Mẹ Vẫn Để Dành Một Bát Cơm

Mùa hè năm 1969, tại một ngôi làng nhỏ ở Quảng Nam, căn nhà của mẹ Tư nằm nép mình dưới hàng tre cuối xóm. Chồng mẹ đã hy sinh trong những ngày đầu kháng chiến. Người con trai duy nhất là An cũng lên đường nhập ngũ khi vừa tròn mười chín tuổi.

Ngày tiễn con đi, mẹ chỉ kịp nhét vào ba lô của An một gói muối vừng và nắm lấy bàn tay con thật chặt.

– "Mẹ không mong con lập công lớn. Mẹ chỉ mong con bình an trở về."

An cười.

– "Đất nước yên bình rồi, con sẽ về ăn cơm với mẹ mỗi ngày."

Đó là lời hứa cuối cùng trước lúc chia xa.

Từ ngày con đi, bữa cơm của mẹ lúc nào cũng có hai chiếc bát.

Một bát của mẹ.

Một bát của An.

Hàng xóm thấy vậy thường nhẹ nhàng nhắc:

– "Nó đi bộ đội rồi, để bát làm gì cho phí hả chị?"

Mẹ chỉ mỉm cười.

– "Lỡ một ngày nó về, lại phải chạy đi lấy thêm bát thì tội."

Không ai nói thêm gì nữa.

Họ biết người mẹ ấy đang nuôi hy vọng bằng chính những điều bình dị nhất.

Mỗi tháng, khi người đưa thư vào làng, mẹ đều là người đứng đợi từ rất sớm.

Có tháng nhận được thư.

Có tháng không.

Những lá thư của An rất ngắn.

"Mẹ nhớ giữ gìn sức khỏe."

"Con vẫn khỏe."

"Con nhớ bữa cơm mẹ nấu."

Chỉ vài dòng như thế thôi cũng đủ để mẹ đọc đi đọc lại hàng chục lần.

Mỗi tối, mẹ cẩn thận gấp lá thư rồi đặt dưới gối.

Mẹ bảo:

– "Có thư của con, mẹ ngủ ngon hơn."

Rồi một ngày...

Người cán bộ xã cùng hai chiến sĩ bước vào sân.

Nhìn thấy họ, mẹ hiểu ngay.

Đôi tay đang vo gạo bỗng khựng lại.

Người cán bộ nghẹn giọng đọc quyết định báo tử.

Mẹ không khóc.

Mẹ chỉ lặng lẽ ngồi xuống chiếc ghế tre.

Đôi mắt nhìn về khoảng sân nơi An từng chạy nhảy lúc nhỏ.

Chiều hôm ấy, hàng xóm mang cơm sang.

Mẹ cảm ơn rồi nói:

– "Để tôi tự nấu. Biết đâu... hôm nay nó về."

Những năm sau đó, chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Bữa cơm của mẹ vẫn luôn có hai chiếc bát.

Một bát đầy cơm.

Một đôi đũa đặt ngay ngắn.

Mỗi khi có người hỏi, mẹ đều đáp:

– "Con tôi đi xa. Mẹ vẫn phải chờ."

Không ai nỡ nói gì.

Mùa xuân năm 1975, đất nước thống nhất.

Làng quê rợp cờ đỏ.

Những người lính lần lượt trở về.

Có người chống nạng.

Có người mang trên mình những vết thương.

Có người trở về chỉ với một tấm ảnh trên bàn thờ.

Chiều hôm ấy, một người đồng đội cũ của An tìm đến nhà.

Anh đặt trước mặt mẹ chiếc bi đông nước và cuốn sổ tay đã sờn mép.

– "Đây là kỷ vật của An. Trước lúc hy sinh, cậu ấy vẫn nhắc... sau này hòa bình, nhất định sẽ về ăn cơm với mẹ."

Lần đầu tiên sau nhiều năm, mẹ bật khóc.

Những giọt nước mắt lăn trên khuôn mặt đã hằn sâu nếp nhăn.

Từ hôm đó, trên mâm cơm vẫn có hai chiếc bát.

Nhưng chiếc bát thứ hai được mẹ đặt lên bàn thờ.

Mỗi bữa ăn, mẹ đều gắp cho con một miếng cá, một ít rau như ngày An còn ở nhà.

Mẹ biết con sẽ không trở về nữa.

Nhưng tình yêu của người mẹ thì chưa bao giờ rời đi.

Nhiều năm sau, căn nhà nhỏ được con cháu sửa sang khang trang hơn.

Chỉ có một điều vẫn không thay đổi.

Đó là hai chiếc bát trên mâm cơm.

Con cháu trong nhà không ai cất đi.

Bởi họ hiểu rằng, đó không chỉ là chiếc bát dành cho An.

Mà còn là biểu tượng của sự chờ đợi, của tình mẫu tử và của hàng triệu người mẹ Việt Nam đã lặng lẽ hy sinh trong những năm tháng chiến tranh.