Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Mẹo (1908-1962)

Mẹ Hai Mẹo (Lê Thị Mẹo) sinh năm Mậu Thân 1908 tại xã Long Điền, quận Long Điền, tỉnh Bà Rịa cũ (nay là thị trấn Long Điền, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa

- Vũng Tàu) trong một gia đình nông dân. Sau khi lấy chồng, mẹ sinh hạ mười người con cả trai lẫn gái, nhưng vì đói khổ, thiếu thốn, chỉ năm người sống đến tuổi khôn lớn. Mẹ có người em gái là Lê Thị Đàn, làm ăn ở xã Phước Thái, quận Long Thành, tỉnh Biên Hòa cũ. Chồng mẹ đã có con đàn, con lũ, nhưng lại đa mang thêm vợ nhỏ, nên mẹ bỏ xứ về ở với người em. Sau khi mẹ sinh người con trai út, mẹ mắc bệnh tâm thần ngày càng nặng dần.

Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, con gái lớn của mẹ là Hai Lan (Nguyễn Thị Lan sinh năm 1928) tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong xã Phước Thái. Rồi cô được cử đi học lớp cứu thương và trở thành một trong những y tá đầu tiên của xã, tận tình phục vụ và săn sóc các anh bộ đội, du kích cũng như nhân dân địa phương bị thương.

Đầu năm 1946, giặc Pháp đóng bót ở Phước Thái để bảo vệ đường giao thông trên quốc lộ 15 (nay là quốc lộ 51) từ

Long Thành đi Bà Rịa. Gia đình mẹ Hai Mẹo cũng như dân Phước Thái phần lớn rút vào rừng, xa đường lộ lớn. Cuối năm, chúng rút bỏ bót. Xã Phước Thái trở thành vùng độc lập nhưng thường bị các cánh quân địch từ Bà Rịa hoặc Long Thành càn quét khủng bố. Sáng 30/6/1947, địch mở cuộc càn lớn vào căn cứ Phước Thái. Cô Hai Lan (Nguyễn Thị Lan) trúng đạn giặc, hy sinh tại Gò Dưa. Mẹ Lê Thị Mẹo vì bệnh tâm thần nên gần như vô cảm trước cái chết đau thương của người con gái yêu dấu.

Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, anh Tư Minh (Nguyễn Văn Minh) - con trai thứ ba của mẹ vừa lớn lên, được giáo dục nên tham gia phong trào cách mạng địa phương. Anh là đoàn viên, là du kích mật hoạt động ở Phước Thái năm 1956, sau đó được điều ra Long Điền - quê mẹ công tác. Lúc này, địch tiến hành các chiến dịch tố Cộng, diệt Cộng bằng đủ mọi sắc lính: bảo an, dân vệ, thanh niên chiến đấu, thanh niên Cộng hòa, cảnh sát, mật vụ, công dân vụ... Nhiều cán bộ, đảng viên nằm vùng và nhiều cơ sở lần lượt bị bắt, bị tù đày, bị tra tấn dã man trong các trại giam mang cái tên mỹ miều là “trung tâm cải huấn”. Năm 1959, trong một lần đi công tác ở Hội Ngãi, anh bị địch bắt, thủ tiêu mất xác (sau ngày toàn thắng khá lâu, mới xác minh được, anh đã được công nhận là liệt sĩ).

Anh Tám Hoa (Nguyễn Văn Hoa, sinh năm Canh Thìn 1940) - con trai mẹ lớn lên đúng vào lúc phong trào cách mạng xã Phước Thái cũng như toàn huyện Long Thành hồi phục sau những tổn thất lớn lao năm 1959, do sự phản bội của Trần Hà Tư - Bí thư Huyện ủy đầu hàng giặc. Tháng 6/1960, anh tham gia lực lượng mật ở địa phương. Ngọn lửa Đồng khởi từ Bến Tre lan khắp miền Nam. Dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy và Chi bộ xã, nhân dân Phước Thái nổi dậy diệt ác, phá kềm, nòng cốt là chi đoàn du kích mật. Qua quá trình công tác và chiến đấu dũng cảm, anh Tám Hoa trở thành bí thư chi bộ xã khi mới ngoài 20 tuổi. Chiến lược Chiến tranh một phía của Mỹ ngụy phá sản, chúng thay bằng chiến lược Chiến tranh đặc biệt. Nhân dân xã Phước Thái bị gom vào ấp chiến lược, giữa các vòng rào kẽm gai, có các tua bót lính kiểm soát ngặt nghèo. Địch thực hiện âm mưu thâm độc “tát nước bắt cá”, chia cách nhân dân với cách mạng hòng đẩy ta vào cảnh chết đói và mù tin tức. Mẹ Lê Thị Mẹo và người em gái Lê Thị Đàn đều bị gom vào ấp. Bệnh của mẹ ngày càng nặng, rồi mẹ qua đời năm 1962. Anh Tám Hoa nghe tin song không thể về đưa đám cho tròn chữ hiếu, nỗi đau này khiến anh càng hăng hái công tác, chiến đấu để giải phóng nhân dân, xóa bỏ nghịch cảnh mẹ chết không thể về chịu tang theo phong tục cổ truyền.

Mẹ qua đời, Út Quang (Nguyễn Văn Quang) - con trai thứ mười mới mười lăm tuổi đã xin đi thoát ly theo anh Tám Hoa. Út Quang vào du kích xã và tỏ ra rất gan dạ, tuy còn nhỏ.

Các ấp chiến lược ở Phước Thái cũng như các địa phương khác có thể phân thành hai dạng. “Loại ấp chiến lược xúc tát dân vô”, địch phá hủy nhà cửa vườn tược, lính xách súng lùa dân vào vòng rào kẽm gai thì liên tục bị nhân dân đấu tranh đủ mọi hình thức đòi về nơi ở cũ, bà con sẵn sàng tiếp tay lực lượng giải phóng từ ngoài đánh vào sẽ phối hợp từ trong phá ra. “Loại ấp chiến lược khoanh dân tại chỗ”, thì địch bắt dân đi xâu, đào hào, đắp lũy, đóng góp cọc và chông để bị tù túng giam hãm cũng khiến nhân dân bất mãn sẵn sàng ủng hộ cách mạng phá ách kềm kẹp. Bí thư chi bộ Tám Hoa nhiều lần ở căn cứ Cầu Vạt hoặc suối Cả vượt rào kẽm gai về vận động nhân dân tự cởi ách phá xiềng. Chiều 30/4/1963 (6 tháng 3 năm Quý Mão), anh từ căn cứ ra ấp 2 đụng địch ở Bàu Đưng và hy sinh. Chúng báo tin cho gia đình, bà Lê Thị Đàn - dì ruột - ra xin xác cháu về chôn cất chu đáo

Anh Tám Hoa hy sinh, Út Quang xin chuyển lên đơn vị bộ đội Châu Đức (Bà Rịa - Long Khánh). Anh liên tục chiến đấu trên địa bàn này, tham gia chiến dịch Bình Giã. Trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân, anh hy sinh trong lần đánh bót Sông Cầu ở Bình Ba đêm 22/1/1968. Mãi về sau gia đình mới biết tin, nhận giấy báo tử.

Mẹ Lê Thị Mẹo có 4 con hy sinh, 3 được công nhận là liệt sĩ: 1 trong thời kỳ kháng chiến chín năm chống Pháp và 3 trong thời kỳ chống Mỹ. Vì vậy Nhà nước đã truy tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KtCTn ngày 17/12/1994