Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành
Nguyễn Thị Dành (1916-1968) Ấp Cây Da (làng Tân Phú, tổng Phước Vĩnh Hạ, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa cũ, nay thuộc xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu) là một thôn xóm nhỏ bé hiền hòa, nhà cửa thưa thớt giữa vùng cánh đồng phù sa ven sông Đồng Nai, vườn nhà nào cũng có cây ăn trái, cau trầu... Đây là quê hương của mẹ Nguyễn Thị Dành. Mẹ sinh năm Bính Thìn 1916 trong một gia đình nông dân. Mẹ lấy ông Hai Thẳm (Nguyễn Văn Thẳm) cũng là trung nông và chỉ sinh hạ một mụn con trai Nguyễn Văn Nhẳm vào năm 1937. Cách mạng tháng Tám 1945, ông Hai Nhẳm tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong ở địa phương. Khi thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta lần nữa, chúng đánh chiếm tỉnh lỵ Biên Hòa cuối tháng 10/1945 rồi nông ra đóng một loạt đồn bót dọc lộ 24 như: Tân Triều, Cây Đào, Rạch Đông... Do một sự vu oan, ông Hai Thẳm bị công an ta xử lý năm 1946 (sau đó một đồng chí thụ lý vụ này đã minh oan cho ông). Mẹ Dành một mình nuôi con khôn lớn, chạy giặc càn, ngoài ra còn đóng góp cho kháng chiến theo khả năng gia đình lúc ấy. Anh Nhẳm lấy vợ năm 1956, được các đồng chí Nguyễn Văn Nguyễn, Võ Văn Nhiều móc nối, giáo dục và rút đi thoát ly năm 1958. Mới đầu anh là cán bộ xây dựng phong trào ở các xã Bình Long, Tân Phú, Lợi Hòa, Bình Hòa... Mẹ Hai Dành và vợ anh (Huỳnh Thị Cục) thường xuyên nuôi giấu anh và các cán bộ cách mạng về địa phương hoạt động. Năm 1960, phong trào Đồng Khởi lên cao ở huyện Vĩnh SÁNG NGỜI CHẤT NGỌC ANH HÙNG Cửu. Các đồng chí nhờ mẹ mua giùm một số quần áo, thắt lưng trang bị cho anh em. Trên đường về, mẹ bị lính xét thấy, chúng bắt đem về quận Tân Uyên điều tra nhưng mẹ không khai một lời. Chúng giải về giam ở tỉnh Phước Thành (mới lập). Ngày 18/9/1961 bộ đội chủ lực khu miền Đông diệt tiểu khu Phước Thành mẹ mới được giải thoát nhưng hai chân bị bại liệt, anh em phải cõng ra. Đồng chí Hai Đấu nhắn về địa phương, người nhà lên khiêng về chữa chạy, một thời gian sau mẹ mới bình phục. Mẹ Dành và chị Ba Cục - vợ anh Nhẳm (tức Tấn) trở thành cơ sở mật; mẹ tham gia đào hầm bí mật ở sát tua Cây Da cho anh em bám trụ. Ngày ngày mẹ đi chăn hai con bò, đồng thời lén mang cơm cho anh em. Chị Ba Cục đi bán hàng rong, đặt gánh ở gần hầm, có cơ sở ra lấy để chuyển cho các anh. Bị tình nghi tiếp tế cho Việt Cộng, chị Ba nhiều lần bị bắt giữ nhưng vì không có chứng cớ nên lại được tha. Nhà chị bị lục soát nhiều phen song chẳng có gì để chúng kết tội mẹ và chị. Khi quân Mỹ và chư hầu nhảy vào miền Nam cứu nguy chế độ Sài Gòn thì nhân dân các ấp lộ 24 bị gom ra gần xã. Mẹ Hai Dành và chị Ba Cục cùng các cháu nội ra ở ấp 2. Mẹ còn nuôi hai cháu là con cán bộ gửi. Đêm 2 tết Mậu Thân, bộ đội và các lực lượng vũ trang địa phương tập kích chiến lược vào tỉnh lỵ Biên Hòa, chi khu Công Thanh và nhiều vị trí khác của địch. Ngày 2/2/1968 (mùng 4 tết Mậu Thân) 10 xe tăng Mỹ từ Hóc Bà Thức (Tân Phong) theo lộ 24 xuống giải tỏa chi khu Công Thanh. Pháo và đại liên Mỹ bắn xối xả vào hai ven đường, làm cháy và phá sập nhiều nhà của dân. Ngồi dưới hầm, thấy cháu nhỏ - con cán bộ gửi nuôi - khóc vì đói, mẹ Hai Dành trồi lên lấy bình thủy nước sôi để pha sữa thì bị 540 BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG TỈNH ĐỒNG NAI trúng đạn pháo gục xuống ngay tại miệng hầm. Anh Nhẳm đang công tác ở gần đó, được bà con cho biết nhưng vì đang dẫn đường cho đội tải thương chuyển thương binh về căn cứ qua sông Đồng Nai, anh không thể bỏ đó về tang ma cho mẹ, chỉ nhắn về chị Ba Cục lo chôn cất một chị cán bộ hy sinh ở mương đầu xã. Qua hơn một chục năm công tác ở chiến trường Vĩnh Cửu nóng bỏng, anh Nhẳm trở thành Ủy viên thường vụ Huyện ủy Vĩnh Cửu. Anh bám đất, bám dân không ngại khó khăn gian khổ. Ngày 29/11/1970, anh vào Tân Triều chuẩn bị cho việc đánh đồn. Nhưng một tên phản bội ra đầu hàng địch dẫn lính bao bắt anh. Chúng bao vây cả khu vực một ngày một đêm. Anh Nhẳm ở hầm của một nhà cơ sở, khi địch vào lục soát, biết khó thoát, anh Nhẳm rút súng bắn bị thương một tên lính. Bọn chúng xả súng, anh hy sinh tại chỗ... Chúng dã man xẻo lấy lỗ tai anh đem về lĩnh thưởng, cột xác anh vào xe ô tô rồi mở máy chạy khiến thi hài anh không còn nơi nào lành lặn. Chị Ba Cục biết tin, xuống xin xác anh đem chôn. Nhà nước ghi nhớ công ơn mẹ đã hiến dâng con trai duy nhất cho sự nghiệp giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc nên truy tặng mẹ danh hiệu vinh dự Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 814/KTCTN ngày 24/4/1996.
