Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Cúc
Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Cúc (1922 – 1991) là một bản nhạc trầm buồn nhưng đầy kiêu hãnh giữa đại ngàn cao su của vùng đất Đồng Nai. Là người con của dân tộc Xtiêng, sinh ra từ một sóc nhỏ hẻo lánh vùng Thủ Dầu Một, cuộc đời Mẹ gắn liền với những tháng năm gian khổ dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Mẹ là hiện thân cho sự giao thoa giữa lòng yêu nước nồng nàn và bản sắc kiên cường của người phụ nữ dân tộc thiểu số, những "đoá hoa rừng" đã thầm lặng dâng hiến cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, để màu xanh của rừng núi mãi mãi được tự do.
Thuở thanh xuân, cuộc đời Mẹ Nguyễn Thị Cúc trải dài qua những cánh rừng cao su bạt ngàn trong thân phận của một "phu cạo" mủ. Sống và làm việc tại các đồn điền khu vực Cẩm Mỹ, Mẹ đã nếm trải đủ nỗi đắng cay của kiếp người làm thuê cho chủ Pháp, nhưng chính sự khắc nghiệt ấy đã trui rèn nên ý chí sắt đá. Trong những năm tháng chiến tranh di tản đầy biến động, Mẹ vừa lao động sản xuất, vừa chắt chiu từng hạt gạo, manh áo để nuôi con và tiếp sức cho cách mạng. Niềm hy vọng và lẽ sống lớn nhất của Mẹ chính là người con trai duy nhất – anh Phạm Văn Sanh. Khi Tổ quốc cần, Mẹ đã nén lòng tiễn người con duy nhất ấy lên đường nhập ngũ, gửi gắm theo anh toàn bộ tình yêu thương và niềm tin vào ngày hòa bình.Tuy nhiên, chiến tranh đã tàn khốc cướp đi người con trai yêu dấu của Mẹ khi anh mới tròn 21 tuổi. Nỗi đau "lá vàng khóc lá xanh" khi mất đi chỗ dựa duy nhất là một sự mất mát quá đỗi lớn lao, khiến Mẹ trở nên sống trầm lặng và khép kín hơn. Những năm tháng cuối đời, khi đất nước đã thanh bình, Mẹ được phụng dưỡng tại trại nuôi dưỡng cha mẹ liệt sĩ Long Khánh và sau đó là nhà nuôi dưỡng tại Cù Lao Phố (Biên Hòa). Trong ký ức của những người từng chăm sóc, Mẹ Cúc là một người mẹ dân tộc hiền hậu, ít nói, ánh mắt lúc nào cũng xa xăm như đang tìm kiếm hình bóng người con nơi chiến trường xưa. Mẹ qua đời năm 1991, mang theo nỗi nhớ thương con về với đất mẹ, để lại sự kính trọng vô hạn trong lòng cán bộ và nhân dân địa phương.Năm 1994, Nhà nước đã truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho Mẹ Nguyễn Thị Cúc. Đây không chỉ là sự vinh danh một cá nhân, mà còn là sự tri ân dành cho cả một cộng đồng các dân tộc thiểu số tại Đồng Nai đã đồng lòng theo Đảng, theo Bác Hồ. Cuộc đời của Mẹ là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay về tinh thần đoàn kết dân tộc và cái giá của độc lập không bao giờ là nhỏ bé. Hình ảnh người mẹ Xtiêng thầm lặng giữa rừng cao su sẽ mãi là một biểu tượng đẹp, nhắc nhở chúng ta về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và trách nhiệm gìn giữ sự bình yên cho mỗi mái nhà trên dải đất hình chữ S
