Mẹ Việt Nam Anh hùng Đậu Thị Dự
Mẹ Việt Nam Anh hùng Đậu Thị Dự, sinh năm 1925, quê và nơi sinh sống tại xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu, Nghệ An; mẹ của hai liệt sĩ Cao Huy Khương và Cao Quang Hường.
Ở làng biển Diễn Thành, buổi chiều thường xuống chậm. Những con thuyền trở về, người đi biển gọi nhau ngoài bãi, còn trong những mái nhà gần biển, các bà, các mẹ lại ngóng ra đường xem người thân đã về chưa. Mẹ Đậu Thị Dự cũng từng có những năm tháng chờ đợi như thế. Chỉ khác rằng hai người con mẹ ngóng đã đi về những chiến trường rất xa.
Mẹ sinh năm 1925, lớn lên rồi xây dựng gia đình với một người đàn ông cùng làng. Chồng mẹ công tác tại Ủy ban xã Diễn Thành. Ông bà có sáu người con, gồm ba trai và ba gái. Gia đình không giàu có, cuộc sống dựa vào lao động và sự chắt chiu, nhưng căn nhà nhỏ lúc nào cũng ấm tình người.
Sau năm 1954, nhiều cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc còn bỡ ngỡ với nơi ở mới. Gia đình mẹ Dự đã đón một số cán bộ về cưu mang trong những tháng đầu. Trong nhà có gì, gia đình san sẻ thứ ấy. Chỗ ngủ không rộng thì kê thêm giường, bữa cơm còn đạm bạc thì thêm bát, thêm đũa. Đối với mẹ, giúp đỡ cán bộ cũng như giúp người thân đang xa quê.
Những người cán bộ tập kết rồi lần lượt được bố trí công việc và nơi ở. Họ rời căn nhà ở Diễn Thành nhưng để lại trong lòng các con mẹ Dự những câu chuyện về miền Nam, về đất nước còn chia cắt và ước mong một ngày đoàn tụ. Có lẽ từ chính không khí ấy, những người con của mẹ sớm hiểu rằng cuộc sống bình yên của gia đình gắn với vận mệnh chung của Tổ quốc.
Năm 1967, người con trai đầu Cao Huy Khương, sinh năm 1945, lên đường nhập ngũ. Khi ấy, anh vừa lập gia đình chưa lâu. Ít lâu sau, anh được về phép thăm người con gái mới sinh rồi lại trở về đơn vị. Đó là lần cuối người thân ở Diễn Thành được gặp anh.
Trong thời chiến, tin tức từ chiến trường về quê rất chậm. Có khi nhiều tháng gia đình mới nhận được một lá thư. Những dòng chữ chỉ kể rằng người lính vẫn khỏe và dặn cha mẹ giữ gìn sức khỏe, chứ hiếm khi nói rõ đang ở đâu hay công việc thế nào. Mẹ Dự đọc đi đọc lại những lá thư ấy, rồi cất vào nơi khô ráo như giữ một phần hơi ấm của con.
Suốt một thời gian dài, gia đình không nhận được tin anh Khương. Mỗi khi xã có người mang giấy tờ hoặc có bộ đội về phép đi qua ngõ, mẹ lại bước ra nhìn. Hy vọng và lo lắng cứ đi cùng nhau trong lòng người mẹ.
Người con trai khác là Cao Quang Hường, sinh năm 1952, cũng tiếp bước anh lên đường nhập ngũ vào đầu thập niên 1970. Anh còn rất trẻ, nhưng hiểu rằng nhiều thanh niên cùng thế hệ đang có mặt ở chiến trường. Mẹ Dự thương con nhưng không ngăn cản. Mẹ sửa soạn những vật dụng cần thiết, dặn con giữ gìn sức khỏe và sống tốt với đồng đội.
Hai người con trai cùng đi, căn nhà bỗng vắng hơn. Mẹ vẫn làm việc, chăm sóc những người con còn lại và giữ nếp sinh hoạt gia đình. Ngoài biển, thuyền vẫn đi về theo mùa. Trong đất liền, mẹ đếm thời gian bằng những lá thư thưa dần và những lần nghe tin tức qua đài.
Năm 1971, gia đình nhận tin anh Cao Huy Khương đã hy sinh ở chiến trường miền Nam. Năm sau, tin anh Cao Quang Hường hy sinh lại được báo về. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, cha mẹ phải đón nhận sự mất mát của hai người con trai.
Nỗi buồn của mẹ Dự không ồn ào. Mẹ tiếp tục chăm sóc gia đình, nuôi dạy các con, quan tâm con dâu và cháu nhỏ. Mẹ hiểu rằng người còn sống phải thay người đã khuất giữ cho mái nhà không đổ xuống. Đó là sự kiên cường rất đỗi bình dị của người phụ nữ xứ Nghệ: có thể khóc khi đêm về, nhưng sáng ra vẫn nhóm bếp, làm việc và chăm lo cho mọi người.
Đất nước thống nhất, nhiều người lính trở về quê. Mỗi lần nghe trong làng có bộ đội về, mẹ Dự vừa mừng cho gia đình họ, vừa nhớ hai con mình. Mẹ vẫn mong một ngày biết rõ nơi các con nằm lại. Trải qua gần nửa thế kỷ, gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của hai liệt sĩ.
Năm 2020, khi đã chín mươi lăm tuổi, mẹ Dự được gặp mặt cùng nhiều Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tại Hà Nội. Trước đó, năm 2019, Thủ tướng Chính phủ đã đến thăm mẹ tại Diễn Thành. Sự quan tâm ấy không thể bù đắp những năm tháng đợi chờ, nhưng cho thấy đất nước luôn ghi nhớ sự cống hiến của mẹ và gia đình.
Người trực tiếp chăm sóc mẹ khi tuổi cao là ông Cao Đức Vượng, người con trai còn lại. Qua lời kể của ông, câu chuyện gia đình được lưu giữ rõ hơn: từ căn nhà từng đón cán bộ miền Nam tập kết, ngày hai người anh lên đường, đến những năm mẹ âm thầm mong tin con.
Các cháu ạ, khi nói đến Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, chúng ta thường thấy một danh hiệu trang trọng. Nhưng phía sau danh hiệu ấy là đời sống của một người mẹ rất bình thường. Mẹ cũng từng mong con được khỏe mạnh, có gia đình và trở về sau chiến tranh. Mẹ không sinh con ra để mong con trở thành liệt sĩ. Chính hoàn cảnh đất nước đã khiến những người con phải lên đường và người mẹ gánh phần đợi chờ ở lại.
Câu chuyện của mẹ Đậu Thị Dự vì thế không chỉ kể về mất mát. Đó còn là câu chuyện về lòng nhân hậu. Khi cán bộ miền Nam chưa có nơi ở, gia đình mẹ mở cửa đón vào. Khi các con muốn lên đường, mẹ tôn trọng sự lựa chọn của con. Khi tuổi đã cao, mẹ vẫn sống giữa tình thương của gia đình, xóm làng và đồng đội.
Nếu có dịp về Diễn Thành, các cháu hãy lắng nghe tiếng sóng và nhìn những ngọn đèn trên thuyền. Những ngọn đèn ấy giúp người đi biển nhận ra đường về. Còn ngọn đèn trong nhà mẹ Dự là biểu tượng của một cuộc chờ đợi bền bỉ: chờ tin con, chờ ngày đất nước thống nhất và chờ một ngày gia đình biết được nơi hai người con đang yên nghỉ.
Lịch sử có những chiến thắng được đánh dấu bằng ngày, tháng rõ ràng. Nhưng lịch sử cũng có những cuộc chờ đợi không thể đo hết bằng thời gian. Ngọn đèn của mẹ Dự ở làng biển Diễn Thành chính là một phần lịch sử như thế – lặng lẽ, bền bỉ và khiến những người sinh ra trong hòa bình phải biết sống tử tế hơn.
Nguồn tư liệu đối chiếu: Câu chuyện nửa thế kỷ chờ tin con của Mẹ Việt Nam Anh hùng – Báo Nghệ An; Thủ tướng thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Diễn Châu.
