Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Bân

Ấp Hòa Thanh xã Hòa Nghĩa là vùng đất truyền thông cách mạng có nhiều đóng góp không nhỏ trong hai cuộc trường chinh kháng chiến chống Pháp và Mỹ.

Thân sinh của Mẹ - cụ ông Nguyễn Văn Son sinh năm 1909 là Hội phó Hội nông dân cứu quốc từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945. Từ năm 1954, cụ Ông là cơ sở công khai, bí mật do Chi bộ xã Hòà Nghĩa lãnh đạo.

Từ năm 1959 đến năm 1961, do tên Xà Bút khai báo, Cụ bị tù đày. Sinh năm 1933 mẹ Nguyễn Thị Bân là con thứ 3 trong một gia đình đông anh em.

Năm 1952, Mẹ về làm dâu cụ ông Nguyễn Văn Thời, cụ bà Trần Thị Chuẩn cùng ấp (ngày xưa là Hòa Thạnh Thòng - nay là ấp Bình Thanh xã Hòa Nghĩa), cụ Chuẩn hy sinh năm 1949 và được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Mẹ Việt Nam anh hùng vào ngày 4 tháng 8 năm 2000.

Khi hiệp định đình chiến Giơnevơ (1954) có hiệu lực, đa phần cán bộ đi tập kết miền Bắc... ở Hòa Nghĩa gia đình của cụ ông Nguyễn Văn Thời là cơ sở bí mật của chi bộ xã Hòà Nghĩa, khi phong trào Đồng Khởi nổ ra, hai người con của cụ ông Nguyễn Văn Thời tích cực tham gia ....

Chồng mẹ Bân - liệt sĩ Nguyễn Văn Năm (Năm Quấn) bí danh Lê Dũng là cơ sở bí mật công khai cho chi bộ xã Hòa Nghĩa trong những tháng năm đầu tranh chính trị. Từ năm 1959 đến tháng 10 năm 1960, Ông bị địch bắt tù đày, chịu nhiều đòn tra tấn từ Khám Lớn Vĩnh Long đến Khám Lớn Chí Hòa ... không có chứng cứ buộc địch phải trả tự do.

Đầu xuân Nhâm Dần (1962), với bí danh Lê Dũng đã trở thành du kích nòng cốt của đội du kích xã Hòa Nghĩa - cùng du kích xã, Ba Dũng nhiều lần nằm vùng bung ra hoạt động đánh phá quốc sách ấp chiến lược ở ấp Hòa Thạnh, Bình Thanh, Đại An ... đặc biệt cùng chi bộ Hoa Nghĩa ngày 23 tháng 7 năm 1966, kết hợp cơ sở binh vận chiếm đồn Hòa Thạnh bắt tù binh thu vũ khí, nhất là đợt tổng tiến công xuân Mậu Thân năm 1968 cùng Đảng bộ xã Hòa Nghĩa, bức rút 4 đồn, thu nhiều vũ khí, giải phóng 4/5 đất đai.

Tháng 11 năm 1968, do yêu cầu của cấp trên - Lê Dũng về công tác ở Ban Binh vận Y4 (mật danh khu Sài Gòn - Gia Định).

Thất bại về chiến lược, Mỹ chấp nhận đàm phán với ta ở Paris. Tuy nhiên với bản chất hiếu chiến, Mỹ và chính quyền Sài Gòn điên cuồng phản kích - bằng sách lược "bình định cấp tốc" tăng cường binh hỏa lực đánh phá ven đô, lấn chiếm những vùng giải phóng của ta sau tết Mậu Thân.... khu uỷ Y4 về đứng chân các xã Thành An, Tần Phú Tây, Phước Mỹ Trung ... để chỉ đạo phong trào cách mạng ở nội đô.

Địch phát hiện cơ quan đầu não Y4 đứng chân ở các xã Mỏ Cày Bắc...Bộ Tổng tham mưu quân nguy thường xuyên đưa bọn Sư đoàn 7 thuộc khu chiến thuật Tiền Giang hành quân trực thăng vận đánh phá tìm diệt cơ quan đầu não Y4.

Tháng 12 năm 1969, trong trận chống càn bảo vệ cơ quan, Lê Dũng đã hy sinh trên đất Phước Mỹ Trung huyện Mỏ Cày Bắc, giáp xã Thành An.

Theo truyền thống cách mạng của gia đình, ngày Lê Dũng thoát ly tháng 12 năm 1961 còn có người em út Nguyễn Bá Lâm vào cuộc trường chinh mới vừa qua tuổi "bẻ gãy sừng trâu", với khát vọng cùng tham gia giải phóng miền Nam để Bắc - Nam sum hợp. Bí danh "Thống Nhất" là tên thân thương trong đội du kích xã Hòà Nghĩa và là cán bộ Trung đội phó bộ đội đặc công huyện Chợ Lách sau nầy.

Với lòng yêu nước sâu sắc, với khí phách can trường của tuổi trẻ, tháng 12 năm 1964, sau khi có quyết định của Trung ương Cục, huyện Chợ Lách được Tỉnh ủy Vĩnh Long giao về Tỉnh uỷ Bến Tre, Nguyễn Bá Lâm càng thể hiện ý chí can trường.

Tỉnh ủy Bến Tre kiện toàn các tổ chức để đưa phong trào cách mạng vùng yếu Chợ Lách phát triển, đặc biệt lực lượng vũ trang địa phương quân huyện. Nguyễn Bá Lâm tình nguyện vào bộ đội đặc công huyện do Ngô Văn Cấn (Sáu Quyền) chỉ huy. Từ tháng 12 năm 1964, những chiến công của địa phương quân huyện Chợ Lách có công lao không nhỏ của Nguyễn Bá Lâm

Tháng 12 năm 1966, trong phương án tác chiến của Ban Chỉ huy Huyện đội Chợ Lách kết hợp binh vận - đặc công huyện là chủ công trong trận đánh này. Lễ ra được hưởng tuần "trăng mật" sau lễ tuyên bố ba ngày nhưng Nguyễn Bá Lâm xung phong tham gia trận đánh. Do bị phản vận, Nguyễn Bá Lâm đã anh dũng hy sinh ở nội vi đồn Giồng Thủ Bá xã Tần Thiềng.

"Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang" .. mẹ Nguyễn Thị Bân là một trong những người phụ nữ Việt Nam như thế.

Khi chồng Mẹ thoát ly kháng chiến, vừa lo việc nước vừa đảm đang việc nhà, lo cho 5 đứa con còn nhỏ dại, những gian khổ mưu sinh trong một gia đình như thế thì không hề đơn giản. Hơn thế nữa Mẹ là cơ sở bí mật của chi bộ xã Hoà Nghĩa. Với bề dày thành tích, Mẹ được Huyện uy chuẩn y kết nạp vào Đảng tháng 10 năm 1966. Đã hai lần bị địch nghi ngờ bắt tra tấn tù đày, nhưng đáng nhớ nhất là lần vào tháng 02 đầu năm 1966.

Chín Hưng - đảng viên chi bộ xã Hòa Nghĩa được ta cài vào lính nghĩa quân (Dân vệ) xã Hòa Nghĩa. Lần đó, tên Thành (Thượng sĩ - điều tra viên) thuộc Ban 2 Chi khu Chợ Lách vạch tội Mẹ. Mẹ phủ nhận, cuối cùng Mẹ phải trực tiếp đối chất với tên phản bội Chín Hưng! (đó là yếu điểm của địch).

Bị địch đánh đập dã man, quần áo rách tơi tả, nhờ có người quen em gái út đi thăm nuôi mang thức ăn cho Mẹ có cả kim, chỉ. Mẹ vô cùng lo lắng trước việc Chín Hưng phản bội, cùng bị tình nghi có vợ chồng cô Hạnh quê ở Hàng Bần xã Long Thới. Sau khi điều tra không có chứng cớ, địch bắt chồng cô Hạnh đi quân dịch còn cô Hạnh ngày mai được thả.

Gần như trắng đêm khi biết cô Hạnh ở gần nhà ông Út Nhưỡng - Mẹ vận động cô Hạnh trao tin với chữ "Phản" nằm gọn trong ống chỉ và trao "ống chỉ" cho năm Dũng ... mọi việc sẽ êm xuôi!

Những toan tính đầy sáng tạo của Mẹ, lòng gan dạ của cô Hạnh đã về đến chi bộ xã Hòà Nghĩa. Để kiểm tra nguồn tin - bộ phận tác chiến Huyện đội Chợ Lách cùng cán bộ tác huấn Tiểu đoàn 516 tiếp tục liên lạc. Khi giờ G gần đến, ta phát hiện bọn đại đội 833 Chi khu Chợ Lách bố trí đội hình chuẩn bị tiêu diệt bộ đội ta trong những ngày tháng 12 năm 1966.

Con gái của Mẹ - cô Nguyễn Thị Phụng, sinh năm 1954 vừa đến tuổi thiếu niên đã giúp Mẹ việc nước, việc nhà.

Xuân Mậu thân năm 1968, những thành tích của xã Hòà Nghĩa gắn liên gản liên với thành tích huyện Chợ Lách được Trung ương Cục và Bộ Chỉ huy Miền tặng thưởng danh hiệu "Tấn công ba mặt, giết giặc mở vùng" có vinh dự của Đảng bộ và nhân dân xã Hòà Nghĩa gia đình Mẹ vinh dự góp phần.

Trong những ngày được giải phóng để củng cố vùng giải phóng và đề phòng địch phản kích, giao lộ Cầu Đình Hòa Thạnh được du kích xã Hòa Nghĩa xây hàng rào chiến đấu bố trí hầm chông, lựu đạn gài...

Ấp Long Hiệp thời ấy thuộc xã Long Thới do hai đồng chí Tư Mùng và Hai Thành lãnh đạo (đầu năm 1969, hai đồng chí nầy hy sinh ở Tần Thiềng).

Được Bí thư xã Hoà Nghĩa chuyển thư về dự kiến phương án phối hợp bảo vệ vùng giải phóng giữa địa bàn ấp Long Hiệp, ấp Hòa Thạnh. Khi hoàn thành nhiệm vụ, trên đường về vướn lựu đạn gài nơi xã chiến đấu, Phụng hy sinh năm vừa tròn 14 tuổi thanh xuân.

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Bân được Chủ tịch nước ký Quyết định phong tặng danh hiệu cao quí ngày 28 tháng 11 năm 2014.

Ngoài dâng hiến những người thân thương cho cách mạng, việc thông tin về cái "Phản" trong "ống chỉ" thể hiện tính thông minh năng động, sáng tạo của mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Bân còn tô điểm rạng rỡ thêm truyền thống "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" của phụ nữ Việt Nam mà Bác Hồ phong tặng.