Mẹ Việt Nam Anh hùng Bùi Thị Mè – Người phụ nữ trí thức chọn con đường cách mạng

Từ người học trò giỏi đến người thầy mang trong tim ngọn lửa yêu nước

Mẹ Bùi Thị Mè (còn gọi là Năm Mè) sinh ngày 26/6/1928, trong một gia đình trí thức, nề nếp. Cha là ông Bùi Văn Tám, mẹ là bà Võ Thị Quý. Từ nhỏ, mẹ đã được cho học hành chu đáo. Vốn thông minh, lanh lợi, mẹ học rất giỏi. Sau khi hoàn tất bậc tiểu học ở Cái Nhum, mẹ lên Vĩnh Long dự thi vào Trường Nữ học đường, đậu nội trú và sau bốn năm tốt nghiệp với bằng Thành chung – một trình độ học vấn hiếm có ở nữ giới thời bấy giờ.

Năm 1946, khi thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ, mẹ cùng chồng là ông Nguyễn Văn Nhơn, một giáo chức ở Mỏ Cày – Bến Tre, đã chọn con đường yêu nước. Dưới vỏ bọc là thương gia hợp pháp, vợ chồng mẹ âm thầm ủng hộ kinh tế, tài chính cho kháng chiến, trở thành cơ sở tin cậy của cách mạng.

Khi Bến Tre bị chiếm, mẹ đưa gia đình sang xã Đức Mỹ, quận Càng Long (Trà Vinh) tiếp tục hoạt động. Không thể thoát ly vì con nhỏ, mẹ vẫn tìm cách liên lạc với Tỉnh ủy Trà Vinh, tham gia hoạt động hợp pháp, kiên định con đường đã chọn.

Ngôi trường giữa lòng kháng chiến

Năm 1950, khi mới 29 tuổi, mẹ sáng lập Trường Trung học tư thục Long Đức ở quận Châu Thành, tỉnh Trà Vinh – do chính mẹ làm Hiệu trưởng.
Bề ngoài, đó là một ngôi trường bình thường, dạy chữ cho con em trong vùng; nhưng bên trong, là cơ sở hợp pháp của Tỉnh ủy, nơi che chở cho cán bộ hoạt động bí mật và truyền tải thông tin cách mạng.

Bằng sự thông minh, khôn khéo và học vấn uyên thâm, mẹ vừa dạy học, vừa vận động trí thức, thương nhân, công chức ngụy quyền ủng hộ phong trào yêu nước. Tên tuổi “Cô Mè” dần trở thành chỗ dựa tin cậy của phong trào phụ nữ và trí thức Trà Vinh.

Đến năm 1955, mẹ được Tỉnh ủy Trà Vinh bố trí làm Tổng Thư ký Hội Phụ nữ yêu nước tỉnh, đồng thời là Ủy viên Hội Chẩn tế – Xã hội. Những năm tháng đó, mẹ kiên trì đấu tranh hợp pháp, bền bỉ vận động mọi tầng lớp nhân dân hướng về kháng chiến, bất chấp sự theo dõi của mật thám Pháp và sau này là chính quyền Ngô Đình Diệm.

Giữa vòng vây, người phụ nữ trí thức vẫn đứng vững

Năm 1957, khi trường Long Đức bị chính quyền Diệm nghi ngờ và ra lệnh đóng cửa, mẹ đã có một quyết định táo bạo:
Mẹ trực tiếp ra Sài Gòn gặp Bộ trưởng Giáo dục của chế độ, chất vấn về lệnh đóng cửa trường, nhằm gây mâu thuẫn giữa trung ương ngụy quyền và địa phương, tạo cho mình thế hợp pháp. Bằng lý lẽ và trí tuệ, mẹ buộc họ phải nhượng bộ – vẫn được dạy kèm trẻ tại nhà, tiếp tục hoạt động ở Trà Vinh.

Đó là sự dũng cảm, khôn ngoan và bản lĩnh của người phụ nữ Nam Bộ – biết tận dụng trí thức để đấu tranh cho cách mạng trong lòng địch.

Người phụ nữ trí thức trong hàng ngũ cách mạng miền Nam

Khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời năm 1960, mẹ được giới thiệu công tác tại Khu ủy Tây Nam Bộ, sau đó là Trung ương Cục miền Nam. Mẹ lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách:

• Ủy viên Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam;

Trên cương vị Thứ trưởng, mẹ luôn giản dị, gần gũi, tận tụy với đồng bào, chăm lo cho công tác y tế, thương binh và xã hội giữa những năm tháng khốc liệt của chiến tranh. Năm 1974, mẹ được cử ra Hà Nội dự Đại hội Phụ nữ Việt Nam, gặp gỡ nhiều đoàn quốc tế. Với vốn tiếng Pháp thành thạo, mẹ trở thành cầu nối tuyên truyền hình ảnh người phụ nữ miền Nam anh hùng, góp phần làm bạn bè năm châu hiểu rõ hơn cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc Việt Nam.

Hy sinh và vinh quang

Đời mẹ là chuỗi ngày gắn liền với cách mạng và nước mắt.
Ba người con trai của mẹ – Nguyễn Huỳnh Sanh, Nguyễn Huỳnh Tài, Nguyễn Huỳnh Đại – đã anh dũng hy sinh trong Tổng tiến công Mậu Thân 1968. Người con trai út Nguyễn Huỳnh Đạo trở thành thương binh nặng trên chiến trường T3.

Mất mát chồng chất, nhưng trong trái tim người mẹ ấy chưa từng nguội lạnh niềm tin. Mẹ vẫn tiếp tục công tác, vẫn mỉm cười nhắc về các con bằng ánh mắt đầy tự hào:

“Chúng nó đã chọn đúng con đường. Mẹ cũng vậy.”

Sau ngày giải phóng, mẹ tiếp tục cống hiến trong hòa bình – Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP. Hồ Chí Minh – vẫn giản dị, tận tụy, vẫn giữ tấm lòng son với Đảng, với nhân dân cho đến khi qua đời vào tháng 3 năm 2014.

Một đời cho Tổ quốc

Ngày 17/12/1994, Nhà nước phong tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, cùng nhiều huân, huy chương cao quý:

• Huân chương Độc lập hạng Ba,

Nếu hôm nay, giữa thành phố Trà Vinh hiền hòa, ta bắt gặp những ngôi trường, những người thầy lặng lẽ gieo chữ, thì đâu đó vẫn thấp thoáng bóng dáng người phụ nữ năm xưa – người đã biến lớp học thành căn cứ, biến ngòi bút thành vũ khí, biến trí tuệ thành lòng yêu nước.

Mẹ Bùi Thị Mè – người phụ nữ trí thức chọn con đường cách mạng – đã để lại cho đời một bài học lớn:

Tri thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó được soi sáng bởi lòng yêu nước và nhân nghĩa.

Cuộc đời mẹ là một bản anh hùng ca dịu dàng, nơi những giọt nước mắt hòa cùng ánh sáng của niềm tin.
Tên tuổi và tấm gương của mẹ sẽ mãi là ngọn lửa ấm trong trái tim bao thế hệ phụ nữ Việt Nam – những người tiếp bước thời hoa lửa, sống, cống hiến và yêu thương như mẹ đã từng.

Nguồn: Bảo tàng phụ nữ Nam Bộ