mẹ thành mẹ của cả xóm. Thằng Tí nhà bên đi bộ đội, trước ngày nhập ngũ nó sang thắp hương cho anh rồi chào mẹ. Mẹ nắm tay nó, dặn y như ngày xưa dặn con: “Đi nhớ viết thư về cho mẹ”. Những đứa trẻ trong làng lớn lên bằng củ khoai, bát cháo mẹ cho. Chúng gọi mẹ là “bà nội”, dù chẳng máu mủ ruột rà.

Người ta hỏi mẹ có oán trách chiến tranh không. Mẹ lắc đầu: “Nếu giặc còn, nó lại đi. Đất nước mình phải bình yên thì con mình mới không chết uổng”. Câu nói của mẹ làm tôi nghẹn lại. Hóa ra, sự vĩ đại không nằm ở những điều lớn lao. Nó nằm trong sự chấp nhận mất mát để đất nước được trường tồn.

Năm tháng qua đi, sức mẹ yếu dần. Xã, huyện nhiều lần đề nghị đưa mẹ vào trung tâm điều dưỡng, nhưng mẹ không đi. “Tao đi rồi ai hương khói cho thằng Hùng. Nó về không thấy mẹ, nó buồn”. Với mẹ, ngôi nhà này là nơi duy nhất mẹ còn được gần con.

Chúng tôi, những người sinh ra khi tiếng súng đã tắt, nợ mẹ một món nợ không bao giờ trả hết. Món nợ ấy không chỉ là vài trăm nghìn trợ cấp, càng không phải là những lời hoa mỹ mỗi dịp 27 tháng 7. Món nợ ấy là cách chúng tôi sống. Sống tử tế, sống có trách nhiệm để máu của con mẹ không đổ xuống vô ích. Sống để mỗi khi thắp hương, chúng tôi có thể ngẩng đầu nhìn di ảnh anh và nói: “Chúng con đang giữ gìn bình yên cho mẹ, cho đất nước, anh nhé”.

Mẹ Thứ đã đi xa, mẹ Hùng ở Lang Xá rồi cũng sẽ về với con. Nhưng còn biết bao người mẹ vẫn đang chờ. Xin đừng để sự vô tâm của chúng ta trở thành nỗi đau thứ hai. Bởi sau mỗi liệt sĩ ngã xuống, là một người mẹ chết lặng cả cuộc đời.