Mẹ tiễn con đi, Tổ quốc ghi công

Má Lê Thị Y sinh năm 1928 tại Phú Hội (huyện Nhơn Trạch). Chồng má, ông Nguyễn Văn Cớ quê ở miền Bắc vào làm phu cao su ở Sở Tân Tường rồi thoát ly theo cách mạng từ tháng 4/1945. Hai người gặp nhau rồi lấy nhau cũng khoảng thời gian ấy. Năm 1946, má sinh người con đầu lòng và cũng là con trai duy nhất, anh Nguyễn Thanh Sơn Ngày 6/7/1952, má được tin chồng hy sinh. Ông Nguyễn Văn Cớ bị lọt vòng kích trong khi đi điều nghiên để đánh vào bót địch. Lúc ấy, ông là Đại đội phó Đại đội Đô Lương (Huyện đội Long Thành). Má đã lặn lội lên vùng rừng Xà Minh để tìm xác chồng nhưng không tìm được. Vài ngày sau, má cũng bị bắt tại chợ Cây Dương (Thành Tuy Hạ, nay thuộc huyện Nhơn Trạch). Hai năm tù tội, chúng đưa má từ trại giam Phú Lâm đến Hạnh Thông Tây rồi về Bà Rịa. Đình chiến 1954, má được trao trả ở Cà Mau. Trong thời gian ấy, con trai má được gởi lên một ngôi chùa ở Biên Hòa. Ở đó, anh Sơn được học nghề thuốc rồi nhập ngũ năm 1965, làm y tá cho một đơn vị quân giải phóng ở huyện Tân Phú. Khi con trai má hy sinh mọi người sợ má buồn nên giấu má. Năm 1969, một y sĩ tên Phước ở đơn vị con trai má về tìm má, lúc ấy má thật sự hết hy vọng. Sau giải phóng, má có lên Định Quán, Tân Phú tìm đến đơn vị của con, được trao giấy báo tử: liệt sĩ Nguyễn Thanh Sơn hy sinh ngày 1/9/1969, còn mộ thì không thể tìm thấy. Cho đến mãi sau này, theo thói quen má vẫn cúng cơm chồng con vào ngày Thương binh liệt sĩ 27/7. Năm 1960, má bị bắt lần thứ 2 tại quận Long Thành. Chúng tra tấn rồi chuyển má từ Ty cảnh sát Biên Hòa đến trại giam Phú Lợi. Năm 1962, má được trao trả ở trại giam Thủ Đức. Từ năm 1963 trở đi, má đã là đảng viên cộng sản, một cán bộ tích cực của Hội Phụ nữ huyện Nhơn Trạch. Năm 1971, má được rút về Hội Phụ nữ tỉnh Biên Hòa cũ. Sau giải phóng, má đã xuống công tác tại huyện Cần Giờ (lúc ấy thuộc tỉnh Đồng Nai), sau đó, là cán bộ Hội Phụ nữ rồi Trưởng phòng thương binh xã hội huyện Thống Nhất. Má nghỉ hưu năm 1982 và tá túc trong chùa Ngọc Linh (xã Hiệp Phước) suốt 13 năm. Ngày 19/5/1995, Công ty thiết bị điện số 4 (Khu công nghiệp Biên Hòa 1) xây tặng cho má căn nhà tình nghĩa. Má sống ở đây cho đến khi qua đời vào ngày 5/4/2000. Má và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho má theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.