Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Chánh (1919 - 1999)

Năm 1995, tôi được gặp mẹ tại nhà người con trai thứ 8 của mẹ ở Biên Hòa - anh Huỳnh Văn Tiễn, công tác tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đồng Nai. Những khổ đau vì mất chồng, mất con dường như còn đọng lại trong vóc dáng khắc khổ, gầy gò và lặng lẽ của mẹ.

Mẹ Nguyễn Thị Chánh sinh năm 1919 tại ấp Phú Mỹ 2, xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch. Mẹ sống gắn bó với quê hương. Mẹ lấy chồng năm 18 tuổi và có cả thảy 10 người con. Chồng mẹ, ông Huỳnh Văn Lời, tham gia cách mạng từ thời kháng chiến chống Pháp. Gia đình chồng của mẹ cũng là gia đình có truyền thống cách mạng và chịu nhiều hy sinh mất mát.

Cha chồng và người em chồng là liệt sĩ, hy sinh năm 1947. Năm đó ông Lời cũng bị thương nặng, anh em cơ sở đưa về căn cứ Phước An để điều trị. Một năm sau đó, người con thứ 3, anh Huỳnh Văn Lường mất trong một trận ruồng bố của Tây.

Sau năm 1954, chồng mẹ trở về làm ruộng, nuôi vịt và tham gia cách mạng tại địa phương. Cũng nhờ nuôi vịt mà gia đình có điều kiện tích trữ lương thực, lúa gạo tiếp tế nuôi quân. Những năm chiến tranh chống Mỹ 1960-1965, Mỹ và tay sai càn quét, đánh phá ác liệt, song nhà của mẹ cũng như của nhiều cơ sở ở Phú Hội đã chở che nuôi giấu cán bộ, bộ đội an toàn. Nhưng đến năm 1970, có kẻ chiêu hồi, cơ sở bị lộ. An ninh ban 2 của chi khu Long Thành xuống tận nhà bắt mẹ cùng người con thứ 2 và thứ 4. Dù bằng nhiều thủ đoạn khảo tra, đánh đập nhưng chúng chẳng khai thác được gì. Chúng quay trở lại nhà bắt ông Lời tiếp tục điều tra và đánh đập đến chết. Ngày ông mất là 23/11/1970.

Trong 2 cuộc kháng chiến đã qua, mẹ Nguyễn Thị Chánh đã mang nặng những nỗi đau riêng của gia đình và nỗi đau chung của dân tộc, nên các con lớn lên mẹ đều cho đi theo cách mạng. Mẹ ở nhà cặm cụi làm lụng vất vả, hy sinh vì chồng vì con. Mẹ bảo: “Tụi nó tàn bạo và ngang ngược, mẹ uất ức lắm!”. Mẹ đau buồn vì những mất mát riêng nhưng điều an ủi là các con của mẹ đều rất xứng đáng. Hai người con liệt sĩ là Huỳnh Văn Riêng (theo cách mạng lấy tên là Huỳnh Văn Tiến), bộ đội địa phương của tỉnh Biên Hòa, hy sinh tại xã Tam An, Long Thành năm 1965, và Huỳnh Văn Lớn, du kích xã Phú Hội, hy sinh năm 1972. Các con còn lại trừ những đứa nhỏ, đều hoạt động cách mạng và không ít lần bị kẻ thù bắt bớ, tù đày, khảo tra...

Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Ngày 3/4/1999, mẹ qua đời ở xã Phú Hội. Mẹ và gia đình được Nhà nước truy tặng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2000