Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lý

Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lý, sinh năm 1877 mất ngày 8/8/1952, tại thôn An Lạc, xã Trưng Trắc, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Thân phụ của mẹ là cụ Tán Bắc Ngô Quang Huy, người đã cùng tướng quân Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy lừng danh chống Pháp cuối thế kỷ 19. Tướng quân Ngô Quang Huy là bạn thân thiết kết giao với cụ Đốc Nam Tô Ngọc Nữu làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, cụ đã gả con gái duy nhất là Ngô Thị Lý kết duyên cùng với cháu nội Tô Y của cụ Đốc Nam Tô Ngọc Nữu. Do vậy dân làng thường gọi cụ theo tên chồng là cụ Cả Y.Sau khi chồng mất năm 1915, Mẹ một mình nuôi 5 người con là Tô Tu, Tô Chấn, Tô Hiệu, Tô Thị Xuyến, Tô Thị Phúc nên người. Trong đó 2 anh em Tô Hiệu và Tô Chấn đã tham gia các phong trào yêu nước từ rất sớm, trở thành những người Cộng sản kiên trung đầu tiên của Đảng, những nhà cách mạng nổi tiếng và đều hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Đồng chí Tô Chấn là một trong những lãnh tụ hàng đầu của Việt Nam Quốc dân Đảng bị đế quốc Pháp bắt kết án tù khổ sai chung thân và bị đày ra Côn Đảo. Với tinh thần yêu nước, đấu tranh cách mạng kiên cường, đồng chí sớm giác ngộ lý tưởng Cộng sản nên được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Với quyết tâm vượt ngục về đất liền xây dựng phong trào cách mạng, đồng chí Tô Chấn cùng nhà cách mạng Ngô Gia Tự và các đồng chí khác vượt biển khỏi nhà tù Côn Đảo, nhưng chuyến vượt biển không thành. Đồng chí Tô Chấn hy sinh vào năm 1936. Đồng chí Tô Hiệu thuộc thế hệ cách mạng tiền bối của Đảng. Tuy cuộc đời ngắn ngủi nhưng đồng chí có những cống hiến to lớn cho dân tộc, cho cách mạng. Đồng chí đã để lại dấu ấn không thể phai mờ trong tâm tư tình cảm của đồng chí, đồng bào tại các địa phương mà đồng chí đã hoạt động như: Nhà tù Côn Đảo, Đề Lao (Hải Phòng), Hỏa Lò (Hà Nội), đặc biệt mặc dù bị giam cầm tại Nhà tù Sơn La và bị bệnh phổi nặng nhưng đồng chí vẫn viết tài liệu, truyền đạt kinh nghiệm huấn luyện đảng viên với tinh thần lạc quan cách mạng. Liệt sỹ Tô Hiệu hy sinh năm 1944 tại Nhà tù Sơn La. Trước cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhà mẹ Lý là nơi nuôi giấu các nhà hoạt động cách mạng tiền bối như: Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Viê%3ḅt, Trường Chinh, Trần Huy Liê%3ḅu, Trần Tử Bình, Nguyễn Bình… Mẹ chăm sóc các ông như con đẻ của mình nên các ông rất thương mẹ và nhâ%3ḅn là mẹ nuôi. Suốt những năm tháng 2 con trai Tô Chấn và Tô Hiệu bị thực dân Pháp bắt và giam giữ, Mẹ cùng con gái đi từ nhà tù này đến nhà tù khác để thăm nuôi. Cách mạng Tháng Tám thành công, mẹ Lý mới biết 2 người con là Tô Chấn và Tô Hiê%3ḅu đã hy sinh. Thương con, mẹ khóc nhiều nên 2 mắt gần như bị lòa. Năm 1946, mẹ được Hồ Chủ tịch mời ra Hà Nô%3ḅi thăm hỏi và tặng quà. Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, mặc dù tuổi cao, sức yếu nhưng mẹ dứt khoát không chịu ở lại vùng Tề, mô%3ḅt mực theo các con cháu lên Viê%3ḅt Bắc kháng chiến. Với những cống hiến cao cả của Mẹ Ngô Thị Lý cho cuộc cách mạng vĩ đại của dân tộc, năm 2015, Chủ tịch Nước đã quyết định truy tặng danh "Bà mẹ Việt Nam Anh hùng" cho Mẹ như một sự ghi nhận của Tổ quốc đối với công lao trời biển và sự hy sinh vô bờ bến của Mẹ.