Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Lang – Một đời tiễn người thân ra trận, một đời ngóng tìm con

Có những cuộc chiến kết thúc bằng ngày đất nước hòa bình, nhưng với một người mẹ, có những mất mát dường như không bao giờ đi đến hồi kết.

Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Lang đã đi qua hơn một thế kỷ của cuộc đời, chứng kiến chiến tranh, những năm tháng gian khó và ngày quê hương thanh bình. Thế nhưng, trong ký ức của mẹ vẫn còn nguyên hình bóng người con trai ra đi khi tuổi đời chưa tròn đôi mươi.

Điều mẹ mong mỏi suốt những năm tháng cuối đời không phải là một điều gì lớn lao. Mẹ chỉ mong biết chính xác con mình đang nằm ở đâu, để một lần được đến bên phần mộ, thắp cho con nén nhang và gọi tên con trong sự bình yên của quê hương.

Một người phụ nữ giữa những năm tháng chiến tranh

Mẹ Ngô Thị Lang sinh ra và lớn lên tại Hội An, Quảng Nam. Cuộc đời mẹ gắn với những năm tháng đất nước trải qua nhiều cuộc chiến tranh liên tiếp.

Chồng mẹ, ông Huỳnh Kinh Nhi, sinh năm 1918, là người tham gia hoạt động cách mạng. Khi chiến tranh chống thực dân Pháp diễn ra ác liệt, gia đình phải rời Hội An vào Bình Dương, Thăng Bình để sinh sống và thuận lợi hơn cho việc hoạt động.

Năm 1950, chồng hy sinh.

Từ đó, người phụ nữ ấy vừa làm mẹ, vừa làm cha, một mình nuôi các con trưởng thành. Nhưng mất mát không khiến mẹ rời bỏ cuộc đấu tranh mà trái lại, mẹ tiếp tục tham gia công tác cách mạng bằng những công việc thầm lặng.

Dưới danh nghĩa buôn bán, mẹ thường xuyên qua lại giữa Thăng Bình và Hội An để vận chuyển lương thực, thuốc men tiếp tế cho cán bộ, chiến sĩ.

Ngôi nhà nhỏ của gia đình cũng trở thành nơi che chở cán bộ. Một căn hầm bí mật được bố trí ngay dưới khu bếp. Có những lần bị địch nghi ngờ, mẹ bị đánh đập, tra hỏi. Nhưng người phụ nữ ấy vẫn giữ im lặng, không để lộ nơi cán bộ trú ẩn.

Trong những năm tháng ấy, sự kiên cường của mẹ không được đo bằng những trận đánh lớn. Nó nằm trong những việc tưởng như rất bình thường: giữ một bí mật, che chở một người, chuyển một gói thuốc, một ít lương thực đến nơi cần đến.

Người con trai ra đi ở tuổi mười bảy

Mẹ Lang có ba người con, hai trai và một gái.

Năm 1963, người con gái lớn ra Hà Nội học tập. Người con trai út cũng rời quê đi làm ăn. Ở nhà khi ấy chỉ còn Huỳnh Quang Thợ, người con trai thứ sinh năm 1946.

Thợ vừa học lớp 11, vừa phụ mẹ làm ruộng.

Tuổi trẻ của chàng trai ấy gắn với một miền quê còn nhiều gian khó. Nhưng chiến tranh ngày càng khốc liệt. Khi mới 17 tuổi, trong một kỳ nghỉ hè, Thợ đã tự mình đăng ký lên đường vào chiến trường.

Mẹ không muốn xa con.

Nhưng mẹ hiểu rằng trong những năm tháng đất nước đứng trước chiến tranh, lựa chọn của một người trẻ đôi khi cũng là lựa chọn gắn với vận mệnh của quê hương.

Mẹ từng nói rằng mình sợ mất con, nhưng nếu giữ con ở lại thì đất nước cũng sẽ mất. Vì vậy, mẹ đã không ngăn cản bước chân người con trai.

Đó có lẽ là một trong những quyết định khó khăn nhất của một người mẹ.

Bởi phía sau sự đồng ý ấy là biết bao lo lắng mà một người mẹ không thể nói thành lời.

Mất mát lại một lần nữa tìm đến mái nhà

Năm 1965, tin dữ đến với gia đình.

Huỳnh Quang Thợ hy sinh tại chiến trường Núi Thành, Quảng Nam khi mới 19 tuổi.

Một người con đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Nhiều năm sau, người con trai tiếp tục nằm lại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Hai lần tiễn đưa người thân ra đi, hai lần gia đình phải đối diện với mất mát.

Nhưng với mẹ Lang, nỗi đau lớn nhất không chỉ là biết con đã hy sinh. Điều khiến mẹ day dứt suốt hàng chục năm là không biết chính xác con mình đang nằm ở đâu.

Chiến tranh đi qua để lại những nghĩa trang, những phần mộ và cả những cái tên chưa thể xác định.

Trong trường hợp của Huỳnh Quang Thợ, gia đình biết anh được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ xã Tam Nghĩa, Núi Thành. Nhưng giữa rất nhiều phần mộ chưa xác định danh tính, gia đình không thể biết chính xác đâu là nơi anh yên nghỉ.

Và vì thế, cuộc tìm kiếm kéo dài qua nhiều năm.

Gần sáu thập kỷ, một người mẹ vẫn đi tìm con

Thời gian có thể làm thay đổi một vùng quê, những con đường có thể được mở rộng, những ngôi nhà mới có thể mọc lên, nhưng ký ức của một người mẹ về đứa con đã mất thì dường như không thay đổi.

Mỗi lần đến nghĩa trang, mẹ Lang lại đi qua từng hàng bia mộ, thắp hương và tìm kiếm một cái tên thân thuộc.

Nhưng rồi mẹ vẫn phải trở về.

Không có một phần mộ cụ thể để mẹ có thể gọi đó là nơi con đang nằm.

Không có một ngày giỗ chính xác để gia đình biết chắc rằng đó là ngày anh ra đi.

Bàn thờ người con trai chỉ có tấm Bằng “Tổ quốc ghi công”. Gia đình lấy ngày 27/7 hằng năm làm ngày giỗ vọng, như một cách để tưởng nhớ người đã khuất.

Với nhiều người, ngày 27/7 là dịp tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Với gia đình mẹ Lang, đó còn là một ngày để người mẹ già hướng lòng về người con đã xa nhà gần sáu thập kỷ.

Người em tiếp bước con đường của người anh

Trong câu chuyện của gia đình mẹ Lang, sự hy sinh không dừng lại ở một người.

Năm anh trai Huỳnh Quang Thợ hy sinh, người em trai Huỳnh Quang Thuyền khi ấy còn rất trẻ cũng viết đơn tình nguyện nhập ngũ.

Ông Thuyền trải qua nhiều chiến trường ở miền Trung, đến năm 1980 mới xuất ngũ trở về quê hương. Sau đó, ông tiếp tục tham gia công tác tại địa phương và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Đằng sau hành trình của người con út là hình ảnh một gia đình đã có nhiều người trực tiếp đóng góp, hy sinh cho đất nước.

Những tấm bằng khen, giấy chứng nhận và kỷ vật được gia đình lưu giữ không chỉ là những giấy tờ ghi nhận thành tích. Đó còn là ký ức về một thời mà mỗi người trong gia đình đều phải lựa chọn giữa cuộc sống riêng và trách nhiệm với quê hương.

Khi người mẹ chỉ mong một lần được gặp lại con

Mẹ Lang đã bước qua tuổi trăm năm.

Ở tuổi ấy, những mong ước thường trở nên giản dị. Mẹ không mong những điều lớn lao. Mẹ chỉ mong có một ngày biết được chính xác phần mộ người con trai đang ở đâu.

Để mẹ có thể về bên con.

Để gia đình có thể đưa anh trở về gần quê hương hơn.

Và để một người mẹ đã chờ đợi quá lâu có thể đặt xuống một nỗi day dứt đã mang theo suốt phần đời còn lại.

Trong căn nhà của mẹ, những kỷ niệm về chồng và các con vẫn được gìn giữ. Những tấm bằng, những dòng tên trên giấy, bàn thờ và những nén hương trở thành sợi dây nối hiện tại với một quá khứ không thể quên.

Chiến tranh đã lùi xa.

Nhưng đối với những gia đình có người nằm lại mà chưa xác định được phần mộ, hành trình tìm kiếm vẫn chưa kết thúc.

Một người mẹ, một ký ức không thể gọi tên bằng thời gian

Cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Lang là câu chuyện về sự hy sinh được nối tiếp qua nhiều thế hệ trong một gia đình.

Mẹ đã tiễn chồng, tiễn con ra chiến trường. Mẹ từng chịu đựng những năm tháng bị bắt bớ, tra hỏi nhưng vẫn giữ vững niềm tin. Và khi đất nước hòa bình, mẹ lại bước vào một cuộc chiến khác – cuộc chiến của ký ức, của nỗi nhớ và của mong muốn tìm lại phần mộ người con.

Ở tuổi xế chiều, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự chăm sóc của con cháu và tình cảm của bà con là nguồn động viên quý giá đối với mẹ.

Nhưng sâu thẳm trong lòng người mẹ ấy vẫn còn một lời nguyện ước chưa thành.

Được biết con mình đang nằm ở đâu – đó là điều mẹ đã chờ đợi suốt gần một đời người. Và chừng nào chưa tìm thấy, hành trình của người mẹ đi tìm con vẫn chưa thể khép lại.