Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Cậy

Mẹ Nguyễn Thị Cậy sinh năm Kỷ Mùi (1919) tại xã Tam An, huyện Long Thành, tỉnh Biên Hòa cũ. 18 tuổi, mẹ lấy chồng như bao cô gái khác chốn làng quê. Hơn một năm sau, mẹ sinh một con trai. Hai vợ chồng mẹ có ít ruộng tạm đủ ăn cho ba miệng. Con lớn lên, mẹ cho đi học để có ít chữ, gọi là bằng chúng bằng bạn cùng làng xóm. Khi anh Lê Văn Lợi đến tuổi thanh niên, mẹ lấy vợ cho anh. Cũng như bao bà mẹ khác, mẹ Ba Cậy nóng lòng muốn được bồng cháu. Rồi mẹ cũng toại nguyện. Gia đình thêm hai nhân khẩu mới. Mẹ và vợ chồng anh lo làm ruộng, ông Năm làm thêm nghề mới: chạy xe lam. Nghề này dễ kiếm tiền vì hồi đó xe cộ ít. Ông chở khách và nhận chở các hàng hóa khác. Lúc ít việc, ông tìm mua phân bò, đem về ấp bán cho người trồng sầu riêng cũng lời khá.

Chiến tranh ngày càng ác liệt ngay trên đất Tam An. Anh Lợi trốn quân dịch riết để khỏi phải cầm súng bắn lại bà con cô bác. Địch mở nhiều cuộc hành quân cảnh sát xăm xoi rất kỹ để bắt lính, bù vào số hao mòn nhanh chóng. Ngay tại đây, không ngày nào chúng không bị du kích và bộ đội địa phương trừng trị. Máy bay và pháo địch làm tan nát nhiều nhà cửa của dân làng.

Được cán bộ xã và bè bạn phân tích thiệt hơn, anh Lợi thấy không thể trốn chui, trốn nhũi mãi. Chỉ có một con đường đúng đắn: đi bộ đội tham gia giải phóng quê hương mới giữ được cuộc sống yên vui lâu dài cho gia đình, quê hương. Cha mẹ và vợ anh không hề níu kéo, cản ngăn mà đã tung lời đồn đại anh đi làm ăn nơi xa để lính bót và hội đồng xã, tề ấp không gây khó dễ cho gia đình. Anh Lê Văn Lợi gia nhập đơn vị C1, bộ đội địa phương huyện Long Thành. Đời chiến sĩ nay đây mai đó, nơi nào địch sơ hở thì ta tiến công. Do đó, anh rất ít dịp về thăm cha mẹ, vợ con. Mẹ Ba Cậy thi thoảng dẫn cháu gái nội xuống ấp 8 xã An Lợi, đó là nơi C1 trụ bám thường xuyên. Mẹ xách theo giỏ đồ khá nặng, trong đó có thức ăn, thuốc hút và một vài thứ anh em cần. Một lần, đơn vị gặp khó khăn về tiền bạc chi tiêu, anh vận động mẹ:- Má về lo cho tụi con mượn 20 ngàn để nuôi anh em... Hai ông bà tính toán bán bớt một số món trong nhà. Rồi mẹ mang số tiền lớn đó tìm đưa cho con.

Chiều 16/1/1970 (tức 25 tháng chạp năm Kỷ Dậu), anh em đơn vị C.1 ăn cơm sớm. Trung đội trưởng Lê Văn Lợi dẫn một tiểu đội, từ nơi ém quân tiến ra ven lộ 15, quãng gần Viện cô nhi An Lợi (sở Đờ La cũ). Khoảng gần 6 giờ tối, một xe jeep của quân cảnh Mỹ chạy ngang. Các anh nổ súng bắn cháy xe, diệt hai, ba tên ngồi trên. Một tên sống sót gọi điện cho đồng bọn. Chỉ mấy phút sau, một máy bay trực thăng vũ trang ào xuống nã rocket xuống. Lê Văn Lợi hy sinh, được đồng đội cõng về nơi trú quân và an táng chu đáo. Sớm hôm sau, chạy xe qua đó, ông Năm biết tin. Ông bàng hoàng mà phải cố nuốt nước mắt. Đón nhận tin sét đánh, mẹ Ba Cậy đứt từng khúc ruột. Mẹ muốn gào khóc thật to, nhưng đành khóc thầm những lúc canh khuya thanh vắng. Bao nhiêu tình thương mẹ trút cho cháu nội.

Sau ngày toàn thắng, mẹ Nguyễn Thị Cậy được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập và truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.