MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG HỒ THỊ HÁ MỘT CHIẾC KHĂN TANG, HAI LẦN TIỄN BIỆT, MỘT ĐỜI SON SẮT

Người mẹ với những mất mát không gì bù đắp

Mẹ Hồ Thị Há sinh năm 1930, quê tại xã Tân Trung, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang (theo địa danh hành chính trước đây). Trong những năm tháng chiến tranh, gia đình Mẹ đã chịu những tổn thất vô cùng lớn lao. Chồng Mẹ là liệt sĩ Nguyễn Bá Tố, hy sinh năm 1968. Con gái Mẹ là liệt sĩ Nguyễn Thị Lệ Thu, hy sinh năm 1969.

Chỉ trong hai năm, Mẹ lần lượt mất đi hai người thân yêu nhất. Nếu sự hy sinh của những chiến sĩ nơi chiến trường là một phần của lịch sử dân tộc, thì những tháng ngày đau thương, chờ đợi và tưởng nhớ của người thân ở hậu phương cũng là một phần không thể tách rời của lịch sử ấy.Với những hy sinh và đóng góp của gia đình, Mẹ Hồ Thị Há được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng năm 1994.

Chiếc khăn tang – Kỷ vật của hai lần mất mát

Trong những kỷ vật của Mẹ Hồ Thị Há, có một mảnh khăn tang màu đen mang theo câu chuyện khiến nhiều người xúc động. Theo bài viết “Kỷ vật của mẹ Việt Nam anh hùng” đăng trên báo Tuổi Trẻ, khi nhận tin chồng hy sinh ngoài chiến trường, Mẹ đã may một chiếc khăn tang gửi lên chiến khu cho người con gái đang tham gia cách mạng, để con chịu tang cha.

Đó là chiếc khăn của tình thương, của sự mất mát, và cũng là sợi dây kết nối giữa hai mẹ con trong những năm tháng chiến tranh. Thế nhưng, đau thương chưa dừng lại. Người con gái Nguyễn Thị Lệ Thu cũng hy sinh khi tuổi đời còn trẻ. Đồng đội của chị đã gửi lại cho Mẹ chính chiếc khăn tang năm nào.

Chiếc khăn Mẹ từng gửi đi để con chịu tang cha, nay trở về như một kỷ vật cuối cùng của người con gái.

Một chiếc khăn tang, hai lần tiễn biệt.

Không cần những lời diễn tả lớn lao, chỉ riêng hành trình của chiếc khăn ấy cũng đủ gợi lên biết bao nỗi đau của người mẹ đã mất cả chồng lẫn con trong chiến tranh. Trải qua năm tháng, Mẹ Hồ Thị Há vẫn gìn giữ kỷ vật. Về sau, Mẹ trao tặng chiếc khăn tang cùng chiếc áo bà ba bông xanh cho Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ. Từ một kỷ vật riêng của gia đình, chiếc khăn trở thành chứng tích lịch sử, góp phần kể lại câu chuyện về những người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Một cuộc đời gắn với vùng đất Bình Lợi Trung (Bình Thạnh cũ)

Không chỉ được biết đến qua câu chuyện cảm động về gia đình, Mẹ Hồ Thị Há còn có mối liên hệ trực tiếp với địa bàn phường Bình Lợi Trung ngày nay. Mẹ từng cư ngụ tại đường Hoàng Hoa Thám, Phường 5, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh. Theo việc sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Phường 5 cùng Phường 11 và Phường 13 của quận Bình Thạnh cũ được tổ chức thành phường Bình Lợi Trung.

Ngày 10 tháng 12 năm 2022, Mẹ Hồ Thị Há từ trần tại nhà riêng, hưởng thọ 92 tuổi. Mẹ đã đi xa, nhưng câu chuyện về cuộc đời, gia đình và những kỷ vật của Mẹ vẫn còn nguyên giá trị lịch sử và nhân văn. Đối với phường Bình Lợi Trung hôm nay, việc tìm hiểu, lưu giữ và giới thiệu những câu chuyện như của Mẹ Hồ Thị Há là một cách thiết thực để kết nối lịch sử dân tộc với lịch sử của chính địa phương mình. Để mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu rằng trên vùng đất mình đang sinh sống từng có những người mẹ, những gia đình đã trải qua mất mát, đóng góp và hy sinh cho độc lập, hòa bình của đất nước.

Giữ gìn ký ức, tiếp nối truyền thống

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những ký ức về chiến tranh cần được lưu giữ bằng sự trân trọng và tinh thần trách nhiệm với lịch sử. Cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Hồ Thị Há nhắc chúng ta nhớ đến những mất mát phía sau mỗi trang sử; đến tình yêu thương gia đình, lòng kiên cường và những hy sinh thầm lặng của các thế hệ đi trước.

Hôm nay, giữa nhịp sống đang đổi thay từng ngày của phường Bình Lợi Trung, câu chuyện về Mẹ Hồ Thị Há và chiếc khăn tang năm ấy vẫn có sức lay động sâu sắc. Bởi lịch sử không chỉ hiện diện trong những sự kiện lớn lao, mà còn được lưu giữ trong ký ức con người, trong những ngôi nhà, những kỷ vật và những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Một chiếc khăn tang có thể nhỏ bé, nhưng câu chuyện mà nó lưu giữ là vô giá. Tưởng nhớ Mẹ Việt Nam Anh hùng Hồ Thị Há cũng chính là trân trọng những hy sinh của các thế hệ đi trước, để mỗi người hôm nay thêm hiểu, thêm yêu và có trách nhiệm gìn giữ những giá trị của hòa bình.

Nguồn tham khảo

1. Báo Tuổi Trẻ – Kỷ vật của mẹ Việt Nam anh hùng

https://tuoitre.vn/ky-vat-cua-me-viet-nam-anh-hung-1277147.htm

2. Báo Sài Gòn Giải Phóng – Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Hồ Thị Há từ trần

https://www.sggp.org.vn/ba-me-viet-nam-anh-hung-ho-thi-ha-tu-tran-post662130.html

3. Lịch sử Đảng bộ và nhân dân Phường 3, quận Bình Thạnh (1930–2016), phụ lục

https://anyflip.com/qbgkw/dqtb/basic/151-200

4. Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 năm 2025, Công báo Chính phủ

https://congbao.cdnchinhphu.vn/CongBaoCP/CongBao/2025/6/45132/56863-1-805-806.pdf

Lưu ý biên tập: Một tư liệu lịch sử địa phương ghi năm sinh 1934, trong khi cáo phó báo Sài Gòn Giải Phóng ghi 1930. Bài viết dùng năm 1930 theo cáo phó; nên đối chiếu hồ sơ phong tặng nếu đăng chính thức.