Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Chỉ (1912 - 2004)

Từ ngã ba chân dốc 47 đi thêm khoảng nửa cây số thì tới nhà mẹ. Đó là một căn nhà lá đã cũ nát, xập xệ, chắc nắng mưa tha hồ lọt vào nhà qua vô số kẽ. Nhà đóng cửa, hỏi thăm mấy người hàng xóm, chúng tôi được biết mẹ đang đi coi tivi ở nhà người cháu ngoại đầu ấp. Quay xe ra, chúng tôi tới nhà ông Tư, cháu họ của mẹ, thấy mẹ đang chăm chú xem cải lương. Đôi mắt mẹ đã hơi mờ, mái tóc bạc phơ, lưng còng, trí nhớ khá tốt, nói năng rõ ràng. Chúng tôi chúc mừng mẹ vì Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Mẹ chậm rãi kể chuyện đời mình:

- Tôi tuổi Tí, Nhâm Tí 1912, chớ không phải tuổi Thân, Mậu Thân 1908, chẳng hiểu lầm lẫn do đâu? Hồi nhỏ, gia đình làm ruộng nghèo lắm, vườn tược không có. Người chồng trước của tôi chết sau khi ở với nhau vài năm. Khoảng năm 28 tuổi, tôi lấy ông chồng sau là Ba Du (Nguyễn Văn Du) góa vợ, có đứa con nhỏ là thằng Minh năm đó còn nhỏ xíu, vài ba tuổi chi đó. Nó còm nhom, được tôi chăm sóc nên khá dần. Tôi lấy ông Ba Du nhưng số mình hiếm hoi nên tôi không có con, vì thế tôi coi thằng Minh như con ruột.

Cách mạng tháng Tám 1945, ông Ba Du đã đứng tuổi nhưng cũng tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong xã. Khi Pháp lại đánh chiếm Biên Hòa và Long Thành thì xã Tam Phước này có nhiều trận đánh lắm. Bộ đội du kích thường đánh convoi (đọc là công-voa: đoàn xe quân sự Pháp) ở dốc 47. Bây giờ cả vùng trống trơn chớ hồi đó rừng mọc ra sát lộ 15 ta mới ém được quân. Trống lỗng như bây giờ đứng xa cả cây số cũng dòm thấy nhau thì làm sao đánh? Lính Tây càn vào ấp nhiều lần, chúng nó đốt vô số nhà cửa, kể cả nhà tôi. Ông ấy đi kháng chiến nghe nói làm giao liên cho huyện, cho xã chi đó. Rồi tôi cũng bồng thằng Minh vô rừng theo ổng. Chạy càn miết, gian khổ lắm, nhiều lúc thiếu đói cơ cực...

Hiệp định Genève ký kết, chúng tôi lại về Tam Phước làm ăn sinh sống. Xã, ấp lúc đó cũng không gây khó dễ chi, vì mình nói hồi đó chạy giặc vậy thôi. Tôi ít để ý việc làm của ổng, lâu lâu thấy ổng vào rừng đi săn, bẫy cheo, bẫy thú... Sau mới biết các đồng chí móc nối ổng hoạt động. Đầu năm 1959, Nguyễn Văn Minh bị bắt đi quân dịch bốn tháng. Lúc đó nó đã lớn rồi. Khi vừa về thì ông Chín Dính móc đi thoát ly vào tháng 6/1959. Nó ra rừng, ở căn cứ. Vùng này hồi đó rừng um tùm mà, nó đi đi về về hoài. Gạo xúc ở nhà mang vô cho mấy anh em cùng ăn. Nhà nghèo nên cũng chẳng cho được gì nhiều.

Khi bí thư Huyện ủy Hà Tư đầu hàng chiêu hồi, dẫn lính đi bắt tùm lum thì ông nhà tôi dẫn tôi đi thoát ly luôn. Ở nhà chắc chắn tù đày chớ tránh sao khỏi. Ổng là giao liên của huyện, nó lùng dữ lắm. Vào căn cứ, tôi lo cơm nước cho mấy ông Tỉnh ủy Biên Hòa, còn ổng đi rừng bẫy cheo, săn thú cải thiện cho anh em cơ quan.

Ngày 16/8/1962, Minh lúc này đã là Xã đội trưởng Tam Phước, khi đi chỉ đạo phong trào hai xã Tam Phước, Phước Tân chống phá địch lập ấp chiến lược, bị vướng trái hy sinh. Anh em chôn cất chu đáo. Tuy ở Tỉnh ủy nhưng một tháng sau, vợ chồng tôi mới biết tin. Đau xót lắm chớ, bồng bế chăm nom từ lúc nó còn nhỏ xíu, tôi thương nó như con ruột của mình, mãi mới nguôi ngoai nhờ các anh cùng cơ quan an ủi.

Chúng tôi ở hầu khắp các vùng căn cứ hai tỉnh Biên Hòa - Bà Rịa cũ, nếm trải bom đạn rất nhiều. Công tác ở văn phòng Tỉnh ủy riết, bao lần các anh giục vợ chồng tôi làm đơn vào Đảng. Nhưng bọn tôi già rồi, cứ phục vụ mấy ảnh cho tốt là được. Tới ngày thống nhất đất nước, mấy anh ở trển nói bọn tôi ở lại Biên Hòa thì tỉnh lo hết cho đến mãn đời. Nhưng ông nhà tôi không thích sống ở thành thị, xin về đây, làm căn nhà nhỏ. Ổng qua đời mấy năm rồi, còn lại mình tôi...

Trông đôi mắt hơi mờ đục của mẹ, lấp lánh hai giọt lệ hiếm hoi khi những kỷ niệm cũ được khơi gợi. Đảng ủy và UBND xã Tam Phước nhất trí đề nghị với trên công nhận mẹ Đặng Thị Chỉ là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng bởi mẹ có công nuôi dạy một hòn máu đỏ trở thành chiến sĩ cách mạng dám hiến dâng cuộc sống thanh xuân cho Tổ quốc. Tấm Huân chương Kháng chiến hạng Nhất của mẹ là minh chứng cho một người suốt đời theo Đảng. Cả gia đình mẹ chỉ đứng ở một phía nhân dân và cách mạng