Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Tự

Chồng mẹ là ông Phan Văn Tại được sự dìu dắt của nhà sư trụ trì chùa Thới Thanh (nay là chùa Phước Long), nên giác ngộ cách mạng từ rất sớm. Chùa Thới Thanh vốn là nơi hội họp của các chiến sĩ cộng sản. Đầu năm 1945, ông Phan Văn Tại được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Tháng 8/1945, ông cùng nhân dân Tân Thới tham gia cướp chính quyền, rồi gia nhập đội vũ trang Tân Thới chiến đấu giữ quê hương.

Người con trai lớn của mẹ là Phan Văn Niên, tham gia bộ đội thuộc Chi đội 1, Đại đội 1, tỉnh Thủ Dầu Một (nay là tỉnh Bình Dương), anh cùng đồng đội đi đánh giặc ở khắp nơi. Năm 1948, trong trận đánh Pháp ở sân bay Lái Thiêu anh đã hy sinh. Nỗi đau mất con làm mẹ xọp đi như người vừa qua cơn bệnh nặng trở dậy.

Cuộc kháng chiến ngày một ác liệt hơn. Bọn địch bị ta đánh ở khắp nơi nên chúng càng lùng sục tìm cách bắt bớ những người tham gia kháng chiến. Ở Lái Thiêu hồi đó có tên Ba Tộ, khét tiếng gian ác, đã giết hại biết bao người dân vô tội, không từ bất cứ ai, cho dù là bà con ruột thịt. Năm 1952, tên Ba Tộ đã phát hiện ra ông Phan Văn Tại. Thế là hắn bắt và cắt cổ ông cho đến chết. Nhận được tin chồng chết bởi cháu. Mẹ vừa đau vừa hận. Nhưng Ba Tộ đâu để mẹ yên, chúng bắt mẹ giam ở nhà lao Thủ Đức hòng khai thác tin tức đồng đội và các con trai của mẹ. Nhưng nhốt chán, chẳng khai thác được gì, chúng đành phải thả mẹ ra. Mẹ trở về Lái Thiêu, thằng Ba Tộ lại ra lệnh trục xuất mẹ khỏi quê hương. Mẹ về Sài Gòn trú ngụ, buôn bán lặt vặt để nuôi các con và tiếp tục làm cơ sở cho cách mạng.

Ở Sài Gòn, nhưng mẹ không khi nào không nghe ngóng tin các con ở Lái Thiêu. Mẹ mong các con bình an. Nhưng năm 1954, trong trận chống càn vào sở Bata (sở cao su của Hội đồng Thao), con trai Phan Văn Khanh của mẹ đã anh dũng ngã xuống trước đạn thù. Nhận tin con hy sinh, lần thứ 3 mẹ đau đớn không nói được nên lời.

Sau Hiệp định đình chiến Chính Phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký với Chính phủ Pháp (20/7/1954), mẹ trở lại Lái Thiêu, con trai Phan Anh Na của mẹ tham gia kháng chiến và đã lên đường đi tập kết. Mẹ đón con trai là Phan Văn Sang trở về. Hòa bình, nhưng chẳng được bình yên, con trai mẹ về Sóc Trăng hoạt động tiếp tục đến 1963, đảo chính Ngô Đình Diệm xảy ra, anh về hoạt động ở thành Sài Gòn. Năm 1968 bị đứt liên lạc, anh đành về Cần Thơ sinh sống mãi đến năm 1976 mới trở lại Lái Thiêu.

Từ ngày chồng và 2 con hy sinh, các con còn sống mỗi người một nơi, mẹ phải sống một mình. Sau 30 năm chiến tranh, đất nước hoàn toàn giải phóng, mẹ về lại Lái Thiêu sống cùng con trai. Năm 1994, mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng.