Mẹ Việt Nam anh hùng Dương Thị Năm
Mẹ Việt Nam anh hùng Dương Thị Năm có tên thật là Dương Thị Tình, sinh năm 1909, quê ở xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.
Năm 18 tuổi Mẹ kết hôn với ông Nguyễn Trí Minh (Đặng Trí Minh), con của thầy giáo dạy chữ Nho ở xã Sơn Định, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre. Gia đình bên chồng đông chị em, nên khi về làm dâu, Mẹ cùng chồng và hai chị chồng mướn đất làm ruộng, làm rẫy để sinh sống và phụ nuôi ba em trai của chồng đi học.
Ít năm sau, mẹ chồng bị bệnh rồi mất, các chị chồng lần lượt lập gia đình riêng, Mẹ cùng chồng lo toan việc gia đình chu tất. Mẹ có tất cả ba người con trai và sáu người con gái.
Trong thời gian Pháp tái chiếm Chợ Lách, chồng của Mẹ cùng các em trai của chồng thoát li, nên các tay sai của Pháp ở địa phương như Đội Mét, Lý Mỏ Quạ...luôn để mắt theo dõi gia đình Mẹ. Chúng thường xuyên tổ chức vây bắt nên Mẹ phải đùm túm các con đi tản cư, lánh nạn hết địa phương nầy đến địa phương khác. Có lúc Mẹ phải dẫn các con về quê ngoại ở Vũng Liêm để tá túc. Trong thời gian đó, Mẹ vừa đi buôn bán chuối để sinh sống và nuôi con, vừa đưa cán bộ cách mạng qua sông Măng Thít.
Năm 1947, con trai đầu lòng của Mẹ là Nguyễn Trí Trị đăng ký tham gia du kích, tự đẽo súng và luyện tập quân sự, chẳng may bị lính Cao Đài bắt được, chúng đánh anh, thấy anh còn nhỏ nên chúng thả. Đầu năm 1948, anh đăng ký đi bộ đội ở huyện Măng Thít, tỉnh Vĩnh Long với chức vụ Tiểu đội trưởng, cấp hàm Trung sĩ. Anh chiến đấu rất gan dạ, được đồng đội thán phục. Cuối năm 1949, anh cùng đồng đội chặn đánh tàu Pháp vào sông Măng Thít Lúc chiến đấu, anh bị pháo giặc bắn trọng thương. Đơn vị đưa anh về gia đình trong một thời gian ngắn anh đã hy sinh
Nỗi đau mất con chưa nguôi, thì người con trai kế của mẹ là Nguyễn Trí Quân tham gia làm giáo viên dạy bình dân học vụ tại địa phương, được cử đi học khóa Sư phạm tại Cầu Ván (huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre). Trong thời gian đi học thì bị Pháp ruồng, anh phải trốn ngoài làm, bụi và không may bị nhiễm bệnh thương hàn. Do không có điều kiện chữa trị nên tổ chức đưa anh về nhà. Cũng trong thời gian ngắn, bệnh trở nặng, anh mất vào tháng 02 năm 1951.
Chỉ hơn một năm, Mẹ đã mất đi cả hai người con trai đầu. Nỗi đau xé lòng đó làm Mẹ gầy đi. Mỗi đêm, Mẹ ngồi bên chong đèn dầu nhai trầu mà thương nhớ các con. Vậy là, trong thời gian Pháp chiếm đóng ở địa phương, chồng thoát li, Mẹ một mình ở nhà gồng gánh vất vả trăm bề, nuốt nỗi đau vào lòng mà không than vãn lấy nửa lời.
Năm 1954, hòa bình lập lại, chồng Mẹ trở về nhà sinh sống. để tránh sự theo dõi của địch, Mẹ đổi tên là Dương Thị Năm. Còn chồng Mẹ từ Nguyễn Trí Minh đổi thành Đặng Văn Minh (sau 30 tháng 4 năm 1975 đổi thành Đặng Trí Minh). Các con của Mẹ do ảnh hưởng của chiến tranh nên không được học hành tử tế, Mẹ phải dựng lại khai sanh nhỏ tuổi hơn và đổi họ Đặng cho các con tiếp tục đi học.. Như anh Nguyễn Trí Khiêm sinh năm 1944 phải đổi thành Đặng Trí Khiêm sinh năm 1947. Thuở nhỏ anh học ở xóm trong phong trào người biết chữ dạy cho người không biết chữ. Sau đó, anh ra trường quận học hết lớp năm, anh thi đậu Đệ thất (lớp 6 ngày nay) trường nam Nguyễn Đình Chiểu - Mỹ Tho, học đến hết lớp Đệ tứ (lớp 9) anh trở về quê trốn quân dịch. Cách mạng về giải phóng huyện, xã, chồng Mẹ trở lại công tác công khai, nghe lời ba khuyên bảo, năm 1968 anh tham gia công tác Thông tin tuyên truyền. Anh được lực lượng cách mạng đưa về căn cứ Hưng Khánh Trung công tác cùng với ba. Tháng 01 năm 1970, trong một trận càn ác liệt của địch ở ấp Hưng Nhơn (Hưng Khánh Trung) anh cùng đồng đội chiến đấu ngoan cường, anh bị trúng đạn của địch và hy sinh anh dũng.
Có nỗi đau nào bằng nỗi đau mẹ mất con. Ba đứa con là khúc ruột, là máu thịt là hy vọng của đời Mẹ. Vậy mà giờ đây, một lần nữa, Mẹ phải ở trong cảnh "tóc bạc tiễn người tóc xanh". Khi mất đứa con trai cuối cùng, đêm đêm Mẹ lại chong đèn thức nhai trầu, ngày làm quần quật cho quên nỗi đau. Mẹ luôn nhắc nhở các con gái nhỏ: "Không có Ba ở nhà, các con ráng học cho Ba vui, Má có cực cách mấy cũng chịu được miễn sao các con học hành đàng hoàng là Má hết mệt hà". Vì thế, sáu người con gái của Mẹ, chỉ có một người làm nội trợ, còn lại năm người có nghề nghiệp, việc làm ổn định. Cả năm người con đều tham gia vào ngành giáo dục.
Mẹ là thế! Đối với các con, Mẹ là người Mẹ trên cả tuyệt vời. Trong gian bếp, Mẹ hay làm các loại bánh ngon, nấu nhiều món ăn mà các con thích. Đối với gia đình hai bên, Mẹ là người con, con dâu hiếu thảo. Riêng đối với gia đình chồng, Mẹ luôn được các em chồng yêu kính, là người vợ hết mực thủy chung, đảm đang, tháo vát. Đối với bà con xóm giềng, Mẹ hay giúp đỡ người đau yếu, hoạn nạn, khó khăn trong cuộc sống. Đối với các cháu, Me luôn giành tình yêu thương chăm sóc, cưu mang, dạy dỗ bằng tất cả sự hy sinh cao cả.
Năm 1989, Mẹ bị bệnh tai biến rồi mất. Tuy Mẹ đã mất đi, nhưng mỗi khi nhớ về Mẹ, các con, các cháu cùng ôn lại những kỷ niệm vui buồn lúc sinh thời của Mẹ với sự tiếc thương, yêu kính. Mẹ sống mãi trong kí ức của mỗi thành viên trong gia đình. Mẹ là điểm tựa, là động lực để con cháu tiếp tục phấn đấu sống có ích cho đời theo tâm nguyện cả đời của Mẹ.
