Mẹ Việt Nam Anh hùng Đinh Thị Xúy (1911-1984)

Mẹ Đinh Thị Xúy sinh năm 1911 tại huyện Ý Yên, tỉnh Nam Hà, đi phu công -tra (contrat) đồn điền cao su Bình Sơn vào những năm 40. Mẹ lấy chồng là người

cùng cảnh ngộ, sinh hạ con trai Đặng Duy Quang năm 1944 - thời kỳ đồn điền làm ăn đình đốn, đời sống công nhân cao su lâm cảnh khổ cực. Sau này mẹ về làm công nhân nhà máy chế biến mủ Bình Sơn. Mẹ chắt chiu để cho Quang đi học tới tú tài ở Sài Gòn.

Mẹ là cơ sở của đồng chí Bảy Phượng, Hai Khanh, Hai A ..., và là tổ trưởng cơ sở mật thu gạo, tiền nuôi cán bộ, chiến sĩ, du kích địa phương, lấy tin tức địch thông báo ra ngoài... Ngày 29/10/1964, mẹ làm âm tang (cưới chạy tang) cho Quang lấy chị Nguyễn Thị Thành - công nhân cao su, cơ sở cách mạng. Tháng 5/1965, anh được rút đi thoát ly theo cách mạng, công tác ở bộ phận quân báo.

Mẹ Xúy cùng con dâu ở nhà tiếp tục làm nhiệm vụ cơ sở mật rất tích cực. Mẹ rất nhớ con trai duy nhất, nhưng vì địch kềm chặt nên không thể đi thăm. Người vợ trẻ hưởng hạnh phúc chưa tròn năm, phải xa chồng, càng muốn gần nhau. Đôi lần, chị móc giao liên đi thăm anh, song chỉ ở ngoài căn cứ, phải bịt mặt để tránh hậu quả xấu về sau (lỡ có kẻ nào chiêu hồi khai báo). Hai ba lần gặp gỡ ngắn ngủi chỉ càng làm tình yêu đôi lứa thêm nồng thắm.

Mẹ Xúy thương con, thương luôn con dâu. Người ta thường có quan niệm: các mẹ chồng người Bắc rất khó tính; nhưng mẹ Xúy thì ngược lại với mọi lời đồn thổi. Cả mẹ chồng và nàng dâu thi thoảng trao đổi việc ủng hộ cách mạng, tuy không trao đổi rõ mình liên hệ với ai. Mỗi lần đồng đội của Quang về công tác hoặc chiến đấu, mẹ và chị Thành đều gửi cho anh một số thứ cần dùng vì nếu đi thăm anh, hai mẹ con có thể bị lộ, hại cho phong trào địa phương.

Những năm tháng chiến tranh ác liệt chậm chạp trôi đi, người mẹ già đêm đêm mong mỏi con trai luôn luôn khỏe mạnh, gan dạ diệt giặc để một ngày không xa, hòa bình lập lại sẽ về với mẹ. Những đợt bình định dồn dập của Mỹ, Thái Lan và quân đội Sài Gòn khiến niềm mong ước của mẹ càng thêm nóng bỏng. Năm 1970, mẹ đón nhận tin sét đánh: con trai Đặng Duy Quang (tức Vấn) của mẹ cùng bảy, tám đồng đội lọt ổ phục kích Úc ở Bình Ba (Châu Đức, Bà Rịa) hy sinh ngày 28 tháng chạp năm Kỷ Dậu (4/2/1970). Các anh được chôn chung một hố. Đau xé ruột nhưng mẹ Xúy và chị Thành chỉ dám khóc ban đêm, ban ngày đi làm vẫn phải giữ vẻ thản nhiên. Nhưng sự cố nén không thể giấu mãi, khi mẹ làm đám tang cho Quang, địch đến xét hỏi. Mẹ và chị Thành phải nói tránh trớ: cúng cơm ông bà. Sau đó, thương con dâu mới 22 tuổi mà đã góa bụa, mẹ khuyên chị tái giá.

Mẹ Đinh Thị Xúy kịp đón nhận Huân chương Độc lập, hưởng chính sách và sự chăm sóc của địa phương. Mẹ qua đời năm 1984, được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cuối năm 1994