Mẹ Việt Nam anh hùng Dương Thị Cúc-1B2-VCVB

Mẹ Việt Nam Anh hùng Dương Thị Cúc – Câu chuyện thời hoa lửa trên quê hương Yên Bình

Có những câu chuyện lịch sử không bắt đầu từ những chiến công vang dội, cũng không được ghi lại bằng những trang sử dài. Có những câu chuyện bắt đầu từ một mái nhà nhỏ, từ cuộc sống bình dị của một người mẹ, rồi theo những bước chân của những người con đi qua chiến tranh để trở thành ký ức không thể nào quên của cả một thế hệ. Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Dương Thị Cúc ở thôn Ngòi Bang, xã Bảo Ái, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái (cũ) là một câu chuyện như thế.

Chiến tranh đã lùi xa, những con đường quê hôm nay đã có nhiều đổi thay, cuộc sống của người dân ngày càng đủ đầy hơn. Thế nhưng, trong ký ức của những người từng đi qua những năm tháng ấy, chiến tranh chưa bao giờ thực sự biến mất. Nó vẫn hiện diện trong những tấm ảnh cũ, những kỷ vật được cất giữ cẩn thận, trong những câu chuyện của các nhân chứng và đặc biệt là trong trái tim những người mẹ đã từng tiễn con ra trận. Mẹ Dương Thị Cúc là một trong những người mẹ đã phải tiễn con của mình ra trận bảo vệ đất nước.

Mẹ sinh sống tại thôn Ngòi Bang, xã Bảo Ái, huyện Yên Bình. Trước khi về nơi đây, cuộc đời mẹ đã trải qua nhiều lần thay đổi nơi ở gắn với những biến động của quê hương. Năm 1948, gia đình mẹ từ Lào Cai chuyển về xã Đồng Thái, vùng hồ Thác Bà. Những năm tháng ấy cuộc sống còn vô cùng khó khăn, gia đình phải chắt chiu từng ngày để nuôi các con khôn lớn. Mẹ có tám người con, gồm sáu người con trai và hai người con gái. Trong hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh, việc nuôi một gia đình đông con là một gánh nặng lớn, nhưng bằng sự cần cù và tình yêu thương, mẹ vẫn từng ngày chăm lo cho các con.

Năm 1966, gia đình mẹ lại chuyển đến xã Quy Mông để nhường đất phục vụ xây dựng Thủy điện Thác Bà. Có lẽ khi ấy mẹ cũng không thể nghĩ rằng vùng đất Quy Mông sẽ trở thành nơi lưu giữ một trong những ký ức đau đáu nhất cuộc đời mình. Bởi chính tại nơi đây, mẹ đã hai lần tiễn những người con trai lên đường làm nhiệm vụ và sau đó lần lượt nhận tin các con hy sinh.

Tháng 10 năm 1968, người con trai cả của mẹ là Nguyễn Duy Tự, sinh năm 1949, lên đường vào chiến trường Thành cổ Quảng Trị. Một người con trai đang ở tuổi đẹp nhất của cuộc đời, khi những ước mơ về tương lai còn ở phía trước, đã khoác lên mình màu áo người lính và rời xa gia đình. Ngày tiễn con, mẹ đứng lại phía sau với bao lo lắng của một người mẹ có con ra trận. Người con trai chỉ kịp nhắn mẹ hãy trở về với các em, bởi các em đang khóc. Một lời nói rất giản dị nhưng khi nhớ lại sau này, có lẽ nó đã trở thành một trong những ký ức sâu sắc nhất trong cuộc đời mẹ.

Một năm sau, cũng tại bến đò Quy Mông, mẹ lại tiễn người con trai thứ hai là Nguyễn Duy Lưu, sinh năm 1952, lên đường đến chiến trường Xiêng Khoảng, nước bạn Lào.

Hai lần tiễn con.

Hai người con ra đi.

Và rồi, cả hai đều không trở về.

Nguyễn Duy Tự hy sinh năm 1970 tại chiến trường Thành cổ Quảng Trị. Một năm sau, năm 1971, Nguyễn Duy Lưu cũng hy sinh tại chiến trường Xiêng Khoảng, Lào. Hai tờ giấy báo tử đã mang đến cho người mẹ nỗi đau mà không một lời nào có thể diễn tả trọn vẹn. Những người con mà mẹ đã mang nặng đẻ đau, đã chăm sóc, nuôi dưỡng qua những năm tháng khó khăn, cuối cùng lại nằm lại nơi chiến trường xa xôi không thể lành lặn mà quay trở về được nữa.

Chiến tranh đối với mỗi người có thể mang một hình hài khác nhau. Với người lính nơi chiến trường, đó là những tháng ngày chiến đấu và đối mặt với hiểm nguy. Với người mẹ ở hậu phương, chiến tranh lại là những ngày dài chờ đợi. Là mỗi lần nghe tin từ chiến trường mà lòng thấp thỏm. Là mỗi tiếng bước chân ngoài ngõ khiến người mẹ hy vọng con mình trở về. Và cũng có thể là khoảnh khắc nhận được tin dữ rồi phải sống cả phần đời còn lại với nỗi nhớ thương.

Với mẹ Dương Thị Cúc, những năm tháng chờ con trở về đã trở thành một phần ký ức không thể xóa nhòa. Khi các con còn nhỏ, họ có thể chưa hiểu hết vì sao mẹ thường lặng lẽ. Nhưng khi trưởng thành, những người con còn lại mới dần hiểu được nỗi đau mà mẹ đã mang trong lòng. Có những đêm mẹ ra bến đò Quy Mông, ngồi thật lâu và hướng mắt về phía xa, mong ngóng tin những người con đang ở chiến trường. Bến đò từng là nơi mẹ tiễn con đi, cũng trở thành nơi gắn với những tháng ngày mẹ âm thầm chờ đợi.

Có những nỗi đau không cần phải nói thành lời.

Chỉ cần nhìn về một bến đò cũ cũng đủ để cả một miền ký ức ùa về.

Sau khi hai người con hy sinh, mẹ chuyển gia đình về thôn Ngòi Bang, xã Bảo Ái, huyện Yên Bình. Rời xa nơi từng chứng kiến những lần tiễn con, nhưng nỗi nhớ thì không thể rời đi. Những người con đã hy sinh vẫn luôn ở trong ký ức của mẹ. Mẹ tiếp tục cuộc sống bên những người con còn lại, tiếp tục chăm lo cho gia đình và cố gắng vượt qua nỗi đau để sống.

Mẹ có tám người con, nhưng hai người con trai đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Đó là một sự mất mát quá lớn đối với một gia đình. Nhưng điều khiến người ta xúc động hơn cả là mẹ không chỉ mang trong lòng nỗi đau mà còn giữ niềm tự hào về những người con của mình. Bởi mẹ hiểu rằng các con đã ra đi không phải vì một điều gì riêng tư, mà vì tiếng gọi của Tổ quốc, vì mong muốn đất nước được độc lập, quê hương được bình yên.

Sau chiến tranh, cuộc sống tiếp tục trôi đi. Những người con còn lại trưởng thành, gia đình dần ổn định, quê hương cũng từng bước đổi thay. Nhưng những người đã hy sinh thì mãi mãi dừng lại ở tuổi trẻ của mình. Có lẽ vì thế mà mỗi khi nhắc đến các con, mẹ không chỉ nhớ về sự mất mát mà còn nhắc về niềm tự hào.

Mẹ từng tự viết những vần thơ để gửi gắm tình cảm dành cho các con. Những câu thơ mộc mạc nhưng chứa đựng tình yêu thương và nỗi nhớ của một người mẹ. Đó cũng là cách mẹ lưu giữ ký ức về những người con đã đi xa. Khi lời nói không đủ để diễn tả cảm xúc, những vần thơ trở thành nơi người mẹ gửi gắm nỗi lòng.

Điều đáng quý là sau những mất mát của chiến tranh, mẹ vẫn luôn gắn bó với quê hương và cộng đồng. Mẹ tham gia các hoạt động của thôn, của xã, trò chuyện với thế hệ trẻ về truyền thống, động viên mọi người đoàn kết và cùng nhau xây dựng cuộc sống. Vào những dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, mẹ vẫn tham gia các hoạt động tri ân, chia sẻ với những gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh và những người có công.

Chính ở điểm ấy, câu chuyện về mẹ Dương Thị Cúc không chỉ dừng lại ở câu chuyện của một gia đình chịu mất mát trong chiến tranh. Cuộc đời mẹ đã trở thành một phần ký ức của quê hương Yên Bình. Mẹ là người đã trực tiếp trải qua những năm tháng mà thế hệ trẻ hôm nay chỉ có thể biết đến qua sách vở, phim ảnh và những câu chuyện được kể lại.

Năm 2017, khi mẹ tròn 90 tuổi, những người đến thăm vẫn nhận thấy mẹ còn minh mẫn và nhớ rõ nhiều câu chuyện của cuộc đời mình. Ngôi nhà của mẹ tại thôn Ngòi Bang cũng được sửa chữa với sự quan tâm, hỗ trợ của Đảng và Nhà nước. Hình ảnh người mẹ tuổi cao, mái tóc bạc, đôi mắt đã mờ nhưng vẫn nhớ rõ những người con của mình khiến bất cứ ai lắng nghe câu chuyện cũng không khỏi xúc động.

Năm 2024, khi mẹ 96 tuổi, mẹ tiếp tục nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành. Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung đã đến thăm, tặng quà và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những đóng góp, hy sinh của mẹ và gia đình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sự quan tâm ấy là tình cảm và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã chịu nhiều mất mát vì Tổ quốc.

Nhưng có lẽ, không một món quà nào có thể bù đắp được những người con đã mất. Không một lời động viên nào có thể đưa họ trở lại. Điều mà chúng ta có thể làm là ghi nhớ.

Ghi nhớ mẹ.

Ghi nhớ những người con của mẹ.

Ghi nhớ những năm tháng mà biết bao gia đình Việt Nam đã phải chia lìa.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những vị tướng, những trận đánh hay những chiến thắng được ghi trong sách. Lịch sử còn được tạo nên từ những người mẹ bình dị ở hậu phương, những người đã âm thầm nuôi con, tiễn con lên đường và chịu đựng nỗi đau khi con không trở về.

Mẹ Dương Thị Cúc là một trong những bà mẹ phải chịu nỗi đau mất mát đến thế.

Nhìn lại câu chuyện của mẹ, chúng ta càng hiểu sâu sắc hơn giá trị của hai chữ “hòa bình”. Thế hệ trẻ hôm nay được sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa chúng ta không còn phải chứng kiến tiếng nổ của bom đạn và sự chia ly của những gia đình. Chúng ta được đến trường, được học tập, vui chơi, theo đuổi ước mơ và sống trong một cuộc sống bình yên. Những điều tưởng như rất bình thường ấy lại là ước mơ của biết bao thế hệ đi trước.

Bởi vậy, kể lại câu chuyện của mẹ không phải chỉ để nhắc về một nỗi đau. Quan trọng hơn, đó là để nhắc thế hệ hôm nay về giá trị của những gì đang có đã phải đánh đổi bằng bao nhiêu công sức to lớn, sự cho đi mà không cần đền đáp, những nỗi đau không gì có thể bù đắp.

Tuổi trẻ có thể tri ân những người đi trước bằng rất nhiều cách. Đó là những chuyến hành trình về nguồn, những lần thăm hỏi gia đình chính sách, những buổi chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, những hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”. Đó còn là việc tìm hiểu lịch sử địa phương, gặp gỡ các nhân chứng, ghi lại những câu chuyện và chia sẻ để nhiều người hơn biết đến.

Với quê hương Yên Bình, việc kể câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Dương Thị Cúc càng có ý nghĩa. Bởi đây không phải là một câu chuyện xa xôi. Đó là câu chuyện của một người mẹ sống trên chính mảnh đất này, một người mẹ đã có những người con hy sinh trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.

Từ câu chuyện của mẹ, những địa danh như Ngòi Bang, Bảo Ái, Quy Mông hay vùng hồ Thác Bà không chỉ còn là những địa danh trên bản đồ. Mỗi nơi đều gắn với một phần cuộc đời, một phần ký ức của mẹ. Và khi những địa danh ấy được kể cùng những câu chuyện về con người, lịch sử quê hương trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ.

Có lẽ hình ảnh khiến người ta nhớ nhất trong câu chuyện của mẹ vẫn là bến đò Quy Mông.

Một bến đò đã từng có những người con đứng đó, chuẩn bị bước lên đường.

Một người mẹ đứng lại phía sau.

Những người con mang theo tuổi trẻ và lời chào từ biệt.

Còn người mẹ mang theo nỗi nhớ.

Nhiều năm đã trôi qua. Những người con ấy không trở về. Nhưng câu chuyện về họ vẫn còn ở lại, trong ký ức của mẹ, trong gia đình, trong quê hương và trong những trang viết hôm nay.

Đó chính là ý nghĩa của việc lưu giữ “Câu chuyện thời hoa lửa”. Khi chúng ta kể lại một câu chuyện, chúng ta không chỉ kể về quá khứ mà còn trao lại một phần ký ức cho thế hệ sau. Khi một bạn trẻ biết đến Mẹ Dương Thị Cúc, biết rằng mẹ từng có tám người con và hai người con trai đã hy sinh, biết về những lần mẹ tiễn con ở bến đò Quy Mông, thì lịch sử đã được tiếp tục sống trong một thế hệ mới.

Và khi thế hệ trẻ biết xúc động trước những hy sinh ấy, biết trân trọng hòa bình và sống có trách nhiệm hơn với quê hương, thì những hy sinh của thế hệ đi trước đã được tiếp nối bằng một ý nghĩa mới.

Mẹ Dương Thị Cúc đã đi qua một chặng đường rất dài của cuộc đời. Từ những năm tháng khó khăn, những lần chuyển nơi ở, những ngày nuôi tám người con, đến những lần tiễn con ra trận và những năm tháng sống với nỗi nhớ về hai người con đã hy sinh. Cuộc đời mẹ là một phần nhỏ bé nhưng đầy xúc động trong lịch sử lớn lao của dân tộc.

Hôm nay, khi nhìn quê hương Yên Bình đang từng ngày đổi mới, chúng ta càng hiểu rằng cuộc sống bình yên này được xây dựng trên nền tảng của biết bao hy sinh. Những người như mẹ Dương Thị Cúc chính là những người đã góp phần tạo nên nền tảng ấy bằng chính cuộc đời mình.

Vì thế, câu chuyện về mẹ không nên khép lại ở một bài viết. Nó cần tiếp tục được kể trong những mái trường, những buổi sinh hoạt Đoàn, Hội, Đội, trong những chuyến hành trình về nguồn và trong những hoạt động tri ân người có công. Mỗi lần câu chuyện ấy được kể lại, hình ảnh của mẹ và những người con đã hy sinh lại được thế hệ hôm nay nhắc nhớ.

Thời gian có thể làm mái tóc mẹ bạc thêm, những ký ức có thể trở nên xa hơn, nhưng sự hy sinh vì Tổ quốc thì không bao giờ trở nên cũ.

Mẹ Dương Thị Cúc đã hai lần đứng bên bến đò tiễn con ra trận. Hai người con đã đi qua bến đò ấy và mãi mãi không trở về. Nhưng từ những mất mát của một gia đình, chúng ta nhìn thấy hình ảnh của hàng triệu gia đình Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh; từ nỗi đau của một người mẹ, chúng ta hiểu hơn giá trị của độc lập, tự do và hòa bình.

Câu chuyện của Mẹ Việt Nam Anh hùng Dương Thị Cúc vì thế không chỉ là câu chuyện của một người mẹ. Đó là câu chuyện về tình mẫu tử, về lòng yêu nước, về sự hy sinh và sức mạnh của con người Việt Nam. Từ “thời hoa lửa” năm xưa đến cuộc sống hòa bình hôm nay là một hành trình được viết bằng biết bao mất mát. Và trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay là tiếp tục gìn giữ những câu chuyện ấy, để những người đã hy sinh không bao giờ bị lãng quên và để mỗi chúng ta biết trân trọng hơn cuộc sống hòa bình mà mình đang có.

Bởi khi một câu chuyện được nhớ, một con người vẫn còn hiện diện. Khi một thế hệ biết tri ân, những hy sinh của thế hệ đi trước sẽ mãi được tiếp nối. Và khi những câu chuyện thời hoa lửa còn được kể, ngọn lửa của lòng yêu nước vẫn sẽ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.