Mẹ và những mùa xuân không trọn vẹn

Tôi sống cạnh nhà Mẹ Nguyễn Thị Thứ gần cả cuộc đời. Nếu ai hỏi tôi nhớ nhất điều gì về Mẹ, tôi sẽ không nói đến những ngày đông mưa gió hay những buổi chiều thắp đèn trước hiên. Điều tôi nhớ nhất là những mùa xuân.

Mùa xuân ở Điện Bàn đẹp lắm.

Trời se lạnh, hương trầu cau quyện với mùi bánh tét mới vớt, tiếng trẻ con chạy khắp xóm và những cành mai vàng nở trước sân nhà. Những ngày ấy, ai cũng mong gia đình sum họp.

Chỉ có Mẹ là mong nhiều hơn người khác.

Năm nào Mẹ cũng gói bánh thật sớm.

Mẹ bảo:

– Lỡ mấy đứa về bất ngờ thì còn có bánh nóng.

Tôi thường sang phụ Mẹ rửa lá chuối, vo nếp, chẻ lạt. Mẹ làm việc rất nhanh, đôi tay thoăn thoắt dù đã nhiều năm lam lũ.

Tôi hỏi:

– Mẹ gói nhiều vậy ai ăn hết?

Mẹ cười:

– Nhà đông con mà.

Câu nói ấy lúc nào cũng làm tôi thấy ấm lòng.

Mùa xuân đầu tiên người con cả lên đường, Mẹ vẫn chuẩn bị Tết như mọi năm. Trên mâm cúng giao thừa, Mẹ đặt thêm một đôi đũa.

Tôi nhìn thấy nhưng không hỏi.

Đến mùng Một, Mẹ ngồi trước hiên nhìn ra con đường làng.

Mỗi khi có tiếng xe đạp hay tiếng người gọi ngoài ngõ, Mẹ lại đứng dậy.

Rồi lại ngồi xuống.

Mùa xuân ấy, người con cả không về.

Mùa xuân năm sau, thêm một người con lên đường.

Rồi người thứ ba.

Rồi người thứ tư.

Chiến tranh cứ thế lấy đi những mùa đoàn tụ.

Có năm, Mẹ đang gói bánh thì nhận được thư con.

Lá thư chỉ có vài dòng.

“Má đừng đợi con. Đơn vị con đang ở xa.”

Mẹ gấp lá thư lại, cất vào túi áo rồi tiếp tục buộc lạt.

Tôi thấy mắt Mẹ đỏ.

Nhưng Mẹ không khóc.

Mẹ bảo:

– Nó còn sống là mừng rồi.

Tôi không biết phải nói gì.

Những năm tháng ấy, cả làng đều quen với việc chờ đợi.

Nhưng không ai chờ nhiều như Mẹ.

Có một mùa xuân, người con thứ hai hy sinh.

Tin báo đến đúng chiều hai mươi tám Tết.

Cả làng lặng đi.

Tôi chạy sang thì thấy nồi bánh vẫn đỏ lửa.

Mẹ ngồi rất yên.

Tờ giấy báo tử đặt trên bàn.

Tôi ôm lấy vai Mẹ.

Mẹ khẽ nói:

– Đừng để bánh khê.

Tôi bật khóc.

Mẹ vẫn không khóc.

Đêm giao thừa năm ấy, pháo hoa của làng đã tắt từ lâu, nhưng bếp nhà Mẹ vẫn còn sáng.

Mẹ ngồi một mình bên nồi bánh.

Tôi hỏi:

– Mẹ không ngủ sao?

Mẹ đáp:

– Biết đâu nó về.

Tôi nhìn khoảng sân đầy sương.

Không có ai về cả.

Rồi những mùa xuân sau nữa.

Tin dữ cứ lần lượt đến.

Mỗi năm, bàn thờ nhà Mẹ lại thêm một bức ảnh.

Mỗi năm, mâm cơm Tết lại thêm một chén cơm cúng.

Có người bảo Mẹ nên bớt đợi.

Mẹ chỉ lắc đầu.

– Người mẹ nào cũng phải đợi con.

Dù biết con không về.

Điều làm tôi kính phục nhất là sau từng ấy mất mát, Mẹ vẫn giữ nếp Tết.

Vẫn gói bánh.

Vẫn lau bàn thờ.

Vẫn quét sân.

Vẫn cắm cành mai trước hiên.

Mẹ nói:

– Các con đi vì đất nước.

Nhà mình không được để buồn quá.

Có một lần, tôi hỏi Mẹ:

– Trong những mùa xuân ấy, Mẹ nhớ ai nhất?

Mẹ nhìn hàng cau.

– Mẹ nhớ tiếng cười.

Tôi ngạc nhiên.

Mẹ tiếp lời:

– Nhà đông con, mỗi đứa cười một kiểu. Tết mà thiếu tiếng cười thì lạnh lắm.

Câu nói ấy theo tôi suốt nhiều năm.

Sau ngày đất nước thống nhất, mùa xuân đầu tiên đến trong hòa bình.

Cả làng rộn ràng.

Nhiều người trở về.

Nhiều gia đình đoàn tụ.

Nhà Mẹ rất đông khách.

Ai cũng đến chúc Tết.

Ai cũng kính trọng Mẹ.

Nhưng tôi biết, trong lòng Mẹ vẫn còn những khoảng trống không gì lấp đầy được.

Hôm ấy, Mẹ bày mâm cơm cúng rất lớn.

Tôi thấy trên mâm vẫn có nhiều đôi đũa.

Mẹ bảo:

– Hòa bình rồi.

Các con về ăn Tết.

Tôi quay mặt đi.

Không dám để Mẹ thấy mình khóc.

Nhiều năm sau, khi Mẹ đã già, tôi vẫn giữ thói quen sang chúc Tết Mẹ vào sáng mùng Một.

Mẹ ngồi trước hiên, tóc bạc trắng.

Tôi chúc Mẹ sống lâu.

Mẹ cười hiền.

– Mẹ chỉ mong con cháu được sống trong hòa bình.

Đó là lời chúc lớn nhất.

Bây giờ Mẹ đã đi xa.

Mỗi độ xuân về, tôi vẫn đi ngang căn nhà cũ.

Hàng cau vẫn đứng đó.

Mai vẫn nở.

Gió vẫn thổi qua sân.

Nhưng tôi luôn có cảm giác Mẹ vẫn đang ngồi nơi hiên nhà, tay gói bánh, mắt nhìn ra con đường làng.

Người ta thường nói mùa xuân là mùa đoàn tụ.

Đối với Mẹ Nguyễn Thị Thứ, có những mùa xuân không bao giờ trọn vẹn.

Nhưng chính từ những mùa xuân ấy, chúng tôi hiểu thế nào là sự hy sinh của một người mẹ.

Hiểu rằng có những người đã gửi cả tuổi trẻ của con mình cho Tổ quốc để hôm nay đất nước có những mùa xuân bình yên.

Và mỗi cành mai nở trong hòa bình đều mang theo một phần ký ức của Mẹ – người đã đi qua những mùa xuân không trọn vẹn, nhưng chưa bao giờ đánh mất niềm tin vào ngày mai.