Mẹ Tơm và ngọn lửa giữ hồn cách mạng bên bờ biển Hậu Lộc (1)

Trong những năm tháng tiền khởi nghĩa, khi bóng tối của ách thống trị thực dân còn bao trùm lên khắp các làng quê Việt Nam, tại vùng cát trắng xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, có một gia đình nghèo đã trở thành điểm tựa vững chắc cho những cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng. Người giữ lửa cho ngôi nhà ấy chính là Mẹ Tơm (tên thật là Nguyễn Thị Bảy). Câu chuyện về mẹ không có tiếng súng nổ rền vang, nhưng lại đầy rẫy những hiểm nguy và sự hy sinh thầm lặng trong lòng địch.

Gia đình Mẹ Tơm vốn làm nghề chài lưới, sống trong một căn nhà tranh vách đất nằm trơ trọi giữa cồn cát nắng cháy. Thế nhưng, chính cái vẻ ngoài nghèo khổ, heo hút ấy lại là nơi an toàn nhất để nuôi giấu cán bộ. Từ năm 1937 đến 1945, nhà mẹ là nơi dừng chân, là căn cứ bí mật của nhiều đồng chí lãnh đạo như Tô Hiệu, Nguyễn Chí Thanh, Hoàng Văn Thụ... Mẹ Tơm cùng chồng và các con đã biến ngôi nhà của mình thành một pháo đài lòng dân, che mắt kẻ thù bằng sự giản đơn và chân chất nhất.

Công việc của mẹ mỗi ngày là đi bán củi, bán mắm để nuôi cả gia đình và nuôi thêm những "người con đặc biệt". Trong thúng mắm của mẹ, đôi khi bên dưới là những tập tài liệu bí mật, những tờ báo truyền bá tư tưởng cách mạng. Mỗi bước chân mẹ đi trên cát nóng đều là một lần đối mặt với án tử hình nếu bị giặc phát hiện. Thế nhưng, mẹ chưa bao giờ run sợ. Với mẹ, những cán bộ ấy cũng như con cái trong nhà, họ đang đi làm việc nghĩa để cứu dân mình khỏi cảnh lầm than, nên mẹ phải bảo vệ họ bằng mọi giá.

Có những lần kẻ địch nghi ngờ, chúng đổ quân về lùng sục khắp xã Đa Lộc. Mẹ Tơm bình tĩnh bảo các chiến sĩ xuống hầm bí mật, còn mình thì thản nhiên ngồi trước sân đan lưới, miệng nhai trầu, mắt nhìn ra xa để cảnh giới. Cái vẻ ngoài tần tảo, khắc khổ của một người mẹ quê đã đánh lừa được những con mắt cáo già của bọn lính. Khi giặc đi rồi, mẹ lại tất tả xuống hầm, mang cho các con bát cháo nóng hay củ khoai nướng, kèm theo một nụ cười hiền hậu: "Giặc đi rồi, các con lên ăn cho nóng".

Sự hy sinh của mẹ Tơm còn nằm ở chỗ mẹ đã giáo dục cả gia đình cùng đi theo con đường cách mạng. Các con của mẹ người thì làm liên lạc, người thì canh gác. Cả nhà nhịn ăn, nhịn mặc để dành từng bát cơm trắng cho cán bộ. Mẹ luôn dặn các con: "Cái bụng mình có thể đói, nhưng cách mạng thì không thể dừng". Tấm lòng của mẹ rộng lớn như biển cả quê hương, bao bọc và chở che cho những hạt giống đỏ vươn mình, chuẩn bị cho ngày khởi nghĩa giành chính quyền.

Dòng đời cứ thế trôi đi, Mẹ Tơm đã chứng kiến ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, rồi lại tiễn các con lên đường vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp. Mẹ mất đi khi đất nước còn chưa hoàn toàn giải phóng, nhưng hình ảnh người mẹ già với đôi bàn tay chai sần, gánh củi trên vai đi giữa rừng phi lao vẫn mãi in đậm trong tâm khảm của những người chiến sĩ năm ấy. Nhà thơ Tố Hữu, người từng được mẹ nuôi giấu, đã viết nên những vần thơ bất hủ để đời về mẹ: "Ôi mẹ Tơm hỡi, mẹ già yếu / Chợ vắng xa xôi, mắm muối nhiều / Gánh củi cành khô, vai mẹ nặng / Nghèo chi mà thực, quý bao nhiêu!"

Ngày nay, ngôi nhà của Mẹ Tơm đã trở thành Di tích lịch sử quốc gia. Những người khách ghé thăm không khỏi xúc động khi đứng trước căn nhà tranh nhỏ bé, nơi từng là "thủ đô kháng chiến" thu nhỏ giữa lòng dân. Mẹ Tơm không có những danh hiệu lẫy lừng khi còn sống, nhưng mẹ đã sống mãi trong lòng dân tộc như một biểu tượng của sự trung kiên. Tấm lòng của mẹ chính là minh chứng rõ nhất cho sức mạnh của nhân dân: khi lòng dân đã hướng về cách mạng, thì không có một thế lực bạo tàn nào có thể ngăn cản được.