Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Cội (1903 – 1933) là một chương sử đặc biệt, gợi lên niềm xúc động sâu sắc về sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn tiền khởi nghĩa đầy gian khổ. Khác với nhiều bà mẹ khác được chứng kiến sự trưởng thành của con cái qua hai cuộc kháng chiến, cuộc đời Mẹ Cội khép lại khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những "hạt giống" cách mạng mà Mẹ để lại đã nảy mầm và dâng hiến trọn vẹn cho nền độc lập dân tộc. Sinh ra tại vùng đất Thủ Dầu Một (nay thuộc Bình Dương) và gắn liền với lịch sử kháng chiến tại Biên Hòa, Đồng Nai, Mẹ Nguyễn Thị Cội là hiện thân của đức hy sinh, lòng chịu thương chịu khó của người phụ nữ Nam Bộ đầu thế kỷ XX.
Cuộc đời Mẹ Nguyễn Thị Cội là một chuỗi những ngày tháng lam lũ, "hai sương một nắng" bên đồng ruộng để cùng chồng nuôi dạy đàn con thơ trong cảnh nghèo khó dưới ách đô hộ. Trong bối cảnh xã hội cũ với nhiều hủ tục và điều kiện sống thiếu thốn, Mẹ đã vắt cạn sức lực của mình cho gia đình. Do sinh nở nhiều và liên tục trong điều kiện ăn uống đạm bạc, sức khỏe của Mẹ suy kiệt nhanh chóng. Mẹ qua đời vào năm 1933 vì bệnh hậu sản khi chỉ mới tròn 30 tuổi – lứa tuổi thanh xuân đẹp nhất của người phụ nữ. Sự ra đi sớm của Mẹ là một mất mát to lớn, nhưng tinh thần trung hậu và nề nếp gia đình mà Mẹ vun vén đã trở thành kim chỉ nam cho các con của Mẹ sau này.Dù không trực tiếp cầm súng hay chứng kiến ngày đất nước khải hoàn, nhưng sự hy sinh của Mẹ Nguyễn Thị Cội nằm ở việc Mẹ đã sinh ra và nuôi dưỡng những người con ưu tú cho Tổ quốc. Những người con của Mẹ, tiếp nối truyền thống gia đình và lòng yêu nước tự thân, đã hăng hái tham gia cách mạng và anh dũng ngã xuống trên các chiến trường. Nỗi đau "mẹ mất sớm, con hy sinh" là một bi kịch điển hình của những gia đình cách mạng trong thời kỳ đầu, nhưng chính sự hy sinh ấy đã xây đắp nên nền móng cho cuộc cách mạng giải phóng dân tộc sau này. Nhà nước đã truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho Mẹ như một lời khẳng định: Công lao của người mẹ không chỉ tính bằng những năm tháng trực tiếp kháng chiến, mà còn ở việc dâng hiến những người con máu thịt cho sự trường tồn của non sông.Ngày nay, thông tin về Mẹ Nguyễn Thị Cội được lưu giữ trang trọng trong Địa chí Đồng Nai như một phần di sản văn hóa – lịch sử của địa phương. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy ý nghĩa của Mẹ nhắc nhở thế hệ trẻ về cái giá của hòa bình không chỉ được trả bằng máu chiến trường mà còn bằng những nỗi đau thầm lặng trong lòng đất mẹ. Những nỗ lực của tỉnh Đồng Nai trong việc tìm kiếm, xác minh và tôn vinh những người mẹ như Mẹ Cội chính là hành động thiết thực nhất để thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Mẹ Nguyễn Thị Cội sẽ mãi là một nốt trầm xao xuyến trong bản anh hùng ca về người phụ nữ Việt Nam, một người mẹ đã hóa thân vào hồn thiêng sông núi từ thuở bình minh của cách mạng.
