Mẹ Việt Nam Anh hùng Cao Thị Diện (1900-1986)

Anh cán bộ phụ trách Lao động - Thương binh xã Tam Phước (nay thuộc TP.Biên Hòa) đưa tôi xuống ấp Long Khánh 2. Từ quốc lộ 51 rẽ vào là con đường đất đỏ thẳng tắp, nằm trên một vùng đồi. Anh nói: “Cả vùng đồi cỏ mênh mông đổ xuống dưới ấy, trước đây toàn là rừng cây rậm rạp, dân cư thưa thớt. Nó là căn cứ của ta nhưng đồng thời cũng là tọa độ lửa, vùng tự do oanh kích của máy bay, pháo bầy Mỹ - ngụy.” Rồi anh khoát tay chỉ vô phía trước: “Chính nơi đây đã diễn ra bao trận chiến không cân sức. Một trong những trận chiến đi vào huyền thoại ấy là trận đấu tay không của má Cao Thị Diện với bầy xe pháo giặc.”

Tôi bị dính vào câu chuyện, năn nỉ anh cán bộ cơ sở hãy đi chậm lại và kể cho tôi nghe.

Năm 1962, địch mở một trận càn vào đây. Chúng huy động chiến xa và hàng trăm lính bí mật bất ngờ bao vây vùng An Phước nhằm đánh phá cơ sở chà xát xóm vườn để gom dân lập ấp chiến lược. Giữa lúc chúng đang lầm lũi tiến quân, thì má Cao Thị Diện lao ra dang tay la lớn: “Bớ bà con! Quốc gia cho xe ủi nhà cửa xóm vườn, bớ bà con!”. Tiếng má kêu vang một vùng. Các trạm gác của ta báo động. Cán bộ, bộ đội kịp thời xuống hầm vô địa đạo. Thua trí bà già, bọn địch bắn xối xả, bừa bãi uy hiếp rồi lủi thủi rút quân.

Sự tích má Diện tay không cản phá chiến xa giặc, bảo toàn cơ sở và lực lượng cách mạng đã làm bà con chòm xóm cảm phục, con cháu tự hào. Song với má, chuyện đó chẳng là gì. Sau năm 1975, cán bộ cấp trên về kêu má đi báo công, má lắc đầu không đi vì nghĩ rằng: Đất nước thống nhất, độc lập tự do là má đã toại nguyện lắm rồi, việc chi phải báo, phải kể. Sau ngày thắng lợi, bà Nguyễn Thị Định đã về thăm má Diện, động viên và tặng má một bằng khen, một bộ đồ, một khăn nhung. Những kỷ vật đó, má vui vẻ nhận, cất kỹ trong rương...

Chúng tôi đổ dốc và lượn lách trên con đường nhỏ quanh co của ấp Long Khánh để tới nhà anh Nguyễn Hồng Nhung, người cháu nội duy nhất của má. Ngôi nhà ngói vững chắc, thoáng mát nằm lọt giữa vườn cây trông thật hiền hòa. Anh cho biết, ông bà nội vốn là những nông dân nghèo lâu đời ở Tam Phước. Ông bà có hai người con, một gái, một trai. Dượng rể Lê Văn Ba cũng là cán bộ cách mạng nằm vùng, bị bắt tù đày nhiều lần, là thương binh loại 3. Còn ba anh là Nguyễn Văn Quýt, tên khi thoát ly hoạt động cách mạng là Nguyễn Hoàng Ân - một đảng viên trung kiên. Sau phong trào Đồng khởi năm 1960, ba của anh phụ trách xã đội xã Tam Phước, và trong một đêm đi công tác đã lọt ổ phục kích của bọn biệt động dù tại núi Bà Hai Kiến (còn gọi là Cù lao Nguyên), sáng hôm sau bà con khiêng đi chôn ở bìa rừng. Điều bất hạnh là chính lúc ấy, bà nội của anh thấy mà không hay đó lại chính là con mình. Mãi tuần sau, cho đến khi hay tin được dẫn tới nơi chôn cất, nội chỉ biết ôm lầy phần mộ mà nức nở, đau đớn khôn cùng.

Năm 1986, má Cao Thị Diện mất. Nhưng bà con ấp Long Khánh 2 xã Tam Phước vẫn luôn nhớ người má già tay không chống giặc, nhớ người má sống đầy yêu thương với mọi người